Algılanan Aile Yükü Ölçeği

Özet

Algılanan Aile Yükü Ölçeği (AAYÖ), aile üyelerinin, kronik veya ciddi bir rahatsızlığa sahip olan bir yakınına bakarken ya da onun durumuyla ilgili olarak deneyimledikleri kişisel ve ilişkisel yük düzeyini ölçmek amacıyla kullanılan bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal versiyonunun Türkçe adaptasyonu olarak 2011 yılında Arslantaş ve arkadaşları tarafından yayımlanmıştır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkiye popülasyonunda yüksek düzeyde geçerli ve güvenilir olduğunu gösteren güçlü psikometrik kanıtlar sunmuştur. AAYÖ, toplamda 24 madde ve 7 alt boyuttan oluşmaktadır.

Ölçek, özellikle aile sistemi içerisindeki işlevsellik, problem çözme yeteneği ve duygusal tepki verme kapasitesi gibi kritik alanlardaki algılanan zorlukları belirlemeyi hedefler. Klinik uygulamalarda ve araştırmalarda, ailelerin maruz kaldığı stresi değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Algılanan Aile Yükü Ölçeği, AAYÖ, aile yükü, psikometri, uyarlama, geçerlilik, güvenilirlik.

Yazarlar

Hülya Arslantaş (Sorumlu Yazar), Fatih Adana, F. Dereboy, V. Altinyazar, S. İnal, G. S. Ildirli, Ç. Kırcı.

[quads id=5]

Amaç

Algılanan Aile Yükü Ölçeği’nin temel amacı, aile bireyleri tarafından öznel olarak algılanan yükün yoğunluğunu ve doğasını nicel olarak belirlemektir. Bu yük, genellikle bir aile üyesinin hastalığı, engelliliği veya bağımlılığı nedeniyle ortaya çıkan fiziksel, duygusal, sosyal ve ekonomik zorlukların birleşimi olarak tanımlanır.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, ailelerin hangi işlevsel alanlarda (örneğin, iletişim, rol dağılımı veya davranış kontrolü) en çok zorlandığını anlamada yardımcı olur. Bu sayede, aile destek programlarının ve psikososyal müdahalelerin hedeflenmesi ve etkinliğinin değerlendirilmesi mümkün hale gelir.

Yapı

Algılanan Aile Yükü Ölçeği (AAYÖ), algılanan aile stresini ve zorlanmayı ölçen çok boyutlu bir yapıya sahiptir. Bu yapı, 24 maddeden oluşmakta ve aile işlevselliğinin yedi ayrı boyutunu kapsamaktadır. Ölçek, sadece nesnel yükü değil, aynı zamanda aile üyelerinin bu durumu öznel olarak nasıl değerlendirdiğini de ele almaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü 7 temel alt boyut, aile sistemindeki farklı etkileşim ve işlev alanlarını temsil etmektedir. Bu alt boyutlar, aile dinamiğinin bütünsel bir değerlendirmesini sağlamaktadır:

• Problem Çözme
• İletişim
• Roller
• Duygusal Tepki Verebilme
• Gereken İlgiyi Gösterme
• Davranış Kontrolü
• Genel İşlevler

Geçerlik

AAYÖ’nün geçerlilik çalışmaları, yüksek düzeyde uyuşma geçerliliğini (eşzamanlı geçerliliği) ortaya koymuştur. Ölçeğin Türkçe sürümünün geçerlilik analizi, AAYÖ puanları ile DDÖ (Başka bir Yük Ölçeği) puanları arasında güçlü bir pozitif korelasyon olduğunu göstermiştir.

Yapılan analizlerde, DDÖ puanlarının gösterdiği toplam varyansın %81’inin Algılanan Aile Yükü Ölçeği (AAYÖ) tarafından açıklanıyor olması, ölçeğin yapısal olarak ölçmek istediği kavramı ne kadar başarılı bir şekilde yakaladığını gösteren önemli bir bulgudur. Ayrıca AAYÖ, ADÖ’nün (Aile Değerlendirme Ölçeği) bütün alt ölçekleri ile orta veya yüksek düzeyde korelasyonlar sergilemiş, bu da ölçeğin aile işlevselliği ile ilgili diğer güvenilir araçlarla tutarlı olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Algılanan Aile Yükü Ölçeği’nin güvenilirlik değerlendirmesi, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri 0.916 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometrik açıdan mükemmel bir iç tutarlılığa işaret etmektedir.

Ölçek maddelerinin bireysel katkıları incelendiğinde (düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları), 24. madde hariç tüm maddelerin toplam skorla 0.30’un üzerinde korelasyon gösterdiği ve dolayısıyla ölçeğin bütününe yeterli katkıda bulunduğu belirlenmiştir. Ancak, 24. madde için elde edilen 0.15 düzeyindeki korelasyon, bu maddenin ölçeğin genel yapısıyla uyumunun diğer maddelere kıyasla daha zayıf olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

AAYÖ, algılanan aile yükünü ölçmek üzere tasarlanmış 7 alt boyuta ayrılan bir faktör yapısına sahiptir. Bu çok faktörlü yapı, adaptasyon çalışmasında doğrulanmış olup, aile yükünün tek bir genel skorla açıklanamayacak kadar karmaşık olduğunu göstermektedir. Toplamda 24 maddeden oluşan ölçek, yedi ayrı işlevsel alana odaklanarak aile dinamiklerini detaylı bir şekilde değerlendirir.

Faktör analizi sonuçları, her bir alt boyutun (Problem Çözme, İletişim, Roller, Duygusal Tepki Verebilme, Gereken İlgiyi Gösterme, Davranış Kontrolü ve Genel İşlevler) aile yükü deneyiminin farklı yönlerini temsil ettiğini ve bu yapının Türkçe popülasyonunda da geçerli olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 7 alt boyut ve 24 madde

Language Available: Türkçe

Population Group: Kronik hastalığı olan bireylerin aile üyeleri veya genel klinik popülasyonlar.

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Ölçeğin psikometrik çalışmaları Türkiye’deki klinik örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert Ölçeği (0=Hiçbir zaman, 4=Her zaman) kullanılarak öz bildirim şeklinde uygulanır. Yüksek puanlar, aile yükünün yüksek düzeyde algılandığını gösterir.

Anahtar Kelimeler

psikometrik özellikler, iç tutarlılık, varyans, adaptasyon, faktör yapısı, Likert ölçeği.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması 2011 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Hülya Arslantaş ile iletişime geçilerek talep edilmelidir. Ücret veya ticari kullanım koşulları yazar tarafından belirlenmektedir.

Kaynaklar

Arslantas, H., Adana, F., Dereboy, F., Altinyazar, V., İnal, S., Ildirli, G. S. ve Kırcı, Ç. (2011). Algılanan Aile Yükü Ölçeği’nin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Nöropsikiyatri Arşivi, 48(1), 53-58. doi: 10.4274/npa.y5617

Ölçeğin orijinal PDF makalesi ve ek dokümanlar aşağıdaki bağlantılarda mevcuttur:

• Dergi Bağlantısı: noropsikiyatriarsivi.com
• Ölçek PDF Dosyası: alglanan-aile-yuku-olcei-toad.pdf

[quads id=5]

Algılanan Aile Yükü Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplamda 7 alt boyut ve 24 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar şunlardır:

• Problem Çözme
• İletişim
• Roller
• Duygusal Tepki Verebilme
• Gereken İlgiyi Gösterme
• Davranış Kontrolü
• Genel İşlevler