Hız Mesafe Tahmin ve Periferal Algılama Testi

Öz

Hız Mesafe Tahmin ve Periferal Algılama Testi, Türk örneklemi üzerinde geçerlik, güvenirlik ve norm çalışması yapılmış bir uyarlama çalışmasıdır. Temel olarak bireylerin hız tahmini yeteneklerini, mesafe algılarını ve özellikle periferal algılama kapasitelerini ölçmeyi hedeflemektedir. Bu test, genellikle sürücülerin veya yüksek düzeyde dikkat gerektiren görevlerde bulunan kişilerin psikomotor performans değerlendirmesinde kullanılmaktadır.

Ölçeğin psikometrik özellikleri, VTS-PA ve ART-PA gibi bilgisayarlı psikoteknik cihazlarla elde edilen veriler üzerinden incelenmiştir. İç tutarlılık katsayılarının oldukça yüksek (0.91 ile 0.97 arasında) olduğu raporlanmıştır. Çalışma, Gülin Kaça tarafından 2012 yılında Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’ne sunulan yayınlanmamış yüksek lisans tezine dayanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hız tahmini, Mesafe algısı, Periferal algılama, Psikomotor test, Güvenirlik, Geçerlik, Uyarlama, Sürücü psikolojisi, Psikoteknik.

Yazarlar

Gülin Kaça

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Hız Mesafe Tahmin ve Periferal Algılama Testlerinin (VTS-PA ve ART-PA gibi bileşenleri içeren) Türk kültürü ve örneklemi üzerindeki psikometrik özelliklerini belirlemek ve norm çalışmalarını gerçekleştirmektir. Böylece, bu testlerin Türkiye’de geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılması sağlanmıştır.

Ölçek, bireylerin çevresel uyaranlara tepki sürelerini ve hız-mesafe ilişkisini doğru tahmin etme becerilerini ölçerek, özellikle sürüş güvenliği ve dikkat yoğunluğu gerektiren alanlarda risk faktörlerini değerlendirmeye katkıda bulunur. Bu test bataryası, özellikle trafik psikolojisi alanında kullanılan standart test cihazlarının güvenilirliğini yerel koşullarda teyit etmeyi amaçlamıştır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bilişsel tahmin yeteneği ile algısal motor becerilerin karmaşık birleşimini ifade etmektedir. Bu yapı, özellikle hız mesafe tahmini ve çevreden gelen uyaranları işleme yeteneği olan periferik algılamayı içerir.

Test, bireyin dinamik ortamlarda hızlı ve doğru kararlar verme yeteneği üzerinde odaklanarak, dikkat dağıtıcılara rağmen merkezi olmayan görsel bilgiyi ne kadar etkili kullandığını değerlendirir. Örnek maddelerin varlığı, test bataryasının aynı zamanda risk alma eğilimi gibi kişilik özelliklerini de ölçen alt bileşenler içerdiğini göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, VTS-PA (Hız Mesafe Tahmini) ve ART-PA (Periferal Algılama) testlerinin çeşitli parametreleri arasındaki korelasyonların incelenmesiyle gerçekleştirilmiştir. VTS-PA testi görüş alanı parametresi ile ART-PA testinin tüm görüş açısı parametreleri arasında (r=-.22 ile r=-.35 aralığında) ters yönde ve düşük düzeyde anlamlı korelasyonlar tespit edilmiştir.

VTS-PA’nın sol görüş açısı parametresi, ART-PA’nın Ortalama Tepki Zamanı (OTZ: r=-.24), Ortalama Tepki Zamanı Sol (OTZL: r=-.30) ve Ortalama Tepki Mesafesi Sol (OTML: r=-.31) parametreleriyle negatif ve düşük düzeyde ilişkiler göstermiştir. VTS-PA’nın sağ görüş açısı parametresi, beklenen parametreler yerine yalnızca OTZ (r=-.21) ve Toplam Sapma Ortalaması (TSO: r=-.36) ile negatif ve düşük düzeyde ilişki göstermiştir. Ayrıca, VTS-PA’nın hedeften sapma parametresi, ART-PA’nın TSO (r=.37), OTZL (r=.31) ve OTML (r=.28) parametreleriyle pozitif yönde ve düşük düzeyde anlamlı ilişkiler sergilemiştir. Bu bulgular, testlerin ölçtüğü psikomotor özelliklerin birbiriyle tutarlı ancak farklı boyutlarda olduğunu ve yapı geçerliğine dair kanıt sunduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlık katsayıları (muhtemelen Cronbach Alfa) kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen katsayılar, testin farklı alt görevlerindeki tutarlılığın yüksek olduğunu ortaya koymuştur.

• Görüş açısı değişkeninin iç tutarlık katsayısı 0.97 olarak bulunmuştur.
• Sol görüş açısı için iç tutarlık katsayısı 0.96 olarak raporlanmıştır.
• Sağ görüş açısı için iç tutarlık katsayısı 0.95 olarak saptanmıştır.
• Takip görevinde hedeften sapma parametresi için ise iç tutarlık güvenirlik katsayısı 0.91 olarak bulunmuştur.

Bu değerler, psikometrik testler için kabul edilebilir güvenilirlik sınırlarının oldukça üzerinde olup, Hız Mesafe Tahmin ve Periferal Algılama Testinin Türk örneklemi üzerinde yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde, Hız Mesafe Tahmin ve Periferal Algılama Testinin faktör yapısına ilişkin bir analiz raporu veya faktör analizi sonuçları sunulmamıştır. Geçerlik bölümünde belirtilen korelasyon çalışmaları, testin dış ölçüt geçerliğine odaklanmıştır. Test bataryasının farklı alt ölçeklerden oluşması nedeniyle, faktör yapısının ayrıntılı bir şekilde incelenmesi ek çalışmalar gerektirebilir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Psikomotor performans testi bataryası (Bilgisayarlı testler ve ek risk alma eğilimi maddeleri içeren anket formu)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler (Özellikle psikoteknik değerlendirmeye tabi tutulan sürücüler veya benzeri meslek grupları)

Age Group: Bilgi mevcut değil (Yüksek lisans tezinde detaylandırılmıştır)

Population Details: Türk örneklemi (Turkish sample)

Test Methodology: Bilgisayarlı ölçüm ve takip görevleri. VTS-PA (Hız Mesafe Tahmini) ve ART-PA (Periferal Algılama) gibi standart psikoteknik cihazlar kullanılarak reaksiyon süresi, görüş açısı ve hedeften sapma gibi parametrelerin objektif olarak ölçülmesi.

Anahtar Kelimeler

VTS-PA, ART-PA, Ortalama Tepki Zamanı, TSO, Psikometri, İç tutarlılık, Gülin Kaça, Yüksek lisans tezi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Gülin Kaça’nın 2012 yılında Ege Üniversitesi’nde tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında kullanılmıştır. Testin ticari kullanımı, izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

The original PDF can be downloaded here: hiz-mesafe-tahmin-ve-periferal-algilama-testi-toad.pdf

Kaynaklar

Kaça, G. (2012). Hız Mesafe Tahmin ve Periferal Algılama Testlerinin Türk örneklemi üzerinde geçerlik, güvenirlik ve norm Çalışması. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi), Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.

Hız Mesafe Tahmin ve Periferal Algılama Testi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Aşağıdaki maddeler, test bataryası içinde kullanılan ve muhtemelen risk alma eğilimini ölçen bir alt ölçeğe ait örneklerdir:

• Buz gibi dondurucu suya girmekten /atlamaktan hoşlanırım.
• Kuralları çiğnemekten keyif alırım.
• Ara sıra içip dağıtmaktan hoşlanırım
• Hayatımı değiştirebilecek ani kararlar alırım.

Derecelendirme Formatları: Test bataryasında kullanılan farklı derecelendirme formatları şunlardır:

• 1= Hiç bir zaman 2= Nadiren 3= Bazen 4= Oldukça sık 5= Sık sık 6= Neredeyse her zaman
• 1= Kesinlikle zayıf 2 = Zayıf 3= Ne zayıf ne de güçlü 4= Güçlü 5= Kesinlikle güçlü
• Hiç tarif etmiyor Tarif etmiyor Pek tarif etmiyor Biraz tarif ediyor Tarif ediyor Çok tarif ediyor