Akran Desteği Ölçeği

Özet

Akran Desteği Ölçeği (ADÖ), bireylerin çevrelerindeki akranlarından algıladıkları ve deneyimledikleri sosyal destek düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkiye bağlamında kullanımı için 2012 yılında T. Çalışkan ve S. Çınar tarafından bir uyarlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle genç yetişkinler ve öğrenci popülasyonlarında akran ilişkilerinin ve sağlanan destek mekanizmalarının etkisini incelemeyi hedeflemektedir. Çalışma, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik özelliklerini inceleyerek bilimsel araştırmalarda kullanıma uygunluğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Akran Desteği, Psikometrik Özellikler, Sosyal Destek, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Öğrenci Sağlığı, Marmara Üniversitesi.

Yazarlar

T. Çalışkan, S. Çınar

Amaç

Akran Desteği Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin akran gruplarından aldıkları ve algıladıkları destek miktarını ve kalitesini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle akademik, sosyal veya duygusal zorluklarla karşılaşılan durumlarda akran desteğinin koruyucu veya iyileştirici rolünü araştırmayı amaçlamaktadır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bir akran desteği ölçme aracını Türk kültürüne ve dil yapısına uygun hale getirerek, bu alandaki araştırmaların önünü açmaktır. Araştırmacılar, bu adaptasyon yoluyla elde edilen verilerin, eğitim ve sağlık psikolojisi alanlarında önemli katkılar sağlayacağını öngörmüşlerdir.

Yapı

Ölçek, sosyal destek kuramlarına dayanarak, bireyin akran çevresiyle kurduğu ilişkilerde aldığı desteğin farklı boyutlarını ölçen bir psikometrik yapıyı temsil eder. Tipik olarak, akran desteği yapısı üç ana boyutta incelenir:

• Duygusal Destek: Akranların empati, şefkat ve kabul göstermesi, bireyin kendini değerli hissetmesini sağlaması.
• Bilgisel Destek: Akranların tavsiye, yönlendirme ve problem çözmeye yardımcı olacak faydalı bilgiler sağlaması.
• Araçsal Destek (Somut Yardım): Akranların pratik görevlerde veya ihtiyaç duyulan kaynaklara erişimde doğrudan yardım sağlaması.

Geçerlik

Akran Desteği Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması için geçerlik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemek üzere yürütülmüştür. Çalışkan ve Çınar (2012) tarafından gerçekleştirilen çalışmada, yapı geçerliğini incelemek üzere faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen faktör yapısına uyum sağladığını göstermiş ve ölçeğin Türkçe formunun geçerli bir araç olduğunu desteklemiştir. Ayrıca, ölçeğin ilgili diğer yapılarla (örneğin, yaşam doyumu veya stres) beklenen yönde korelasyon göstermesi aracılığıyla ölçüt bağıntılı geçerlik kanıtları da sunulmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı koşullarda tutarlı ve kararlı olup olmadığını değerlendirmek için yapılmıştır. Çalışmada iç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır.

Elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, Akran Desteği Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Akran Desteği Ölçeği’nin adaptasyon sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ve/veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin Türk örnekleminde de özgün yapısını koruyup korumadığını kontrol etmek için kritik öneme sahiptir.

Analiz sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültüründe de geçerli olduğunu veya adaptasyon sırasında kültürel farklılıkları hesaba katan revizyonlar yapıldıysa, bu revize edilmiş yapının uygun model uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin kültürel uyarlama sürecinin başarılı olduğunu kanıtlayan önemli bir adımdır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Kesin derecelendirme bilgisi kaynakta yer almadığından, standart psikometrik araç formatı varsayılmıştır, örneğin 4’lü veya 5’li Likert).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler veya Genç Yetişkinler

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik dönemi (Örneğin 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Üniversite öğrencileri veya benzeri eğitim düzeyindeki bireyler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlaması. Katılımcılar, akranlarından aldıkları destekle ilgili maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Psikoloji, Duygusal Destek, Bilgisel Destek, Geçerlik, Güvenirlik, Akran Desteği Ölçeği, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sezgi Çınar ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012 (Uyarlama ve yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin alınarak ücretsiz olarak erişilebilir durumdadır. Ticari kullanımı için yazarla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Çalışkan, T. ve Çınar, S. (2012). Akran desteği: Geçerlik güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2(1), 1-7.

Sorumlu Yazar: Sezgi Çınar. İletişim: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: akran-destegi-olcegi-toad.pdf

Akran Desteği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğe ait maddeler, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Bu nedenle, ölçek maddeleri bu girişte sunulamamıştır. Kullanıcıların ölçek maddelerine erişimi için yukarıda belirtilen kaynak makaleye veya sorumlu yazara başvurması gerekmektedir.