Kekemelik için Anne-Baba Tanısal Ölçeği

Özet

Kekemelik için Anne-Baba Tanısal Ölçeği (TOAD), çocuklarda görülen kekemelik belirtilerinin ebeveynler tarafından raporlanması amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, özellikle erken tanı ve müdahale süreçlerinde klinisyenlere yardımcı olmayı hedefler. Türkçeye uyarlaması Şükrü Torun ve arkadaşları tarafından 2016 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu ölçek, akıcılık bozukluğunun şiddetini, sıklığını ve buna eşlik eden ikincil davranışları ebeveyn bakış açısıyla değerlendirerek, kapsamlı bir klinik değerlendirmeye katkıda bulunur.

Ölçeğin Türkçe sürümü, dil ve kültür açısından geçerlilik ve güvenilirlik analizlerinden geçirilmiştir. 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılarak, ebeveynlerin çocuklarının konuşma davranışlarına ilişkin gözlemlerini sistematik bir şekilde ifade etmelerine olanak tanır. Bu araç, hem araştırma hem de klinik ortamlarda konuşma bozukluğu alanında önemli bir tanısal kaynak olarak hizmet vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kekemelik, Tanısal Ölçek, Ebeveyn Raporu, Akıcılık Bozukluğu, Türkçe Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Likert.

Yazarlar

Şükrü Torun, Mustafa Çiyiltepe, Ayşe Çevikaslan.

Amaç

Kekemelik için Anne-Baba Tanısal Ölçeği’nin temel amacı, çocuklarda ortaya çıkan kekemelik davranışlarının doğası, şiddeti ve eşlik eden duygusal/davranışsal tepkileri hakkında ebeveynlerden sistematik ve nicel veri toplamaktır. Bu ölçek, profesyonel klinisyenlerin (Konuşma ve Dil Terapistleri) tanı koyma sürecini desteklemek ve müdahale planlarını belirlemek için tasarlanmıştır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türkiye’deki klinik ve araştırma topluluklarına, uluslararası alanda kabul görmüş bir aracı kendi kültürel ve dilsel bağlamlarında kullanma olanağı sunmuştur. Bu sayede, kekemelik yaşayan çocukların erken teşhisi ve izlenmesi kolaylaşmıştır.

Yapı

Ölçek, akıcılık bozukluğu yapısının çeşitli bileşenlerini ölçmeyi hedefler. Bu bileşenler genellikle iki ana kategoriye ayrılır: 1) Çekirdek Kekemelik Davranışları (ses/hece tekrarı, uzatma, blok) ve 2) İkincil Davranışlar ve Tepkiler (göz kırpma, tikler, konuşmadan kaçınma, fiziksel gerginlik). Ölçek, ebeveynin bu davranışları ne sıklıkla ve ne yoğunlukta gözlemlediğini değerlendirir.

Ölçeğin yapı geçerliliği, genellikle kekemeliğin çok boyutlu doğasını yansıtacak şekilde birden fazla faktör veya alt ölçek içermesi beklenir. Bu çok boyutluluk, sadece konuşma akışındaki bozulmaları değil, aynı zamanda çocuğun konuşmaya yönelik geliştirdiği olumsuz tutumları ve kaçınma stratejilerini de kapsamaktadır.

Geçerlik

Kekemelik için Anne-Baba Tanısal Ölçeği’nin Türkçe sürümünün geçerlilik çalışması, Torun, Çiyiltepe ve Çevikaslan (2016) tarafından gerçekleştirilmiştir. Geçerlilik çalışmaları, ölçeğin gerçekten kekemeliği ölçüp ölçmediğini belirlemeyi amaçlamıştır. Bu kapsamda genellikle yapı geçerliliği ve ayırt edici geçerlilik incelenir.

Yapılan analizlerde, ölçeğin orijinal yapısını koruduğu ve maddelerin teorik olarak öngörülen yapı altında toplandığı doğrulanmıştır. Ayırt edici geçerlilik bağlamında, ölçeğin kekeleyen çocukların ebeveynleri ile akıcı konuşan çocukların ebeveynlerinin verdiği yanıtlar arasında anlamlı bir ayrım yapabildiği tespit edilmiştir, bu da klinik tanı açısından önem taşır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışması (2016), ölçeğin iç tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermektedir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir ve klinik bir araç için kabul edilebilir düzeyde yüksek olması beklenir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin tüm maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin test-tekrar test güvenirliğinin incelenmesi, ebeveynlerin çocuklarının kekemelik seviyesine ilişkin algılarının zaman içinde tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe kültürüne ve diline uygunluğunu test etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmış olabilir.

Faktör analizi sonuçları, ebeveyn raporlarının genellikle kekemeliğin temel belirtileri ve ikincil davranışlar olmak üzere birden fazla boyutta toplandığını desteklemiştir. Bu, ölçeğin sadece tek bir genel skor yerine, kekemeliğin farklı yönlerini ayrı ayrı değerlendirme kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) / Ebeveyn Raporu Ölçeği

Format: 4’lü Likert Tipi Derecelendirme (Örn: Hiçbir zaman, Nadiren, Sık sık, Her zaman)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocukları kekemelik belirtileri gösteren ebeveynler.

Yaş Grubu: Kekemelik riski taşıyan veya kekemeliği teşhis edilmiş çocukların ebeveynleri (Genellikle okul öncesi ve okul çağındaki çocuklar baz alınır).

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması, Türkiye’nin farklı bölgelerinden ebeveynleri içermektedir. Örneklem, kekeleyen ve akıcı konuşan çocukların ebeveynlerinden oluşmuştur.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ve gözlem tabanlı raporlama. Ebeveynler, çocuklarının konuşma davranışlarını ve kendilerinin bu duruma tepkilerini değerlendiren maddeleri yanıtlar.

Anahtar Kelimeler

Konuşma Akıcılığı, Tanı Aracı, Ebeveyn Gözlemi, Şükrü Torun, Anatolian Journal of Psychiatry, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Şükrü Torun

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut bilgi dahilinde değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi, Engelliler Araştırma Enstitüsü, Eskişehir, Türkiye (Yayın yılındaki varsayılan kurum bilgisi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiriciden ve Türkçe uyarlamayı yapan yazarlardan izin alınması önerilir. Sorumlu yazarın e-posta adresi ([email protected]) iletişim için mevcuttur.

Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik uygulama için telif hakları geçerli olabilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2016

Kaynaklar

• Torun, Ş., Çiyiltepe, M. ve Çevikaslan, A. (2016). Kekemelik için Anne-Baba Tanısal Ölçeği Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anatolian Journal of Psychiatry/Anadolu Psikiyatri Dergisi, 17(Ek.1), 85-92.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: scopemed.org

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kekemelik-icin-anne-baba-tanisal-olcegi-toad.pdf

Kekemelik için Anne-Baba Tanısal Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Orijinal kaynakta ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Bu bölüm, yalnızca talimatın gereğini yerine getiren bir not içerecektir.)

Ölçek maddeleri orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçeğin maddelerine erişim için sorumlu yazar (Şükrü Torun) ile iletişime geçilmesi veya belirtilen akademik referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.