Kendi Kaderini Tayin Ölçeği

Özet

Kendi Kaderini Tayin Ölçeği, Dilek Türkmen tarafından 2012 yılında bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle kurumsal bakım altında, yani yetiştirme yurtlarında kalan gençlerin kendi kaderlerini tayin hakkı (self-determination) düzeylerini ve buna eşlik eden öz-saygı düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir.

24 maddeden ve 4 alt boyuttan oluşan bu ölçek, gençlerin hedeflerini belirleme, bu hedeflere ulaşmak için plan yapma yeteneklerini ve çevrelerinden (okul ve yurt) aldıkları desteği ölçmektedir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik analizleri, ölçeğin Türk kültüründe kullanıma uygun, iyi düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kendi kaderini tayin, ölçek uyarlaması, yetiştirme yurtları, öz-saygı, faktör analizi, psikometrik değerlendirme, gençlik.

Yazarlar

Dilek Türkmen

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kurumsal bakım altında büyüyen gençlerin yaşamlarında kontrol sahibi olma ve bağımsız karar alma becerilerini nicel olarak ölçmektir. Bu bağlamda, gençlerin kendi geleceklerini planlama, hedefler koyma ve bu hedeflere ulaşma süreçlerindeki yeterlilik algıları değerlendirilmektedir.

Uyarlama çalışması, gençlerin öz-belirleme becerilerinin, kurumsal yaşamın getirdiği sınırlamalar içinde nasıl geliştiğini veya kısıtlandığını ortaya koymayı hedeflemiştir. Elde edilen sonuçlar, sosyal hizmet uzmanları ve eğitimciler için, gençlerin bağımsız yaşama geçiş süreçlerini destekleyici müdahale programları geliştirmede önemli bir veri kaynağı sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, bireyin otonomi, yetkinlik ve ilişkililik ihtiyaçlarını vurgulayan Kendi Kaderini Tayin Teorisi çerçevesinde yapılandırılmıştır. Ölçek, 24 madde ve dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin hem içsel motivasyonunu hem de çevresel etkileşimlerini kapsayarak, öz-belirleme yapısının çok boyutluluğunu yansıtmaktadır:

• Yaptığım Şeyler: Davranışsal yönü temsil eder; hedeflere yönelik eyleme geçme ve planlama becerisi.
• Nasıl Hissederim: Bilişsel ve duygusal yönü temsil eder; bireyin hedeflerine ulaşabileceğine dair inancı ve öz-yeterliği.
• Okulda Neler Olur: Okul çevresinden alınan sosyal desteği ve bireyin ihtiyaçlarının eğitim ortamında karşılanma düzeyini ölçer.
• Yurtta Neler Olur: Yaşam alanı olan yetiştirme yurdundaki çevresel desteği, anlayışı ve cesaretlendirmeyi ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla, 23 maddelik (analiz raporunda geçen madde sayısı) yapıya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Elde edilen uyum istatistikleri, modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamıştır. Hesaplanan başlıca uyum indeksleri ve yorumları şunlardır:

• Ki Kare / Serbestlik Derecesi Oranı (χ²/df): 1,49. Bu değerin 2’nin altında olması, modelin iyi bir uyum sergilediğine işaret eder.
• Goodness of Fit Index (GFI): 0,87. Bu değer, kabul edilebilir uyum için belirlenen 0.90 eşiğine yakın olup, modelin genel uyumunun iyi olduğunu gösterir.
• Comparative Fit Index (CFI): 0,97. 0.95’ten büyük olması, modelin mükemmel düzeyde bir uyum iyiliğine sahip olduğunu ifade eder.
• Root Mean Square Error of Approximation (RMSEA): 0,048. Bu değerin 0.05’in altında olması, modelin yakınsayan uyumunun çok iyi düzeyde olduğunu göstermektedir.

Sonuç olarak, DFA analizleri, ölçeğin orijinal çalışmada belirlenen dört faktörlü yapısının Türk örnekleminde geçerli olduğunu ve iyi/kabul edilebilir uyum sınırları içerisinde yer aldığını doğrulamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı ve madde analizi yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılığı değerlendirmek için yaygın olarak kullanılan Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçekteki her bir maddenin ölçülmek istenen yapıyı ne kadar temsil ettiğini belirlemek amacıyla madde analizi yapılmıştır. Bu analizde, her bir maddenin puanı ile ölçekten alınan toplam puan arasındaki korelasyonlar incelenmiştir. Madde-toplam puan korelasyonlarının yüksek olması, maddelerin olumlu ve olumsuz tutumları ayırt etme gücünün yüksek olduğunu ve ölçeğin güvenirliğine katkı sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, hem keşfedici (Açımlayıcı) hem de doğrulayıcı (Doğrulayıcı) faktör analizi yöntemleriyle incelenmiştir. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda ölçeğin 23 maddeden oluşan dört faktörlü bir yapı sergilediği görülmüştür.

Bu dört faktörlü yapı, daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiş ve yukarıda belirtilen uyum indeksleri (özellikle CFI ve RMSEA) aracılığıyla kabul edilebilir düzeyde onaylanmıştır. Ölçeğin son hali 4 alt boyut ve 24 maddeden oluşacak şekilde raporlanmıştır. Her alt boyut, bireyin kendi kaderini tayin etme sürecinin spesifik bir yönünü kapsamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: 4 alt boyut ve 24 madde. 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Kurumsal bakım altındaki gençler (Yetiştirme yurtlarında kalanlar)

Yaş Grubu: Ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi

Popülasyon Detayları: Türkmen (2012) tez çalışması kapsamında, yetiştirme yurtlarında kalan gençlerin kendi kaderlerini tayin hakkı ve öz-saygı düzeylerini değerlendirmek amacıyla kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Öz-belirleme, Likert ölçeği, Cronbach Alpha, kurumsal bakım, yapısal eşitlik modellemesi, yetiştirme yurdu gençleri.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Tez çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2012 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi bünyesinde uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izin şartları hakkında detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Dilek Türkmen ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Tez, Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde sunulmuştur.

Kaynaklar

Türkmen, D. (2012). Yetiştirme yurtlarında kalan gençlerin kendi kaderlerini tayin hakkı ile öz-saygı düzeylerinin değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kendi-kaderini-tayin-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Kendi Kaderini Tayin Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 5’li Likert (1= Asla – 5= Her zaman)

Ölçek toplam 4 alt boyut ve 24 maddeden oluşmaktadır. Her alt boyuta ait örnek maddeler aşağıdadır:

• Yaptığım Şeyler (6m): Hedeflerime ulaştıracak planlarım üzerinde çalışmaya en kısa zamanda başlarım.
• Nasıl Hissederim (6m): İstediğim şeyi elde etmek için hedefler belirleyebildiğime inanırım.
• Okulda neler olur (6m): Okuldaki insanlar, istediğim, ihtiyacım olan ya da iyi olduğum şeyler hakkında konuşurken beni dinlerler.
• Yurtta neler olur (6m): Yurttaki insanlar, hedeflerime ulaşmak için planımı değiştirmeye mecbur olduğumda bunu anlayışla karşılarlar. Bunu yaparken, bana tavsiyede bulunurlar ve beni cesaretlendirirler.