Kanser Bilgi Yükü Ölçeği

Özet

Kanser Bilgi Yükü Ölçeği, kanser hastaları veya yakınları tarafından deneyimlenen bilgi fazlalığı ve bu bilginin yönetilmesi zorluğu algısını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, bireylerin kanserle ilgili bilgileri işleme, anlama ve kullanma süreçlerinde yaşadıkları bilişsel ve duygusal zorlanmayı (yani bilgi yükünü) değerlendirir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2019 yılında İnci, Akgül Başkale ve Serçekuş Ak tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda geçerlik ve güvenirlik özelliklerini araştırmıştır. Ölçek, özellikle sağlık profesyonellerinin hastaların bilgi ihtiyaçlarını daha etkili yönetmelerine yardımcı olacak kritik veriler sunar.

Anahtar Kelimeler

Kanser Bilgi Yükü, Kanser, Bilgi Yönetimi, Psikometri, Ölçek Uyarlaması, Sağlık İletişimi.

Yazarlar

Fadime Hatice İnci, Hatice Akgül Başkale, Pınar Serçekuş Ak.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, kanser tanısı almış bireylerin veya onların bakımıyla ilgilenen kişilerin, hastalıkları, tedavi seçenekleri ve prognozları hakkında maruz kaldıkları büyük miktardaki bilgiden kaynaklanan algılanan zorlanma düzeyini belirlemektir. Bilgi yükü (Information Overload), kişinin karar verme yeteneğini, psikolojik iyilik halini ve tedaviye uyumunu olumsuz etkileyebilir. Ölçek, bu tür olumsuz etkilerin yoğunluğunu nicel olarak ölçmeye olanak tanır.

Ölçek, klinik uygulamada, kanser hastalarına yönelik bilgi verme stratejilerinin kişiselleştirilmesi ve iyileştirilmesi için bir tarama aracı olarak kullanılabilir. Yüksek bilgi yükü skoruna sahip hastaların belirlenmesi, onlara daha yapılandırılmış ve yönetilebilir bilgi destekleri sağlanmasına olanak tanır.

Yapı (Konstrükt)

Kanser Bilgi Yükü Ölçeği, bireyin kanserle ilgili bilgileri etkin bir şekilde işleyemediği veya bu bilgilerin çok karmaşık, çelişkili veya çok fazla olduğu algısını ölçen bilişsel ve duygusal bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu yapı genellikle bilginin miktarı, bilginin karmaşıklığı ve bilginin faydasızlığı gibi alt boyutları içerir. Ölçek, bu bilgi fazlalığının yarattığı stres, kaygı ve karar verme felcini değerlendirerek, hastanın genel bilgi işleme sürecindeki zorluklarını yansıtır.

Ölçek, kanser hastalarının kendilerine sunulan bilgiyi kişisel sağlık kararlarına dönüştürme yeteneklerini engelleyen temel psikolojik bariyerleri tanımlamaya yardımcı olur. Bu bağlamda, bilgi yükü sadece bilginin fiziksel miktarı değil, aynı zamanda bireyin mevcut bilişsel kaynaklarıyla başa çıkma kapasitesinin aşılması durumudur.

Geçerlik

Kanser Bilgi Yükü Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (İnci vd., 2019), ölçeğin yapısal geçerliği ve kültürel uygunluğu incelenmiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışması kapsamında genellikle doğrulayıcı faktör analizi kullanılarak ölçeğin faktör yapısının korunup korunmadığı test edilmiştir.

Başarılı bir uyarlama çalışması, ölçeğin kavramsal olarak Türk popülasyonunda da aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermelidir. Bu, yakınsak geçerlik (benzer konstrüktleri ölçen diğer ölçeklerle korelasyon) ve ayırt edici geçerlik (farklı konstrüktleri ölçen ölçeklerden ayrışma) analizlerini içerebilir.

Güvenirlik

İnci ve arkadaşlarının 2019 tarihli uyarlama çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için güvenirlik analizlerini içermiştir. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir ve kabul edilebilir güvenirlik düzeylerinin (genellikle 0.70 ve üzeri) elde edildiği varsayılır. Bu yüksek katsayı, ölçekteki maddelerin tutarlı bir şekilde aynı temel yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu, ölçeğin farklı zaman noktalarında stabil ölçümler sağlayıp sağlamadığını belirler, ancak orijinal kaynak bu bilgiyi detaylandırmamıştır. Kullanıcıların, kesin güvenirlik değerleri için İnci vd. (2019) çalışmasına başvurması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Kanser Bilgi Yükü Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması, büyük ihtimalle orijinal ölçeğin faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanmıştır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin kaç alt boyutta toplandığını ve bu boyutların kanser bilgi yükü konstrüktünü ne ölçüde temsil ettiğini ortaya koyar. Orijinal ölçeğin birden fazla alt boyutu varsa (örneğin, Bilgi Fazlalığı, Çelişkili Bilgi Stresi), uyarlama çalışması da bu yapıyı korumayı hedeflemiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) çalışması yapılmış bir öz bildirim ölçeği.

Format: Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi boş bırakılmış olsa da, benzer psikometrik araçlar genellikle Likert tipi bir derecelendirme kullanır.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Kanser hastaları ve/veya kanser hastası yakınları/bakım verenleri.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Kanser tanısı almış ve aktif tedavi sürecinde olan veya yakın zamanda tanısı konmuş bireylerin bilgi yükü deneyimlerini ölçmek için uygundur.

Test Metodolojisi: Kağıt/kalem veya dijital ortamda uygulanan, katılımcıların kanserle ilgili bilgi alımı ve işlenmesi hakkındaki deneyimlerini raporladığı bir öz bildirim envanteri.

Anahtar Kelimeler

Türkçe Uyarlama, Sağlık Psikolojisi, Onkoloji Hemşireliği, Psikososyal Destek, Bilişsel Yük, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Fadime Hatice İnci).

Yazışma Adresi: Pamukkale Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü (Sorumlu Yazarın tahmini kurumu).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2019 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için, sorumlu yazar Fadime Hatice İnci ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kanser-bilgi-yuku-olcegi-toad.pdf

Referanslar

İnci, F. H., Akgül Başkale, H. ve Serçekuş Ak, P. (2019). Kanser Bilgi Yükü Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması geçerlik güvenilirlik çalışması. Çukurova Medical Journal, 44(1), 127-135. doi: 10.17826/cumj.423997. Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Kanser Bilgi Yükü Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmamıştır. Kullanıcıların ölçek maddelerine erişmek için yukarıda belirtilen referans makaleye (İnci vd., 2019) başvurmaları veya sorumlu yazar ile iletişime geçmeleri gerekmektedir.