Kariyer ve Yetenek Gelişimi Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Kariyer ve Yetenek Gelişimi Öz Yeterlik Ölçeği, bireylerin kendi kariyerlerini yönetme ve yeteneklerini geliştirme süreçlerindeki öz yeterlik inanç düzeylerini ölçmek amacıyla Muhammed Yıldız (2015) tarafından Türkçe’ye uyarlanmış psikolojik bir araçtır. Ölçek, özellikle kariyer danışmanlığı ve eğitim alanlarında, bireylerin akademik ve mesleki yeterlik algılarını belirlemek için kullanılmaktadır.

Ölçeğin psikometrik özellikleri, faktör analizi, ayırt edici geçerlik ve benzer ölçekler geçerliği gibi kapsamlı yöntemlerle incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin iki boyutlu bir yapı sergilediğini ve Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini doğrulamıştır.

Anahtar Kelimeler

Kariyer, Yetenek Gelişimi, Öz Yeterlik, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Faktör Analizi, Güvenirlik.

Yazarlar

Muhammed YILDIZ

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin kariyer süreçlerinde ve kişisel yeteneklerini keşfetme ve geliştirme adımlarında kendilerine duydukları öz yeterlik inancını sistematik olarak ölçmektir. Öz yeterlik inancının seviyesi, bireyin hedefler belirleme, zorluklarla başa çıkma ve akademik/mesleki görevlerde ısrarcı olma becerisini doğrudan etkilediği için, bu ölçek kritik bir tanı aracı sağlar.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve dili bağlamında doğrulanmasını sağlamıştır. Böylece, ölçek, eğitim ve kariyer danışmanlığı alanlarında, öğrencilerin ve genç profesyonellerin kariyer planlama süreçlerindeki öz yeterlik düzeylerini belirlemek ve buna yönelik etkili müdahaleler geliştirmek için bilimsel bir temel sunmaktadır.

Yapı

Ölçek, Öz Yeterlik (Self-Efficacy) teorisine dayanmaktadır. Öz yeterlik, Albert Bandura tarafından geliştirilen Sosyal Bilişsel Teori’nin merkezi bir kavramıdır ve bireyin belirli bir görevi başarıyla yerine getirebileceğine dair inancını ifade eder. Bu ölçek özelinde yapı, iki temel alanı kapsamaktadır: kariyer hedeflerine ulaşma kapasitesine olan inanç ve kişisel yetenekleri etkin bir şekilde keşfetme ve kullanma kapasitesine olan inanç.

Ölçek, bireyin sadece mevcut yeteneklerini değil, aynı zamanda gelecekteki gelişim potansiyeline olan inancını da yakalamayı hedefler. Bu, kariyer gelişiminin dinamik doğasına uygun bir ölçüm sağlamaktadır.

Geçerlik

Kariyer ve Yetenek Gelişimi Öz Yeterlik Ölçeği’nin geçerliği, kapsamlı psikometrik analizlerle incelenmiştir. Uygulanan temel geçerlik yöntemleri şunlardır:

• Faktör Analizi (Yapı Geçerliği): Yapılan faktör analizi sonucunda ölçeğin iki boyutlu bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu iki faktör, ölçeğin teorik çerçevesini desteklediğini ve ölçülen yapının alt bileşenlerini başarıyla ayırdığını göstermiştir.
• Ayırt Edici Geçerlik (Discriminant Validity): Ayırt edici geçerlik çalışması sonucunda, ölçekte yer alan 14 maddenin tamamının alt grubu ve üst grubu birbirinden anlamlı düzeyde ayırt ettiği görülmüştür. Bu bulgu, ölçeğin farklı yeterlik düzeylerine sahip bireyleri güvenilir bir şekilde sınıflandırabildiğini kanıtlamaktadır.
• Benzer Ölçekler Geçerliği (Concurrent Validity): Benzer ölçekler geçerliği çalışması, ölçeğin aynı veya benzer yapıyı ölçen diğer güvenilir araçlarla anlamlı ve pozitif bir korelasyona sahip olduğu sonucuna varmıştır. Bu durum, ölçeğin dış kriterlerle tutarlı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği (reliability), sonuçların tutarlılığını ve istikrarını göstermek amacıyla birden fazla istatistiksel yöntem kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı koşullarda kararlı sonuçlar verdiğini doğrulamıştır.

• İç Tutarlılık Katsayısı: Ölçeğin iç tutarlılığı, güvenirlik analizlerinin temelini oluşturan Cronbach-Alpha katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. Yüksek Cronbach-Alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.
• Madde Toplam Korelasyonu: Madde toplam korelasyonu katsayıları, her bir maddenin toplam ölçek puanıyla olan ilişkisini inceleyerek, maddelerin ölçek bütünlüğüne katkısını değerlendirmiştir. Yüksek korelasyonlar, maddelerin ölçeğin genel amacına hizmet ettiğini kanıtlar.
• Test-Tekrar Test Yöntemi: Güvenirliğin zamana karşı kararlılığını ölçmek için test-tekrar test yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem, ölçeğin belirli bir zaman aralığından sonra uygulandığında elde edilen sonuçların tutarlılığını sağlamıştır.

Faktör Analizi

Kariyer ve Yetenek Gelişimi Öz Yeterlik Ölçeği’nin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi, ölçeğin özgün yapısının iki temel boyuttan oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu iki boyutlu yapı, ölçek maddelerinin teorik beklentilerle uyumlu bir şekilde gruplandığını göstermiştir.

Bu iki faktör, büyük olasılıkla kariyer yönetimine dair inançlar ve kişisel yetenekleri keşfetme/geliştirme inançları gibi yapının farklı yönlerini temsil etmektedir. Faktör analizi sonuçları, 14 maddelik ölçeğin Türk örnekleminde güçlü bir yapısal geçerliğe sahip olduğunu teyit etmiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptation Scale)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe

Population Group: Orijinal çalışmanın örneklemi, genellikle akademik kariyer veya gelişim aşamasındaki bireylerden oluşmaktadır.

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle lise, üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler)

Population Details: Ölçek, kariyer gelişim aşamasındaki bireylerin öz yeterlik algılarını ölçmek için tasarlanmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: (1 Asla güvenmiyorum – 6 Son derece güveniyorum).

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlik, Kariyer Planlama, Yetenek Keşfi, Psikolojik Ölçek, Cronbach Alpha, Ayırt Edici Geçerlik, Test-Tekrar Test.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması 2015 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, telif hakları ve potansiyel ücret bilgileri için sorumlu yazar Muhammed YILDIZ ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Kaynaklar

Yıldız, M. (2015). Kariyer ve Yetenek Gelişimi Öz Yeterlik Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Electronic International Journal of Education, Arts, and Science 1(2), 164-180. Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden aşağıdaki linkten ulaşılabilir: dergipark.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dökümanları aşağıdaki linklerde mevcuttur:

• kariyer-ve-yetenek-gelisimi-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf
• kariyer-ve-yetenek-gelisimi-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Kariyer ve Yetenek Gelişimi Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

1-Akademik konularda yeteneklerimi keşfedebilirim.
2-Bağımsız çalışabilirim.