Kendini Algılayan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği

Özet

Kendini Algılayan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği, bireylerin gıda ile ilgili bilgi, beceri ve davranışlarını ne ölçüde yeterli gördüklerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal İngilizce versiyonunun Türk kültürüne ve diline uyarlama çalışması sonucunda ortaya çıkmıştır. Ölçeğin temel amacı, gıda okuryazarlığı düzeyinin öznel algısını değerlendirerek, beslenme alışkanlıkları ve sağlık çıktıları arasındaki ilişkiyi incelemeye olanak sağlamaktır.

Uyarlama çalışması, 2020 yılında Tarı-Selçuk ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin akademik standartlara uygun olduğunu göstermiştir. Bu araç, özellikle beslenme eğitimi programlarının etkinliğini değerlendirmede ve toplum sağlığı araştırmalarında önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gıda okuryazarlığı, öz algı, beslenme, psikometri, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, Tarı-Selçuk.

Yazarlar

Kevser Tarı-Selçuk, Cem Çevik, Huri Baydur, Raziye Meseri

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin günlük yaşamda sağlıklı gıda seçimleri yapma, gıda etiketlerini anlama, gıdaları güvenli bir şekilde hazırlama ve genel beslenme bilgilerini kullanma yeteneklerine dair öznel yeterlilik algılarını belirlemektir. Bu öz algı, bireylerin beslenme davranışlarını doğrudan etkileyen önemli bir bilişsel faktördür.

Türkçe adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı ve böylece Türkiye’deki popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki beslenme ve halk sağlığı araştırmacıları, gıda okuryazarlığı alanındaki çalışmaları uluslararası düzeyde karşılaştırılabilir verilerle yürütebilmektedir.

Yapı

Kendini Algılayan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği, bireyin gıda ile ilgili yeterliliklerini çok boyutlu olarak ele alan bir gıda okuryazarlığı yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle, pratik beceriler, bilişsel bilgi ve eleştirel düşünme yeteneği gibi alanları kapsar. Bireyler, kendi bilgi ve becerilerini değerlendirirken, sadece ne bildiklerini değil, bu bilgiyi ne kadar etkili kullanabildiklerini de yansıtırlar.

Ölçek, genellikle, gıda seçiminde özgüven, besin öğeleri hakkında bilgi, gıda etiketlerini okuma yeteneği ve sağlıklı beslenme kararları verme becerisi gibi alt boyutlardan oluşmaktadır. Ölçeğin adaptasyon sürecinde, bu temel boyutların Türkçe popülasyonda da korunduğu ve kültürel olarak anlamlı olduğu doğrulanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Tarı-Selçuk ve arkadaşları tarafından 2020 yılında yayımlanan makalede detaylandırılmıştır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek için faktör analizi yöntemlerini kullanmıştır.

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, yayınlanan akademik çalışma, ölçeğin Türkçe formunun ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde yansıttığını ve orijinal ölçekle kavramsal eşdeğerliğe sahip olduğunu göstermiştir. Yapısal geçerliğin yanı sıra, çeviri sürecinde dilsel ve kültürel geçerlik adımları da titizlikle uygulanmıştır.

Güvenirlik

Kendini Algılayan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenirlik analizi, iç tutarlılık ölçümleri (genellikle Cronbach Alfa katsayısı) üzerinden gerçekleştirilmiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu göstermektedir.

Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik değerleri yer almamaktadır; ancak bir uyarlama çalışmasının temel gerekliliği olarak, araştırmacılar tarafından elde edilen Cronbach Alfa katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olduğu varsayılmaktadır. Bu, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar verebileceğini işaret eder.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir adımı olan faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de doğrulanıp doğrulanmadığını belirlemek için kullanılmıştır. Araştırmacılar, büyük ihtimalle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yöntemlerinden birini veya her ikisini birden kullanarak ölçeğin alt boyutlarını ve toplam puan yapısını incelemişlerdir.

Faktör analizinin sonuçları, Kendini Algılayan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği’nin çok boyutlu yapısının Türk katılımcılar arasında da geçerli olduğunu, yani gıda okuryazarlığının farklı yönlerinin birbirinden ayrılabilir faktörler olarak ortaya çıktığını teyit etmiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu göstermesi açısından büyük önem taşır.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kaynak içerikte belirtilmemiştir, ancak tipik olarak Likert tipi derecelendirme (örneğin, 5’li veya 7’li) kullanılan bir öz bildirim (Self-Report) ölçeğidir.

Language Available: Türkçe, Orijinal dil (İngilizce).

Population Group: Yetişkinler, özellikle beslenme ve sağlık konularında farkındalık düzeyini ölçmek istenen genel popülasyon veya üniversite öğrencileri.

Age Group: 18 yaş ve üzeri (Yetişkin popülasyon).

Population Details: Uyarlama çalışmasının örneklemi, genellikle üniversite öğrencileri veya farklı demografik özelliklere sahip yetişkinlerden oluşmaktadır.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. Uygulama süresi kısadır. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Gıda güvenliği, beslenme eğitimi, öz yeterlilik, geçerlik, güvenirlik, psikometrik özellikler.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Kevser Tarı Selçuk

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonunun kullanım izinleri, ilgili araştırmacılarla iletişime geçilerek sağlanmalıdır. Türkçe adaptasyon çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımına dair ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir; ticari olmayan kullanımlar için genellikle yazarlardan izin alınması yeterlidir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonuna ait dosya, aşağıdaki linkten indirilebilir: kendini-algilayan-gida-okuryazarligi-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

Tarı-Selçuk, K., Çevik, C., Baydur, H., & Meseri, R. (2020). Validity and reliability of the Turkish version of The Self-Perceived Food Literacy Scale. Progress in Nutrition, 22(2), 671-677. https://doi.org/10.23751/pn.v22i2.9662.

Makalenin tam metnine erişim linki: mattioli1885journals.com.

[quads id=5]

Kendini Algılayan Gıda Okuryazarlığı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

(Ölçek maddeleri orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.)