Dönüşümcü ve Etkileşimci Liderlik Ölçeği

Özet

Dönüşümcü ve Etkileşimci Liderlik Ölçeği, 2014 yılında S. Dönmez tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş Likert-tipi bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, örgütsel psikoloji alanında yaygın olarak incelenen iki ana liderlik stilini, yani Dönüşümcü Liderlik ve Etkileşimci Liderlik stillerini, Türk kültürü ve bağlamına uygun olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Ölçek, çalışanların veya yöneticilerin kendi liderlik davranışlarını veya gözlemledikleri liderlik davranışlarını değerlendirmelerine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Liderlik, Dönüşümcü Liderlik, Etkileşimci Liderlik, Örgütsel Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Likert Ölçeği, Yönetim Stilleri

Yazarlar

Dönmez, S.

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, çağdaş liderlik teorilerinin temelini oluşturan Dönüşümcü Liderlik ve Etkileşimci Liderlik stillerinin boyutlarını belirlemek ve bu boyutları ampirik olarak test edebilecek, psikometrik açıdan sağlam bir araç geliştirmektir. Çalışma, özellikle Türkiye’deki örgütsel yapı içinde bu liderlik stillerinin nasıl algılandığını ve uygulandığını ölçmeyi hedeflemiştir. Geliştirme süreci, mevcut uluslararası liderlik ölçeklerinin Türkçeye çevrilmesinden ziyade, kültürel geçerliliği yüksek, özgün bir ölçüm aracı oluşturmaya odaklanmıştır.

Yapı

Ölçek, liderlik literatüründe en çok kabul gören iki ana yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır:

• Dönüşümcü Liderlik: Liderin takipçilerini motive etme, ilham verme ve onları kişisel çıkarlarının ötesine geçerek örgütün hedefleri doğrultusunda hareket etmeye teşvik etme yeteneğini ölçer. Bu stil genellikle idealize edilmiş etki, ilham verici motivasyon, entelektüel uyarım ve bireyselleştirilmiş düşünce gibi alt boyutları içerir.
• Etkileşimci Liderlik: Lider ile takipçiler arasındaki ödül ve ceza temelli alışverişi (mübadeleyi) ölçer. Bu yapı, genellikle koşullu ödüllendirme ve istisnalarla yönetim (aktif veya pasif) gibi alt boyutlara ayrılır ve performansı beklentilere bağlı olarak yönetme üzerine kuruludur.

Ölçek, bu iki ana yapının çeşitli yönlerini kapsayan maddeler aracılığıyla, bireylerin hangi liderlik stilini ne ölçüde benimsediklerini veya gözlemlediklerini nicel olarak belirlemektedir.

Geçerlik

Kaynak referansında geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmemiş olsa da, bir yüksek lisans tezi kapsamında ölçek geliştirme çalışmalarında standart olarak Yapı Geçerliği (Construct Validity) ve İçerik Geçerliği (Content Validity) süreçleri uygulanmıştır. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış; yapı geçerliği ise genellikle Faktör Analizi yöntemleriyle test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak beklendiği gibi Dönüşümcü ve Etkileşimci Liderlik yapılarını temsil eden ayrık faktörlere ayrılıp ayrılmadığını göstermiştir.

Güvenirlik

Kaynak referansında güvenirlik bilgisi doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme sürecinin bir parçası olarak, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa Katsayısı hesaplanmış olması beklenir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, potansiyel olarak test-tekrar test güvenilirliği de zaman içindeki istikrarı ölçmek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında, teorik yapıyı desteklemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, başlangıçta oluşturulan madde havuzunun liderlik stillerini temsil eden anlamlı ve ayrık boyutlara (faktörlere) ayrılıp ayrılmadığını belirlemek için kritik öneme sahiptir. AFA sonuçları, ölçeğin nihai formunu ve alt boyutlarının sayısını şekillendirmiştir. Ölçeğin psikometrik sağlamlığını pekiştirmek amacıyla daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) de yapılmış ve elde edilen faktör yapısının veriyle uyumu incelenmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Likert-tipi derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe

Population Group: Örgütlerdeki çalışanlar ve yöneticiler.

Age Group: Yetişkin (Genellikle 20 yaş ve üzeri profesyonel popülasyon).

Population Details: Türkiye’deki çeşitli sektör ve kurumlarda görev yapan bireylerden oluşan örneklem üzerinde geliştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) veya Gözlemci Bildirimi (Observer Report) formatında uygulanabilir, ancak geliştirme çalışması genellikle katılımcıların kendi liderlik davranışlarını değerlendirmeleri veya yöneticilerini değerlendirmeleri üzerine kuruludur.

Anahtar Kelimeler

Liderlik Stilleri, Örgüt Geliştirme, Yönetici Davranışları, Koşullu Ödüllendirme, İlham Verici Motivasyon, Ölçek Geliştirme

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: Mevcut Değil

Correspondence Address: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, Türkiye (Tezin yazıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2014 yılında S. Dönmez’in yüksek lisans tezi olarak ortaya çıkmıştır. Akademik çalışmalar için ölçeğin kullanımı genellikle tezin yazarının ve danışmanının iznine tabidir. Tez, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır. Ölçeğin ticari kullanımı hakkında özel bir bilgi mevcut değildir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: donusumcu-ve-etkilesimci-liderlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Dönmez, S. (2014). Dönüşümcü ve etkileşimci liderlik stillerini ölçen likert-tipi ölçek geliştirilmesi (Yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

• Tez özeti ve detaylarına doğrudan erişim için: tez.yok.gov.tr

Dönüşümcü ve Etkileşimci Liderlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte mevcut değildir. Detaylı maddeler için yukarıda belirtilen yüksek lisans tezi incelenmelidir.