Kendini Belirleme (Güvengenlik) Ölçeği

Özet

Kendini Belirleme (Güvengenlik) Ölçeği, Nilüfer Voltan Acar ve Turgay Öğretmen tarafından 2007 yılında Türk örnekleminde bireylerin güvengenlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin kendi haklarını koruma, duygu ve düşüncelerini uygun bir şekilde ifade etme yeteneklerini değerlendirmeyi hedefler. Geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve güvenilirliğini sağlamak üzere kapsamlı istatistiksel analizlere tabi tutulmuştur. Ölçek, özellikle Psikolojik Danışma ve Rehberlik alanında, bireylerin sosyal beceri ve atılganlık eğitimlerindeki gelişimlerini izlemek için kritik bir araç olarak tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesine dair detaylı süreç ve ilk psikometrik bulgular, Acar ve Öğretmen’in 2007 yılında yayımlanan akademik makalesinde sunulmuştur. Bu çalışma, Türkiye’de Güvengenlik kavramının ölçülmesine yönelik yerel ve kültürel olarak uyarlanmış bir araç ihtiyacına cevap vermektedir. Ölçeğin, eğitim ve klinik ortamlarda bireylerin kendini ifade etme kapasitelerini değerlendirmede kullanılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kendini Belirleme, Güvengenlik, Ölçek Geliştirme, Psikolojik Ölçüm, Sosyal Beceri, Atılganlık, Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi.

Yazarlar

Nilüfer Voltan Acar, Turgay Öğretmen

Amaç

Kendini Belirleme (Güvengenlik) Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin günlük yaşamda karşılaştıkları sosyal durumlarda ne ölçüde güvengen davranışlar sergilediklerini, yani kendi haklarını başkalarının haklarını ihlal etmeden savunabilme yeteneklerini, güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu amaç doğrultusunda, Türkçe konuşan popülasyonun kültürel ve dilsel özelliklerine uygun, özgün bir ölçme aracı geliştirilmiştir.

Ölçek, özellikle psikolojik danışmanlık süreçlerinde, güvengenlik eksikliği yaşayan veya sosyal anksiyete belirtileri gösteren bireylerin ihtiyaçlarını belirlemek ve uygulanan müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için bir başlangıç ve sonuç ölçütü sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu, alan uzmanlarına bireyselleştirilmiş destek stratejileri geliştirmede yardımcı olur.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, psikolojideki temel sosyal becerilerden biri olan Güvengenlik (Assertiveness) yapısını ölçmektedir. Güvengenlik, bireyin kendi düşüncelerini, duygularını ve inançlarını dürüst, uygun ve doğrudan bir şekilde ifade etme yeteneğini ifade ederken, aynı zamanda başkalarının haklarına saygı göstermeyi de içerir. Bu yapı, pasiflik (haklarını savunamama) ve saldırganlık (başkalarının haklarını ihlal etme) arasındaki sağlıklı denge noktası olarak kabul edilir.

Ölçek, genellikle güvengenliğin farklı boyutlarını kapsar. Bu boyutlar arasında; olumlu duyguları ifade etme, olumsuz duyguları ifade etme, hayır diyebilme, eleştiri kabul edebilme ve hakkını savunma gibi alt bileşenler bulunabilir. Bu bileşenlerin ölçülmesi, bireyin güvengenlik profilinin bütünsel olarak anlaşılmasına olanak tanır. Ölçek, dolaylı olarak bireyin sosyal yeterlilik ve benlik saygısı düzeyleri hakkında da çıkarımlar yapılmasına yardımcı olur.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında geçerlik, aracın gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren en önemli psikometrik özelliktir. Acar ve Öğretmen (2007) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır, ancak kaynak içerikte detaylı istatistiksel sonuçlar belirtilmemiştir. Tipik olarak bu tür çalışmalarda aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Yapı Geçerliği: Faktör analizi (genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları destekleyip desteklemediği incelenir.
• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin ölçülmek istenen Güvengenlik yapısının tüm yönlerini temsil edip etmediği uzman görüşleri ile değerlendirilir.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: Ölçeğin, daha önce geçerliği kanıtlanmış benzer ölçeklerle (yakınsak geçerlik) veya ilgili ancak farklı yapıyı ölçen ölçeklerle (ayrışma geçerliği) ilişkisi incelenir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçme aracının tutarlılık ve kararlılık derecesini ifade eder. Kaynak içerikte güvenirlik sonuçları belirtilmemiş olsa da, Ölçek Geliştirme çalışmalarında güvenirlik aşağıdaki yöntemlerle test edilir:

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçekteki maddelerin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösterir (Örn: Cronbach Alfa katsayısı). Yüksek bir Alfa değeri, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının tutarlılığını ölçer. Bu, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini gösterir.
• İki Yarı Güvenirliği: Ölçeğin iki rastgele yarıya bölünerek bu yarılar arasındaki korelasyonun hesaplanmasıdır.

Detaylı güvenirlik katsayıları ve standart hata değerleri, ölçeğin orijinal yayınında (Acar & Öğretmen, 2007) bulunmaktadır. Uygulayıcıların bu değerleri incelemesi, ölçeğin kullanımından elde edilen sonuçların güvenilirliği açısından önemlidir.

Faktör Analizi

Kendini Belirleme (Güvengenlik) Ölçeği’nin yapı geçerliğini ortaya koymak amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı tahmin edilmektedir. Geliştirme sürecinde, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin kaç temel boyuttan oluştuğu belirlenmiş ve maddelerin hangi faktör altında toplandığı incelenmiştir. Bu analizler, güvengenlik yapısının tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu göstermede kritik rol oynamıştır.

Takip eden aşamalarda, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, AFA ile elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklemde doğrulanıp doğrulanmadığı kontrol edilmiş olmalıdır. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin teorik temeli ile uyumlu bir yapı sergilediğini ve maddelerin net bir şekilde ilgili alt boyutlara yüklendiğini göstermelidir. Bu analizler, ölçek skorlarının yorumlanması için sağlam bir zemin hazırlar.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme (Yeni bir özgün ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal kaynaktaki derecelendirme bilgisi eksik olduğundan, geliştirme ölçeklerinin yaygın formatı baz alınmıştır; genellikle 4 veya 5 seçenekli Likert tipi kullanılır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Türk Popülasyonu (Özellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde standartlaştırma yapılmış olabilir.)

Age Group: Yetişkinler ve/veya Ergenler (Genellikle 18 yaş ve üzeri bireyler hedeflenmiştir.)

Population Details: Ölçek geliştirme çalışmasının detayları için orijinal makaleye başvurulmalıdır. Genellikle üniversitelerin Psikolojik Danışma ve Rehberlik bölümlerinde okuyan öğrencilerden oluşan bir örneklem kullanılmıştır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, maddelerde belirtilen durumlara ne ölçüde katıldıklarını veya bu davranışları ne sıklıkta sergilediklerini belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim, Psikometrik Özellikler, Kendini Belirleme, Ölçek, Cronbach Alfa, Faktör Analizi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Nilüfer Voltan Acar)

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Psikolojik Danışma ve Rehberlik Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye (Sorumlu yazarın kurum bilgisine dayanarak tahmini).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle kaynak gösterilerek serbesttir. Ticari veya geniş ölçekli kullanım için sorumlu yazar Nilüfer Voltan Acar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Akademik amaçlı kullanım için genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: Ölçeğin geliştirme çalışmaları 2007 yılında yayımlanmıştır.

Orijinal makalenin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: kendini-belirleme-guvengenlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Acar, N.V. ve Öğretmen, T.(2007). Kendini Belirleme (Güvengenlik) Ölçeği Geliştirme Çalışmaları. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi , 3(27), 67-78.

Kendini Belirleme (Güvengenlik) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ve derecelendirme formatına erişim için, yukarıda belirtilen Acar ve Öğretmen (2007) makalesine başvurulması gerekmektedir.