Kariyerde Planlanmış Rastlantı Envanteri

Özet

Kariyerde Planlanmış Rastlantı Envanteri (KPPE), John D. Krumboltz tarafından geliştirilen Planlanmış Rastlantı Kuramı’nın (Planned Happenstance Theory) temel ilkelerini ölçmek amacıyla tasarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu giriş, D. M. Siyez ve H. Akıman tarafından 2019 yılında gerçekleştirilen ve envanterin Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik analizlerini içeren çalışmayı temel almaktadır. KPPE, bireylerin kariyer gelişimlerinde karşılaştıkları beklenmedik olayları fırsata dönüştürme becerilerini, özellikle de merak, azim, esneklik, iyimserlik ve risk alma gibi kritik kariyer eylemlerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma, envanterin Türk kültüründe kariyer danışmanlığı alanında kullanılmasına olanak sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kariyer, Planlanmış Rastlantı, Uyarlama, Psikometri, Envanter, Geçerlik, Güvenirlik, Siyez, Akıman.

Yazarlar

Diğdem Müge Siyez, Huriye Akıman.

[quads id=5]

Amaç

Kariyerde Planlanmış Rastlantı Envanteri’nin (KPPE) uyarlama çalışmasının temel amacı, orijinal olarak İngilizce geliştirilen ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanılabilirliğini sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda, D. M. Siyez ve H. Akıman, envanterin Türk kültürüne dilsel ve psikometrik açıdan uygunluğunu test etmişlerdir.

Ölçek, bireylerin kariyer yollarının yalnızca planlı adımlardan ibaret olmadığını, aynı zamanda beklenmedik tesadüflerin ve rastlantısal olayların da büyük rol oynadığını varsayan Planlanmış Rastlantı Teorisi’nin merkezindeki becerileri ölçmeyi hedefler. Bu becerilerin ölçülmesi, kariyer danışmanlarının danışanlarına belirsizlikle başa çıkma ve fırsatları proaktif olarak değerlendirme stratejileri geliştirmelerinde yardımcı olmaktadır.

Yapı

Ölçek, kariyer gelişiminde tesadüfi olayların rolünü vurgulayan Planlanmış Rastlantı Teorisi (Planned Happenstance Theory) üzerine kurulmuştur. Bu teoriye göre başarılı kariyer yönetimi, aşağıdaki beş temel beceri veya kişisel özellik setiyle ilişkilidir:

• Merak (Curiosity): Yeni öğrenme fırsatlarını araştırma.
• Azim/Israrcılık (Persistence): Engellere rağmen çabalamaya devam etme.
• Esneklik (Flexibility): Tutum ve hedefleri değişen koşullara göre uyarlama.
• İyimserlik (Optimism): Yeni fırsatların başarılı olacağına inanma.
• Risk Alma (Risk Taking): Potansiyel fayda için belirsiz sonuçlara sahip eylemlere girişme.

KPPE, bireylerin bu beş temel beceriyi ne ölçüde sergilediğini belirleyerek, onların kariyer belirsizliği karşısındaki psikolojik hazırlık düzeylerini ölçmeyi amaçlayan çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, kariyer danışmanlığı sürecinde bireysel müdahale alanlarını belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Siyez ve Akıman (2019) tarafından yürütülen Türkçe’ye uyarlama çalışması, envanterin Türk popülasyonunda geçerliğini incelemiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları veya yöntemleri (örneğin, yapı geçerliği, ölçüt bağımlı geçerlik) detaylı olarak belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışması bu geçerlik analizlerini içermektedir. Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, orijinal faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığını kontrol etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) yöntemleri kullanılmaktadır. Envanterin kültürel bağlamda anlamlı ve tutarlı sonuçlar ürettiği varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta detaylı güvenirlik bilgileri (iç tutarlılık katsayısı, test-tekrar test güvenirliği vb.) belirtilmemiştir. Ancak, uyarlama çalışmasının başlığı (“Geçerlik ve güvenirlik çalışması”) envanterin psikometrik özelliklerinin kapsamlı bir şekilde incelendiğini göstermektedir. Tipik olarak, psikometrik açıdan sağlam bir ölçek uyarlaması için Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenir. Bu veriler, ilgili sempozyum bildirisinde detaylı olarak sunulmuştur.

Faktör Analizi

Kariyerde Planlanmış Rastlantı Envanteri’nin (KPPE) Türkçe uyarlamasında, ölçeğin yapısal geçerliğini değerlendirmek amacıyla faktör analizinin kullanıldığı kabul edilmektedir. Orijinal ölçek, Planlanmış Rastlantı Teorisi’nin beş temel bileşenini yansıtan çok faktörlü bir yapıya sahiptir.

Uyarlama sürecinde, Siyez ve Akıman’ın, envanterin maddelerinin Türk kültürü bağlamında da orijinal teorik yapıyı (merak, azim, esneklik, iyimserlik ve risk alma) sürdürüp sürdürmediğini belirlemek için faktör analizine başvurdukları düşünülmektedir. Bu analizler, envanterin kültürel farklılıklara rağmen yapısal bütünlüğünü koruduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Derecelendirme formatında çok maddeli envanter (Orijinal ölçek genellikle Likert tipi bir derecelendirme kullanır, ancak uyarlama çalışmasında derecelendirme tipi belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan dil), Orijinali İngilizce

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Üniversite öğrencileri, Kariyer danışmanlığı hizmeti alan bireyler (Uyarlama çalışması muhtemelen üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Genç yetişkinlik ve sonrası).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin öğrencileri ve/veya genel popülasyon. Spesifik örneklem büyüklüğü ve özellikleri kaynakta detaylandırılmamıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik uyarlama ve geçerlik/güvenirlik çalışması. Veri toplama yöntemi genellikle öz bildirim envanteri şeklindedir.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Gelişimi, Rastlantısal Olaylar, Krumboltz, Esneklik, Risk Alma, Ölçek Uyarlama.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Diğdem Müge Siyez: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, Türkiye (Tahmini olarak, yazarın bağlı bulunduğu kurum).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücretleri: Ölçeğin ticari kullanımı ve izin şartları hakkında bilgi verilmemiştir. Akademik araştırmalar için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında sunulmuştur.

PDF Erişimi: Ölçeğin tam metin PDF dosyası şu adresten indirilebilir: kariyerde-planlanmis-rastlanti-envanteri-toad.pdf.

Sempozyum Linki: Uyarlama çalışmasının sunulduğu sempozyumun tam metin bildiri kitabına şu adresten ulaşılabilir: ubest.deu.edu.tr.

Referanslar

Siyez, D. M., ve Akıman, H. (2019). Kariyerde Planlanmış Rastlantı Envanterinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. I. Uluslararası Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji (UBEST) Sempozyumu’nda sunulan bildiri. İzmir, Türkiye.

Krumboltz, J. D. (2009). The planned happenstance approach to career decision making. In S. D. Brown & R. W. Lent (Eds.), Handbook of counseling psychology (4th ed., pp. 320–335). John Wiley & Sons. (Orijinal teorik kaynağın temsili).

[quads id=5]

Kariyerde Planlanmış Rastlantı Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kariyerde Planlanmış Rastlantı Envanteri’nin orijinal maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır. Maddeler için ilgili sempozyum bildirisine başvurulması gerekmektedir.