Yaşlılarda Diyabet Yükü Ölçeği

Özet

Yaşlılarda Diyabet Yükü Ölçeği (YDYÖ), Diyabet Mellitus teşhisi konmuş yaşlı bireylerin bu kronik hastalıkla yaşamanın getirdiği çok boyutlu yükü değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle Türk toplumu bağlamında, diyabetin bireyin yaşam kalitesi, duygusal durumu, sosyal ilişkileri ve günlük işlevselliği üzerindeki etkilerini ölçmek üzere 2012 yılında Yıldırım-Usta ve Esen tarafından uyarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, geriatrik popülasyonda diyabet yönetimi ve bakımının karmaşıklığını anlamak için kritik bir öneme sahiptir.

Ölçek, diyabetin sadece fiziksel değil, aynı zamanda psikososyal ve ekonomik etkilerini de kapsayan kapsamlı bir değerlendirme sunmayı amaçlamaktadır. YDYÖ’nün Türk kültürüne adaptasyonu, klinisyenlere ve araştırmacılara, yaşlı diyabet hastalarının yaşadığı zorlukları daha doğru teşhis etme ve buna yönelik hedefe odaklı müdahale stratejileri geliştirme imkanı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Diyabet yükü, yaşlılık, geriatri, kronik hastalık, psikometrik özellikler, ölçek uyarlaması, Diyabet Mellitus, yaşam kalitesi.

Yazarlar

Yasemin Yıldırım-Usta, A. Esen

Amaç

Yaşlılarda Diyabet Yükü Ölçeği’nin temel amacı, diyabetin yaşlı bireyler üzerindeki algılanan yükünü sistematik olarak ölçmektir. Bu yük, hastalığın kendisinden (semptomlar, komplikasyonlar) ziyade, hastalığın yönetimi (diyet, ilaç takibi, glikoz izleme) ve bunun getirdiği yaşam tarzı kısıtlamaları ile ilişkilidir. Ölçek, bu yükün derecesini belirleyerek, yüksek yük altında olan bireyleri tespit etmeyi ve onlara yönelik özelleştirilmiş destek programları geliştirmeyi hedefler.

Ölçeğin Türk toplumu için uyarlanması, kültürel farklılıkların ve sağlık sistemine özgü dinamiklerin diyabet yükü algısı üzerindeki etkisini hesaba katmak için zorunluydu. Bu sayede, elde edilen sonuçlar Türkiye’deki yaşlı nüfusun ihtiyaçlarına daha uygun hale getirilmiştir.

Yapı

Yaşlılarda Diyabet Yükü Ölçeği, yaşlı bireylerde Diyabet Mellitus ile ilişkili çok boyutlu yük yapısını ölçmektedir. Bu yapı genellikle fiziksel, duygusal/psikolojik ve sosyal/finansal boyutları içermektedir. Fiziksel yük, tedavi rejimine uyum ve hastalığın fiziksel semptomlarıyla başa çıkmayı; duygusal yük, stres, endişe ve depresyon gibi duygusal tepkileri; sosyal yük ise sosyal aktivitelerden geri kalma ve aile üyelerine bağımlılık gibi durumları kapsamaktadır.

Ölçek, diyabetin bireyin genel iyi oluş hali üzerindeki kümülatif etkisini değerlendiren kapsamlı bir araç olarak tasarlanmıştır. Bu yapısal model, diyabetin sadece tıbbi bir durum değil, aynı zamanda günlük yaşamın her alanını etkileyen kronik bir yönetim zorluğu olduğunu vurgular.

Geçerlik

Yıldırım-Usta ve Esen (2012) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türk kültürü için psikometrik geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Geçerlik analizleri genellikle kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile) ve yapı geçerliğini (faktör analizi ile) içermektedir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi gereken yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin boyutlarının Türk örnekleminde de korunup korunmadığı incelenmiş ve elde edilen sonuçların teorik beklentilerle tutarlı olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçeğin yaşlı Türk bireylerde diyabet yükünü doğru ve anlamlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin ölçüm tutarlılığını değerlendirmek amacıyla güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik çalışmaları genellikle iç tutarlılık katsayılarının (Cronbach Alfa) hesaplanmasını ve zamana bağlı tutarlılığı (test-tekrar test güvenirliği) içermektedir.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir. Uyarlama çalışmasının sonuçları, Yaşlılarda Diyabet Yükü Ölçeği’nin Türk yaşlı popülasyonunda yüksek düzeyde güvenirliğe sahip olduğunu ve dolayısıyla klinik ve araştırma ortamlarında istikrarlı sonuçlar elde etmek için kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla faktör analizi (muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Faktör analizi, ölçekteki maddelerin altında yatan teorik boyutları (faktörleri) ortaya çıkarmaya yardımcı olur.

Bu analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısına benzer veya kültürel bağlama özgü yeni bir faktör yapısının ortaya çıktığı belirlenmiştir. Faktör yüklerinin incelenmesi, her bir maddenin hangi boyuta ait olduğunu ve ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de geçerli olduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Derecelendirme Ölçeği (Likert Tipi olduğu varsayılmaktadır)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik popülasyon (Diyabet hastaları)

Yaş Grubu: Yaşlı Bireyler (Geriatrik Popülasyon)

Popülasyon Detayları: Tip 1 veya Tip 2 Diyabet Mellitus tanısı almış yaşlı bireyler.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği. Bireylerin diyabetin kendilerine yüklediği zorlukları belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden işaretlemesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Diyabet yönetimi, psikososyal yük, kronik hastalık yükü, adaptasyon çalışması, geriatrik hemşirelik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yasemin Yıldırım Usta

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynakta Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

İletişim Adresi: Veri Kaynakta Belirtilmemiştir (İlgili referansın kurum adresi kullanılabilir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricilerinden alınan izinler ve uyarlama sürecine dair detaylar kaynak makalede mevcuttur. Ölçek, 2012 yılında Türk toplumu için uyarlanmıştır. Kullanım ücretine dair spesifik bilgi kaynakta yer almamaktadır; ancak akademik kullanım için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir. Bu dosya, ölçek maddeleri ve puanlama yönergeleri hakkında detaylı bilgi içerebilir: elderly-diabetes-burden-scale-toad.pdf

Kaynaklar

1. Yıldırım-Usta, Y., ve Esen, A. (2012). Yaşlılarda Diyabet Yükü Ölçeğinin Türk toplumu için geçerlik ve güvenirliğine ilişkin bir çalışma. Turkish Journal of Geriatrics ,15 (1) 61-67.
2. Ek Kaynak Linki: uvt.ulakbim.gov.tr

Yaşlılarda Diyabet Yükü Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans olarak gösterilen Yıldırım-Usta ve Esen (2012) makalesine başvurunuz.