Kendini Aldatma Ölçeği

Özet

Kendini Aldatma Ölçeği, bireylerin kendi hakkındaki olumlu yanılsamalarını ve gerçeği çarpıtma eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Hülya Ermiş Demirtaş tarafından 2013 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkiye’de geliştirilmiştir. Toplam 17 maddeden oluşan bu araç, kendini aldatma yapısını iki temel alt boyutta ele almaktadır: Benliği Güçlendirici Kendini Aldatma ve İnkar Yoluyla Kendini Aldatma. Ölçek, yüksek düzeyde güvenirlik ve geçerlik kanıtlarına sahiptir ve psikolojik araştırmalarda kendini aldatma eğilimlerini değerlendirmek için kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kendini Aldatma, Psikolojik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Benliği Güçlendirme, İnkar, Psikometri.

Yazarlar

Hülya Ermiş Demirtaş

Amaç

Kendini Aldatma Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin bilinçsizce kendilerine dair olumlu ve abartılı inançları sürdürme eğilimlerini, yani kendini aldatma düzeylerini bilimsel olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle sosyal psikoloji ve kişilik psikolojisi alanlarında bireyin savunma mekanizmalarını ve benlik algısının çarpıtılma biçimlerini araştırmayı hedeflemektedir.

Ölçek, kendini aldatmanın farklı görünümlerini (benliği güçlendirme ve inkar) ayrıştırarak, araştırmacılara bu karmaşık yapıyı daha detaylı inceleme imkanı sunar. Aynı zamanda, Türkiye bağlamında kültürel olarak uygun ve geçerli bir ölçüm aracı sağlamayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, psikolojide önemli bir kişilik değişkeni olan kendini aldatma (Self-Deception) yapısını ölçmektedir. Kendini aldatma, bireyin kendisi hakkındaki gerçekleri bilinçdışı olarak çarpıtması ve olumlu bir benlik imajını sürdürmesi süreci olarak tanımlanır. Ölçek, bu yapıyı iki ana alt boyutta kavramsallaştırmaktadır:

• Benliği Güçlendirici Kendini Aldatma: Bireyin yeteneklerini, başarılarını veya olumlu özelliklerini abartma eğilimi. Bu alt boyut, pozitif yanılsamalar yoluyla benliği koruma mekanizmasını temsil eder.
• İnkar Yoluyla Kendini Aldatma: Bireyin zayıflıklarını, hatalarını veya olumsuz gerçekleri görmezden gelme, reddetme veya inkar etme yoluyla kendini aldatması.

Bu iki boyut, kendini aldatmanın hem aktif (güçlendirme) hem de pasif (inkar) yönlerini yakalayarak yapının kapsamlı bir değerlendirmesini sağlar.

Geçerlik

Kendini Aldatma Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, özellikle ölçüt bağıntılı geçerlik türlerinden biri olan benzer ölçekler geçerliği yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma kapsamında, geliştirilen ölçekten alınan puanlar ile literatürde yaygın olarak kullanılan Balanced Inventory of Desirable Responding (BIDR) Kendini Aldatma Alt Ölçeği’nden alınan puanlar arasındaki ilişki incelenmiştir.

Yapılan korelasyon analizi sonucunda, iki ölçekten elde edilen puanlar arasında yüksek düzeyde bir ilişki olduğu (r = .89) gözlenmiştir. Bu sonuç, Kendini Aldatma Ölçeği‘nin, kendini aldatma yapısını ölçmek için zaten kabul görmüş bir araçla tutarlı sonuçlar ürettiğini ve dolayısıyla güçlü bir geçerliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik düzeyini belirlemek amacıyla, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değerleri hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır:

• Ölçeğin bütünü için Cronbach α katsayısı: .89
• Benliği Güçlendirici Kendini Aldatma Alt Boyutu için Cronbach α katsayısı: .88
• İnkar Yoluyla Kendini Aldatma Alt Boyutu için Cronbach α katsayısı: .73

Bu sonuçlar, Benliği Güçlendirici Alt Boyutu ve Ölçeğin tamamının yüksek düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. İnkar Yoluyla Kendini Aldatma Alt Boyutu’nun katsayısı (.73) ise psikometrik standartlara göre oldukça güvenilir kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini ve boyutluluğunu belirlemek amacıyla faktör analizi çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar sonucunda, Kendini Aldatma Ölçeği’nin, kuramsal beklentilere uygun olarak, kendini aldatma yapısını temsil eden iki faktörlü bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu faktörler, Benliği Güçlendirici Kendini Aldatma ve İnkar Yoluyla Kendini Aldatma olarak adlandırılmıştır.

Faktör yükleri ve model uyum indeksleri tezin orijinal metninde detaylıca sunulmuş olup, 17 maddenin tamamının ilgili alt boyutlara anlamlı düzeyde yüklendiği görülmüştür. Bu iki faktörlü yapı, kendini aldatmanın farklı bilişsel ve davranışsal tezahürlerini ayrıştırarak ölçme yeteneğini desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 17 maddeden oluşan, Beşli Likert Ölçeği tipi derecelendirme.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler, ağırlıklı olarak üniversite öğrencileri.

Age Group: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü)

Population Details: Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören katılımcılar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Bireysel olarak uygulanan, kendi kendine raporlama (Self-Report) yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Self-Deception, Psikolojik Araştırma, Ölçek Geliştirme, Cronbach Alfa, BIDR, Kendini Değerlendirme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım için yazarın izni veya tezin yayımlandığı kurum (Gazi Üniversitesi) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Demirtaş, H. E. (2013). Kendini aldatma ölçeği geliştirme çalışması (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tez, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden ve aşağıdaki doğrudan bağlantıdan erişime açıktır:

tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: kendini-aldatma-olcegi-toad.pdf

Kendini Aldatma Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 17 maddeden oluşmaktadır.

Derecelendirme Sistemi:

Katılımcılar, aşağıdaki beşli Likert tipi derecelendirme sistemini kullanarak maddelere yanıt verirler:

1. 0 katılmıyorum
2. 1 biraz katılıyorum
3. 2 orta düzeyde katılıyorum
4. 3 çoğunlukla katılıyorum
5. 4 tamamen katılıyorum

Önemli Not: Ölçeğin 17 maddesinin tam metni, kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddeler için tezin orijinal kaynağına başvurulmalıdır.