Anne-Baba İzleme Ölçeği

Özet

Anne-Baba İzleme Ölçeği, ergenlik dönemindeki bireylerin algıladığı ebeveyn izleme davranışlarını çeşitli boyutlarda ölçmek amacıyla Türk kültürüne uyarlanmış 27 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, psikometrik özellikler açısından incelenmiş olup, özellikle ebeveynlerin çocuklarının yaşam alanlarına (okul, sağlık, dijital ortamlar ve sosyal çevre) yönelik uyguladığı dolaylı ve doğrudan izleme stratejilerini kapsamaktadır. Ölçeğin uyarlama çalışması, güvenirlik ve geçerlik analizleriyle desteklenerek, alanda kullanıma uygunluğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Anne-Baba İzleme Ölçeği, Ebeveynlik, Ergenlik, Ebeveyn izlemesi, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Gelişim Psikolojisi.

Yazarlar

Hülya Karataş, Cengiz Öztürk

Amaç

Anne-Baba İzleme Ölçeği’nin temel amacı, ergenlerin bakış açısıyla ebeveynleri tarafından uygulanan farklı izleme türlerinin sıklığını ve yoğunluğunu belirlemektir. Bu araç, ebeveyn izlemesinin yedi farklı alt boyutunu (Dolaylı İzleme, Doğrudan İzleme, Okul İzlemesi, Sağlık İzlemesi, Bilgisayar İzlemesi, Telefon İzlemesi ve Kısıtlayıcı İzleme) ayrı ayrı değerlendirerek, ebeveyn-ergen ilişkisi ve ergen gelişimine dair önemli veriler sunmayı hedefler.

Ölçek, özellikle klinik ve akademik çalışmalarda, ebeveyn kontrol stratejilerinin ergenlerin riskli davranışları üzerindeki etkisini incelemek için değerli bir kaynak sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, toplamda 27 maddeden oluşmakta ve 7 farklı alt boyutu ölçmektedir. Bu alt boyutlar, ebeveyn izlemesi davranışlarının kapsamlı bir yelpazesini temsil eder. Ölçeğin yapısal modeli, ebeveynlerin hem proaktif (doğrudan bilgi edinme) hem de reaktif (kısıtlama ve kontrol) stratejilerini içerir.

Ölçülen temel yapı, ebeveynlerin ergenin faaliyetleri, arkadaş çevresi, akademik durumu ve dijital kullanımı hakkındaki bilgi edinme çabalarıdır. Bu yapı, ergenlik dönemindeki özerklik gelişimi ve risk alma davranışlarının anlaşılması açısından kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışmasında, kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşüne başvurulmuştur. On iki uzmanın değerlendirme puanları Kendall W analizi ile değerlendirilmiştir.

Yapılan analiz sonucunda, uzman puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farkın olmadığı (Kendall W=0.437, p=0.133) saptanmıştır. Bu bulgu, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı temsil etmede uzmanlar arasında yüksek düzeyde bir uyum olduğunu göstermektedir, bu da ölçeğin iyi bir kapsam geçerliğine sahip olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Anne-Baba İzleme Ölçeği’nin güvenirliği, çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılarak incelenmiştir. Güvenirlik analizleri kapsamında; iç tutarlılık analizi, madde-alt ölçek toplam puan korelasyonu ve test-tekrar-test güvenirlik yöntemleri kullanılmıştır.

İç tutarlılık analizi, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı ne derece ölçtüğünü gösterir. Madde-alt ölçek toplam puan korelasyonları ise her bir maddenin ait olduğu alt boyutu temsil etme gücünü ortaya koyar. Test-tekrar-test yöntemi ise, ölçek puanlarının zaman içinde ne kadar istikrarlı olduğunu belirleyerek ölçeğin zamana karşı dayanıklılığını kanıtlamayı amaçlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçek, uyarlama çalışmasında tanımlanan yedi alt boyuttan oluşmaktadır, bu da orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültüründe de korunduğunu veya benzer bir yapının ortaya çıktığını düşündürmektedir. Ölçeğin 27 maddesi, aşağıdaki yedi farklı faktör (alt boyut) altında gruplandırılmıştır:

• Dolaylı İzleme (7 madde)
• Doğrudan İzleme (3 madde)
• Okul İzlemesi (4 madde)
• Sağlık İzlemesi (4 madde)
• Bilgisayar İzlemesi (4 madde)
• Telefon İzlemesi (2 madde)
• Kısıtlayıcı İzlemesi (3 madde)

Bu faktör yapısı, ebeveyn izlemesinin tekil bir davranış yerine, farklı bağlamlara ve yöntemlere ayrılmış çok boyutlu bir yapı olduğunu desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Yazılı Anket Tipi

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle ergenlik dönemi, 12-18 yaş arası)

Population Details: Ölçeğin uyarlama çalışması, Türkiye’deki ergen popülasyonu üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, 4’lü Likert Tipi bir derecelendirme ile yanıtlanmaktadır. Yanıt seçenekleri sıklığı temsil eder (1=0 kez – 4= 5 veya daha fazla kez). Yüksek puanlar, ilgili izleme davranışının ebeveyn tarafından daha sık uygulandığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Kontrolü, Anne-Baba Tutumları, Ergen Davranışları, Psikometri, Skala Adaptasyonu, Uzman Görüşü, Kendall Katsayısı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Hülya Karataş (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2011 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımıyla ilgili izinler ve olası ücretler için sorumlu yazar Hülya Karataş ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: anne-baba-izleme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Karataş, H., Öztürk, C. (2011). Anne-Baba İzleme Ölçeğinin psikometrik özellikleri. Anadolu Psikiyatri Dergisi(12), 151-157.
• Araştırma makalesine Ulakbim üzerinden erişim linki: uvt.ulakbim.gov.tr

Anne-Baba İzleme Ölçeği Maddeleri

Ölçek, 7 alt boyut ve 27 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda, her alt boyutu temsil eden örnek maddeler ve madde sayıları (m) belirtilmiştir:

• Dolaylı İzleme (7m): Arkadaşlarınla tanışmak istedi.
• Doğrudan İzleme (3m): Seninle neler planladığın hakkında konuştu.
• Okul İzlemesi (4m): Ev ödevini bitirip bitirmediğini kontrol etti.
• Sağlık İzlemesi (4m): Ne yediğini kontrol etti.
• Bilgisayar İzlemesi (4m): Evde bilgisayarı herkesin açık ve kolaylıkla görebileceği bir yere yerleştirdi.
• Telefon İzlemesi (2m): Telefon konuşmalarına zaman sınırlaması koydu.
• Kısıtlayıcı İzlemesi (3m): Dolap ve çekmecelerini karıştırdı.