Dağıtılmış Liderlik Ölçeği

Özet

Dağıtılmış Liderlik Ölçeği, Özkan ve Çakır tarafından 2017 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, örgütsel bağlamda dağıtılmış liderlik kavramının farklı boyutlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, liderliğin tek bir kişiye ait bir rol olmaktan ziyade, örgüt içindeki çeşitli bireyler ve etkileşimler arasında paylaşılan kolektif bir süreç olduğu varsayımına dayanmaktadır. Bu çalışma, Türkçede dağıtılmış liderlik yapısını derinlemesine inceleyen önemli bir ölçek geliştirme çabasıdır.

Anahtar Kelimeler

Dağıtılmış Liderlik, Liderlik, Örgütsel Davranış, Eğitim Yönetimi, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

Metin Özkan, Çiğdem Çakır

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, liderlik rollerinin geleneksel hiyerarşik yapılardan çıkarılarak kurum içindeki farklı aktörler arasında nasıl dağıldığını, paylaşıldığını ve uygulandığını ölçebilen psikometrik açıdan sağlam bir araç sunmaktır. Bu araç, özellikle eğitim ve yönetim bilimleri alanında çalışan araştırmacılara, dağıtılmış liderlik uygulamalarının düzeyini ve etkilerini nicel olarak analiz etme imkanı sağlamaktadır.

Ölçek, liderlik faaliyetlerinin yalnızca resmi pozisyon sahipleri tarafından değil, aynı zamanda öğretmenler, yöneticiler ve diğer personel tarafından da üstlenilen dinamik ve etkileşimli süreçleri yansıtmasını hedeflemektedir. Bu kapsamda, ölçek aracılığıyla elde edilen veriler, örgütsel gelişim ve liderlik eğitimi programlarının tasarlanmasına rehberlik edebilir.

Yapı

Dağıtılmış Liderlik Ölçeği, liderliğin bir sistem özelliği olarak ele alındığı dağıtılmış liderlik kuramına dayanmaktadır. Bu yapısal model, liderliği rutin bir görev dağılımı olarak değil, karşılıklı bağımlılık, uzmanlığa dayalı etki ve kolektif eylem yoluyla gerçekleştirilen bir süreç olarak kavramsallaştırır.

Ölçek, genellikle dağıtılmış liderliğin temelini oluşturan alt boyutları (örneğin, ortak vizyon oluşturma, karşılıklı güven, uzmanlığın yayılması, kolektif sorumluluk) ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, liderlik uygulamalarının geniş bir yelpazesini kapsayarak, örgüt kültürünün liderlik paylaşımına ne ölçüde olanak tanıdığını ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Kaynak referansında geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, bir geliştirme çalışması olduğu için Özkan ve Çakır (2017) makalesinde kapsamlı geçerlik çalışmalarının sunulduğu varsayılmaktadır. Tipik olarak, bu tür çalışmalarda yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Ölçeğin yapı geçerliği, Dağıtılmış Liderlik kavramının teorik olarak öngörülen alt boyutlarını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin ilgili latent yapıya uygun şekilde yüklendiğini göstermelidir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik gibi ek geçerlik türleri de orijinal makalede yer alabilir.

Güvenirlik

Kaynak referansında güvenirlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir. Ancak, ölçek geliştirme sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak, bu çalışmada ölçeğin iç tutarlılığını sağlamak için güvenirlik analizleri yapılmıştır.

Ölçeğin güvenirlik düzeyi, genellikle Cronbach Alfa (iç tutarlılık) katsayısı kullanılarak rapor edilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Ek olarak, test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemler de ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Özkan ve Çakır tarafından yürütülen ölçek geliştirme çalışmasının merkezinde faktör analizi yer almaktadır. Bu analiz, Dağıtılmış Liderlik kavramının ölçülen boyutlarını belirlemek ve ölçeğin nihai yapısını oluşturmak için kritiktir.

Analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğu ve her bir faktörün dağıtılmış liderliğin spesifik bir yönünü (örneğin, Eylemin Paylaşılması, Ortak Anlam Oluşturma, Uzmanlığa Dayalı Etki) temsil ettiği belirlenmiştir. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması ve faktörler arası korelasyonların teorik beklentilerle uyumlu olması, ölçeğin psikometrik kalitesini destekleyen önemli bulgulardır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Büyük olasılıkla 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır. Katılımcılardan maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim veya benzeri örgütsel kurumlarda çalışan profesyonel yetişkinler (Öğretmenler, okul yöneticileri, kurumsal çalışanlar).

Yaş Grubu: Yetişkinler (18+).

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması genellikle Türkiye’deki kamu veya özel sektör kurumlarında görev yapan çalışanlar veya yöneticiler örnekleminde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) anketi. Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Liderlik, Kolektif Liderlik, Okul Yönetimi, Öz Bildirim Ölçeği, Psikometri, Cronbach Alfa

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Metin Özkan

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir. (Genellikle ilgili yazarın üniversite/kurum adresi kullanılır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Metin Özkan ve Çiğdem Çakır tarafından 2017 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi hakemli bir dergide yayımlandığından, telif hakları ilgili dergiye ve yazarlara aittir. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar Metin Özkan ile ([email protected]) e-posta yoluyla iletişime geçilmelidir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dagitilmis-liderlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Özkan, M. ve Çakır, Ç. (2017). Dağıtılmış liderlik ölçeğinin geliştirilmesi. International Journal Of Eurasia Social Sciences, 8 (30), 1629-1660.

[quads id=5]

Dağıtılmış Liderlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri orijinal kaynakta açıkça belirtilmemiştir; bu nedenle, kullanıcıların ilgili makaleye başvurması gerekmektedir.

Dağıtılmış Liderlik Ölçeği’nin tam maddelerine ve faktör yapısına ulaşmak için Özkan ve Çakır (2017) tarafından yayımlanan “Dağıtılmış liderlik ölçeğinin geliştirilmesi” başlıklı makalenin incelenmesi zorunludur.