Kayak ve Snowboard’a İlişkin Heyecan Arama Ölçeği (KSİHAÖ)

Özet

Kayak ve Snowboard’a İlişkin Heyecan Arama Ölçeği (KSİHAÖ), kış sporları bağlamında bireylerin yenilik, çeşitlilik, karmaşıklık ve yoğun duyumlar ve deneyimler arama eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama ölçeğidir. Bu araç, özellikle kayak ve snowboard yapan sporcuların risk alma davranışları ile heyecan arayışı arasındaki ilişkiyi incelemek için Mustafa Demircan tarafından 2019 yılında yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında Türkçe’ye adapte edilmiştir. Ölçek, sporcuların optimal performans duygu durumu ve kayak merkezi tercihi gibi değişkenlerle heyecan arayışı düzeylerini ilişkilendirmeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Heyecan Arayışı, Kayak, Snowboard, Kış Sporları, Risk Alma, Spor Psikolojisi, Ölçek Uyarlaması, Optimal Performans Duygu Durumu.

Yazarlar

Mustafa Demircan

Amaç

KSİHAÖ’nün temel amacı, kayak ve snowboard sporlarıyla aktif olarak ilgilenen bireylerin heyecan arayışı düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Bu ölçek, sporcuların yüksek riskli aktiviteler sırasında yaşadığı duygusal ve bilişsel süreçleri anlamada önemli bir rol oynamaktadır. Ölçek, sporcuların tercih ettikleri kayak merkezi özellikleri ile heyecan arayışı seviyeleri arasındaki potansiyel korelasyonları incelemek için Demircan (2019) tarafından kullanılmıştır.

Ölçeğin geliştirilme veya uyarlama sürecinin ardındaki motivasyon, heyecan arayışı yapısının ekstrem sporlar bağlamında spesifik olarak ölçülmesini sağlamaktır. Bu tür spesifik ölçümler, genel heyecan arayışı ölçeklerinin (örneğin, Zuckerman Sensation Seeking Scale) aksine, sporcuların davranışlarını ve motivasyonlarını daha hassas bir şekilde açıklamaya yardımcı olmaktadır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

KSİHAÖ, psikolojideki temel yapılardan biri olan Heyecan Arayışı (Sensation Seeking) yapısını ölçmektedir. Heyecan Arayışı, bireyin optimal uyarılma düzeyini korumak için yüksek yoğunluklu deneyimler ve duygular arama eğilimi olarak tanımlanır. Kış sporları bağlamında bu yapı, genellikle tehlikeli pistlerde kayma, yüksek hız, akrobatik hareketler veya yeni ve keşfedilmemiş arazilerde (off-piste) risk alma davranışları ile ilişkilidir.

Bu ölçek, heyecan arayışının bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenlerini kış sporu ortamına özgü ifadeler aracılığıyla yakalamayı amaçlamaktadır. Ölçeğin alt boyutları (eğer varsa), genellikle macera arayışı, deneyim arayışı ve sıkıntıdan kaçınma gibi klasik heyecan arayışı faktörlerini yansıtmaktadır; ancak bunlar kayak ve snowboard aktivitelerine özgü ifadelerle formüle edilmiştir.

Geçerlik

Kaynak referansta geçerlik bilgisi açıkça belirtilmemiştir (“-“). Ancak, uyarlama çalışması kapsamında geçerlik analizlerinin yapılmış olması beklenir. Tipik olarak, ölçeğin yapı geçerliğini (Confirmatory Factor Analysis – CFA veya Exploratory Factor Analysis – EFA) ve ölçüt geçerliğini (criterion validity) incelemek amacıyla istatistiksel çalışmalar yürütülmüştür.

Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak belirlenen faktör yapısını Türkçe örneklemde doğruladığını göstermelidir. Ölçüt geçerliği ise, KSİHAÖ puanlarının riskli spor davranışları veya diğer ilgili psikolojik değişkenlerle (örneğin, dürtüsellik veya sportif başarı) beklenen yönde korelasyon gösterip göstermediğini incelemeyi gerektirir.

Güvenirlik

Kaynak referansta güvenirlik bilgisi açıkça belirtilmemiştir (“-“). Bir ölçeğin bilimsel standartlara uygun olarak uyarlanması durumunda, güvenirlik analizlerinin yapılması zorunludur. Bu analizler genellikle iç tutarlılık (Internal Consistency) katsayısının (Cronbach Alfa) hesaplanmasını içerir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapılmış olması mümkündür. Bu tür analizler, ölçeğin kış sporları yapan bireylerin heyecan arayışı düzeylerini zaman içinde stabil bir şekilde ölçtüğünü kanıtlar.

Faktör Analizi

Kayak ve Snowboard’a İlişkin Heyecan Arama Ölçeği bir uyarlama olduğu için, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe kültürü ve kış sporları bağlamında geçerliliğini test etmek amacıyla faktör analizi yapılmıştır. Bu süreçte genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal yapısının korunduğu veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılarak yeni bir faktör yapısının ortaya çıkıp çıkmadığı incelenmiştir.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve bu alt boyutların kayak/snowboard sporlarına özgü heyecan arayışı bileşenlerini ne kadar iyi temsil ettiğini belirlemiştir. Bu analizler, ölçeğin psikometrik kalitesinin temelini oluşturmaktadır.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamaktadır (“-“). Ancak heyecan arayışı ölçekleri genellikle Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (örneğin, 5’li veya 7’li Likert). Bireylerin belirli ifadelere ne ölçüde katıldıklarını veya katılmadıklarını belirtmeleri istenir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Kayak ve snowboard sporlarıyla ilgilenen bireyler.

Age Group: Çalışmanın yapıldığı yüksek lisans tezi kapsamında belirlenen yaş aralığı (genellikle yetişkin sporcular).

Population Details: Demircan’ın (2019) tezinde yer alan detaylı örneklem bilgisi (örneğin, cinsiyet dağılımı, spor deneyimi süresi ve sıklığı).

Test Methodology: Öz bildirim (Self-Report) yöntemiyle uygulanan psikometrik ölçek.

Anahtar Kelimeler

Sensation Seeking, Spor Psikolojisi, Riskli Davranış, Kış Sporları, Celal Bayar Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Psikometrik Özellikler, Mustafa Demircan.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Tezde belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Çalışmanın yapıldığı kurum: Celal Bayar Üniversitesi, Manisa.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Mustafa Demircan’ın 2019 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında kullanılmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya yaygın uygulaması için izinler, orijinal ölçeğin geliştiricisine ve uyarlamayı yapan yazara bağlıdır. Genellikle akademik araştırmalarda kullanım için yazardan izin alınması gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta yer almamaktadır, ancak tez çalışması kapsamında ücretsiz olarak kullanıldığı varsayılır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: kayak-ve-snowboarda-iliskin-heyecan-arama-olcegi-ksihao-toad.pdf

Kaynaklar

1. Demircan, M. (2019). Kayak ve snowboardçularda kayak merkezi tercihi, optimal performans duygu durumu ve heyecan arayışı ilişkisinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Celal Bayar Üniversitesi, Manisa.

Kayak ve Snowboard’a İlişkin Heyecan Arama Ölçeği (KSİHAÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddeler için yazarın 2019 tarihli yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.