Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-II

Özet

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-II (YIYE-II), yetişkinlik dönemindeki bireylerin romantik ilişkilerdeki bağlanma stillerini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu envanter, Bowlby’nin bağlanma teorisi çerçevesinde tanımlanan iki temel boyutu, yani ilişki kaygısı ve ilişki kaçınması boyutlarını değerlendirmektedir. Ölçeğin Türk örnekleminde yapılan psikometrik değerlendirmesi, iki faktörlü yapısının yüksek düzeyde iç tutarlığa ve geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir. Toplam 36 maddeden oluşan YIYE-II, yetişkin bağlanma boyutları için güncel ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yetişkin bağlanması, bağlanma kaygısı, bağlanma kaçınması, yakın ilişkiler, psikometrik özellikler, ölçek uyarlama, YIYE-II.

Yazarlar

Emre Selçuk, Gökhan Günaydın, Nebi Sümer, Aslı Uysal.

Amaç

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-II’nin (YIYE-II) temel amacı, yetişkin bağlanma boyutlarının Türk kültürü bağlamında güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçülmesini sağlamaktır. Ölçek, özellikle romantik ve yakın ilişkilerde deneyimlenen bağlanma kaygısı ve bağlanma kaçınması düzeylerini tespit etmeyi hedefler.

Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak, Türk örnekleminde kullanıma uygunluğunu ve psikometrik standartlara uygunluğunu değerlendirmek üzere gerçekleştirilmiştir. Çalışma, bu yeni ölçüm aracının Türkiye’deki araştırmacılar için kullanıma sunulmasına olanak tanımıştır.

Yapı

Ölçek, yetişkin bağlanma teorisi temelinde geliştirilmiştir. Bu modelde, bağlanma stilleri genellikle iki temel boyut (kaygı ve kaçınma) üzerinden incelenir. Bu boyutlar, bireyin kendine ve başkalarına yönelik içsel çalışma modellerini yansıtır ve yakın ilişkilerdeki davranışlarını ve beklentilerini belirler.

Kaygı Boyutu: Bu boyut, bireyin ilişkilerinde terk edilme korkusu, onaylanmama endişesi ve aşırı yakınlık ihtiyacı gibi duygularla karakterize edilen meşguliyet düzeyini ölçer. Yüksek kaygı, genellikle kişinin öz-değerine dair şüpheleri ve partnerinin ulaşılabilirliği hakkındaki belirsizliği içerir.

Kaçınma Boyutu: Bu boyut, bireyin yakın ilişkilerden duyduğu rahatsızlığı, duygusal bağımsızlık arayışını ve duygusal mesafeyi koruma eğilimini ölçer. Yüksek kaçınma, partnerine güvenmekte zorlanma, duygusal yakınlıktan kaçınma ve kendini yeterli görme eğilimi ile ilişkilidir.

Geçerlik

YIYE-II’nin geçerlik çalışmaları, ölçek alt boyutlarının ilgili psikolojik yapılarla beklenen yönlerde ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur (Yapısal Geçerlik ve Ölçüt Bağlantılı Geçerlik).

• Kaygı Boyutu İlişkileri: Kaygı boyutu, özsaygı ve ilişki doyumu gibi yapılarla istatistiksel olarak anlamlı ve olumsuz yönde bir ilişki sergilemiştir. Bu, kaygılı bağlanan bireylerin genellikle kendilerine daha düşük değer biçtiği ve ilişkilerinden daha az tatmin olduğu bulgusunu desteklemektedir. Buna karşın, onaylanmama kaygısı, ayrılık kaygısı ve başkalarını memnun etme eğilimi ile olumlu yönde ve anlamlı bir ilişki göstermiştir.
• Kaçınma Boyutu İlişkileri: Kaçınma boyutu da benzer şekilde özsaygı ve ilişki doyumu ile olumsuz yönde anlamlı bir ilişkiye sahiptir. Bu durum, kaçınmacı bireylerin yakınlık kurmaktan kaçındıkları için ilişkilerinde düşük doyum yaşadıklarını işaret eder. Öte yandan, bu boyutun onaylanmama kaygısı ve yalnızlıktan hoşlanma ile olumlu yönde ilişkili olduğu saptanmıştır.

Güvenirlik

YIYE-II, hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı istikrar açısından yüksek düzeyde güvenirlik özelliklerine sahip olduğunu kanıtlamıştır. Hem kaçınma hem de kaygı boyutları için hesaplanan güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı ölçümler yaptığını göstermektedir.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Her iki boyut da yüksek düzeyde iç tutarlığa sahiptir.
  • Kaçınma Boyutu: .90
  • Kaygı Boyutu: .86
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içinde tutarlılığını ölçen test-tekrar test analizleri sonucunda aşağıdaki katsayılar elde edilmiştir:
  • Kaygı Boyutu: .82
  • Kaçınma Boyutu: .81

Faktör Analizi

YIYE-II’nin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizleri, ölçeğin teorik beklentilere uygun olarak iki alt boyutlu bir yapı sergilediğini göstermektedir. Bu boyutlar, yetişkin bağlanma literatüründe temel kabul edilen Kaçınma ve Kaygı faktörleridir.

Ölçek toplamda 36 maddeden oluşmakta olup, her bir faktör 18 madde ile temsil edilmektedir. Bu faktör yapısı, ölçeğin orijinal yapısına sadık kalınarak Türk örnekleminde doğrulanmış ve bağlanma boyutlarının ayrımcılığını başarıyla sağlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz bildirim ölçeği, 36 madde (2 alt boyut)

Derecelendirme: 7’li Likert tipi ölçek (1= hiç katılmıyorum – 7= tamamen katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Yakın romantik ilişki deneyimi olan bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkin popülasyonu

Popülasyon Detayları: Ölçeğin psikometrik değerlendirmesi, Türk üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: İki faktörlü yapının geçerlik ve güvenirlik analizleri (iç tutarlılık, test-tekrar test, korelasyonel geçerlik) kullanılarak değerlendirilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türk örnekleminde uyarlanarak psikometrik özelliklerinin raporlandığı makalenin yayınlandığı yıl 2005’tir. Ölçek, akademik araştırmalarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Ticari veya klinik amaçlı kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Emre Selçuk ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

• Selçuk, E., Günaydın, G., Sümer, N., ve Uysal, A. (2005). Yetişkin bağlanma boyutları için yeni bir ölçüm: Yakın ilişkilerde yaşantılar envanteri-II’nin Türk örnekleminde psikometrik açıdan değerlendirilmesi. Türk Psikoloji Yazıları, 8(16), 1-11.

Makalenin orijinal bağlantısı: turkpsikolojiyazilari.com

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yakin-iliskilerde-yasantilar-envanteri-ii-toad.pdf

Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-II Maddeleri

YIYE-II, iki alt boyuttan ve toplam 36 maddeden oluşmaktadır. Her iki alt boyut da 18’er madde içermektedir. Aşağıda her bir alt boyuta ait örnek bir madde sunulmuştur:

• Kaçınma (18m): Romantik ilişkide olduğum kişilere güvenip inanmak bana zor gelir.
• Kaygı (18m): Birlikte olduğum kişinin sevgisini kaybetmekten korkarım.