Kaotik Liderlik Ölçeği

Özet

Kaotik Liderlik Ölçeği (KLÖ), Ümit Doğan tarafından 2021 yılında hazırlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin, okul yöneticilerinin sergilediği kaotik liderlik davranışlarına yönelik algılarını değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle belirsizlik, karmaşa ve kriz durumlarında liderin duruma müdahale etme, risk alma ve bu durumları fırsata dönüştürme yeteneklerini ölçmeye odaklanmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, liderlik ve örgütsel davranış literatüründeki kaos teorisi yaklaşımlarına dayanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaotik Liderlik, Liderlik, Okul Yönetimi, Kaos Teorisi, Örgütsel Davranış, Geliştirme Ölçeği, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Örgütsel Yabancılaşma.

Yazarlar

Ümit DOĞAN

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, eğitim örgütlerinde çalışan öğretmenlerin, yöneticilerinin sergilediği kaotik liderlik yeterliliklerini ve davranışlarını ne düzeyde algıladıklarını belirlemektir. Ölçek, Doğan’ın doktora tezinde öğretmenlerin kaotik liderlik algılarının, örgütsel yabancılaşma ve örgütsel mutluluk arasındaki ilişkileri incelemede bir değişken olarak kullanılması amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, liderlerin beklenmedik ve düzensiz (kaotik) olayları yönetme biçimlerini nicel olarak ölçmeye olanak tanır.

Yapı

Kaotik Liderlik Ölçeği, modern liderlik yaklaşımlarının bir uzantısı olan Kaotik Liderlik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, liderin örgüt içinde ortaya çıkan yüksek düzeyde belirsizlik, karmaşıklık ve değişim durumlarına karşı gösterdiği stratejik ve duygusal tepkileri kapsar. Kaotik liderler, yalnızca krizi yönetmekle kalmaz, aynı zamanda bu düzensizliği yenilik ve gelişim için bir kaldıraç olarak kullanmayı hedefler.

Ölçekteki 22 madde, liderin öngörü, müdahale, işbirliği sağlama, risk alma, soğukkanlılık ve çözüm odaklılık gibi kaotik durum yönetimi becerilerini değerlendirmektedir. Bu beceriler, örgütün rutin işleyişini kaostan koruma ve çalışanların güvenini sağlama gibi kritik boyutları içermektedir.

Geçerlik

Ölçek bir doktora tezi kapsamında geliştirildiğinden, kapsamlı bir psikometrik çalışma yapıldığı varsayılmaktadır. Ancak kaynak metinde spesifik geçerlik değerleri (“-“) olarak belirtilmiştir. Genellikle bu tür geliştirme çalışmalarında yapı geçerliği, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile incelenir. Ölçeğin kullanıldığı doktora tezi, bu değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek için Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM) tekniğini kullanmıştır. Bu durum, ölçeğin yapısal geçerliğinin SEM aracılığıyla desteklendiğini düşündürmektedir. Detaylı geçerlik analizleri (iç tutarlılık, ayırt edici geçerlik vb.) için orijinal tezin incelenmesi gerekmektedir.

Güvenirlik

Kaynak metinde spesifik güvenirlik katsayıları (“-“) olarak belirtilmiştir. Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri ile belirlenmiş olmalıdır. Geliştirme aşamasında, ölçeğin maddeleri arasındaki tutarlılığın yüksek olması, kaotik liderlik yapısını istikrarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Güvenirlik çalışmalarına dair detaylı istatistiksel sonuçlar, Ümit Doğan’ın 2021 tarihli yayımlanmamış doktora tezinde mevcuttur.

Faktör Analizi

Kaotik Liderlik Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçek geliştirme sürecinin kritik bir aşamasıdır. 22 maddeden oluşan bu ölçeğin, kaotik liderliği tek bir genel faktör altında mı yoksa çeşitli alt boyutlar (örneğin, Öngörü ve Hazırlık, Kriz Yönetimi, Kaosu Fırsata Dönüştürme) altında mı ölçtüğü faktör analizi ile ortaya konmuştur. Doğan’ın çalışmasında kullanılan Yapısal Eşitlik Modellemesi (SEM), ölçeğin teorik yapısını destekleyen faktör yapısının doğrulandığını işaret eder. Ölçeğin nihai faktör yapısı ve yük değerleri, orijinal akademik kaynakta yer almaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Eğitim Örgütlerinde Çalışanlar (Öğretmenler)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışan Popülasyon)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli okullarda görev yapan öğretmenler.

Test Metodolojisi: Katılımcılar, okul yöneticilerinin kaotik durumlardaki davranışlarını 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ile 5 (Tamamen Katılıyorum) arasında derecelendirirler. Yüksek puanlar, liderlik algısının kaotik durumları başarıyla yönetme yönünde olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Liderlik Ölçekleri, Psikometrik Araçlar, Eğitim Yönetimi, Geçerlik, Güvenirlik, Kriz Yönetimi, Kaos.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya (Tez Bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Kaotik Liderlik Ölçeği, 2021 yılında tamamlanan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları, ölçeği geliştiren yazar Ümit Doğan ve ilgili akademik kurum (İnönü Üniversitesi) ile iletişime geçilerek belirlenmelidir. Ölçek, akademik araştırmalar için genellikle yazarın izniyle kullanılabilir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: kaotik-liderlik-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

1. Doğan, Ü. (2021). Öğretmenlerin kaotik liderlik, örgütsel yabancılaşma ve örgütsel mutluluk algıları arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modellemesi ile incelenmesi. (Yayımlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
2. Tez Merkezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Kaotik Liderlik Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: (5) Tamamen Katılıyorum, (4) Katılıyorum, (3) Orta Derecede Katılıyorum, (2) Katılmıyorum ve (1) Kesinlikle Katılmıyorum

22 Madde

1 Karşılaşılabilecek kaotik durumları önceden kestirir. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
2 Kaosa neden olabilecek anlaşmazlıkları görmezden gelmez. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
3 Kaotik durumlarla başa çıkabilmek için çeşitli stratejiler
uygular.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
4 Ortaya çıkan kaosun çözüm sürecine çalışanları dâhil eder. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
5 Anlaşmazlık yaratan konular hakkındaki farklı görüşlerin
tartışılmasına fırsat verir.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
6 Kaotik durumlara zamanında müdahale edip bunları olumlu
yönde sonuçlandırır.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
7 Ortaya çıkan kaotik durumları yok saymak yerine çözüm
bulur.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
8 Kaotik bir durumu başarıyla yönetir. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
9 Ortaya çıkan kaotik durumları fırsata dönüştürerek, okulu
geliştirmede bunlardan yararlanır.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
10 Kaosa neden olabilecek durumlara ilişkin gerekli tedbirleri
alır.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
11 Kaotik bir durum karşısında çözüm için risk alır. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
12 Ortaya çıkabilecek kaotik durumlarda (çatışma, belirsizlik ve
kriz gibi sorunlarda) tüm çalışanlara liderlik eder.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
13 Sorunların çözümünü ertelemeden ivedilikle sonuçlandırır. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
14 Ortaya çıkan kaotik durumların, okulun rutin işleyişini
bozmasına izin vermez.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
15 Karışıklık ve karmaşa durumlarında ne yapacağını bilir. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
16 Kaotik durumlar karşısında soğukkanlı davranır. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
17 Ortaya çıkan sorunlar hakkında ilgililere gerekli bilgileri
verir.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
18 Kaosa neden olan konuların yönetiminde adaletli davranır. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
19 Kaotik durumların çözümünde çok yönlü iletişim kanallarını
kullanır.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
20 Kaosa neden olan durumlarda hatalı aramak yerine, çözüme
odaklanır.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
21 Kaotik durumda uygulanan çözümün her türlü sonucunu
üstlenir.
( ) ( ) ( ) ( ) ( )
22 Okul dışındaki nedenlerden kaynaklanan kaos durumlarında
okul çalışanlarının yanında yer alır.