Türkçe Bakım Veren Yükü Ölçeği

Özet

Türkçe Bakım Veren Yükü Ölçeği (TBYÖ), aile üyelerinin kronik hastalarına bakım verme sürecinde deneyimledikleri fiziksel, duygusal ve sosyal zorlukların düzeyini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle hemodiyaliz hastalarının aile üyeleri arasında geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılarak Türk kültürüne kazandırılmıştır. Çil Akıncı ve Akyay (2014) tarafından yapılan bu uyarlama çalışması, hemşirelik ve psikoloji alanlarında bakım veren yükünün standardize edilmiş bir şekilde değerlendirilmesini sağlamaktadır. Bu ölçek, bakım verenlerin destek ihtiyaçlarını belirlemede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bakım veren yükü, bakım veren, hemodiyaliz hastaları, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, hemşirelik araştırması.

Yazarlar

Ayşe Çil Akıncı, Rukiye Akyay.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kronik bir hastalığa sahip bireylere uzun süreli bakım sağlayan aile üyeleri tarafından deneyimlenen bakım veren yükünün yoğunluğunu ve niteliğini belirlemektir. Bu ölçüm, sağlık ve sosyal hizmet uzmanlarının, bakım verenlerin yaşadığı stresi, sosyal kısıtlamaları ve duygusal zorlukları objektif bir şekilde değerlendirmesine olanak tanır.

Elde edilen veriler, bakım verenlerin yaşam kalitesini iyileştirmeye yönelik hedef odaklı müdahaleler geliştirmek ve bu kişilere yönelik destek programlarını planlamak için temel teşkil eder. Bu bağlamda, TBYÖ, koruyucu ruh sağlığı çalışmaları açısından önemli bir tanı aracıdır.

Yapı

Türkçe Bakım Veren Yükü Ölçeği, çok boyutlu bir psikolojik kavram olan bakım veren yükü yapısını ölçmektedir. Bu yapı, sadece hastanın fiziksel bakımıyla ilgili görevleri değil, aynı zamanda bu görevlerin bakım verenin kendi sağlığı, sosyal yaşamı, iş hayatı ve duygusal durumu üzerindeki olumsuz yansımalarını da kapsamaktadır.

Bakım veren yükünün temel boyutları arasında zaman kısıtlaması, sosyal izolasyon, finansal baskı ve duygusal yıpranma yer alır. Ölçek, bu bileşenleri Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanarak nicel olarak ölçmektedir, böylece bakım sorumluluğunun birey üzerindeki toplam etkisini ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, orijinal yapısının Türk popülasyonunda, özellikle hemodiyaliz hastalarının bakıcıları bağlamında ne derece uygun olduğunu incelemiştir. Çil Akıncı ve Akyay (2014) tarafından yapılan çalışmada yapı geçerliği ve içerik geçerliği yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği analizleri (genellikle faktör analizi), ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen alt boyutları doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır. İçerik geçerliği ise, uzman görüşleri alınarak ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı temsil etme derecesinin değerlendirilmesiyle sağlanmıştır. Sonuçlar, TBYÖ’nün Türk kültüründe bakım veren yükünü geçerli bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenirlik

TBYÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Yapılan psikometrik çalışmada, ölçeğin genel Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı .89 olarak rapor edilmiştir. Bu katsayı, psikometride kabul edilebilir sınırların oldukça üzerindedir ve ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir biçimde ölçtüğünü işaret eder.

Yüksek iç tutarlılık, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı örneklemlerde uygulandığında benzer sonuçlar üreteceği anlamına gelir, bu da TBYÖ’nün klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini teyit eder.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının standart bir adımı olarak, TBYÖ’nün faktör yapısını incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin boyutlarının (örneğin, fiziksel yük, duygusal yük) Türkçe versiyonunda da ayrışıp ayrışmadığını test etmeyi amaçlamıştır.

Faktör analizleri, ölçeğin yapısal modelini doğrulamakta ve bakım veren yükünün çok boyutlu doğasını destekleyen alt ölçeklerin varlığını ortaya koymaktadır. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin teorik temellerinin kültürel adaptasyon sürecinde korunmasını sağlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Kronik hastalara (özellikle böbrek hastalığı nedeniyle hemodiyaliz tedavisi gören hastalara) bakım veren aile üyeleri.

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Hemodiyaliz tedavisi gören hastaların birincil veya resmi bakım sorumluluğunu üstlenen yetişkin aile üyeleri.

Test Methodology: 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır: 1 (hiç değil) ile 4 (sık sık). Ölçekten alınan toplam puanın yüksek olması, kişinin deneyimlediği bakım veren yükünün daha fazla olduğu anlamına gelmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bakım verme, kronik hastalık, psikometrik araç, hemşirelik araştırması, aile, yük, adaptasyon, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Ayşe Çil Akıncı)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yasal izinler ve potansiyel ücretlendirme hakkında kesin bilgi almak amacıyla sorumlu yazar Ayşe Çil Akıncı ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Çil Akıncı, A., & Akyay, R. (2014). Validity and reliability of Turkish Caregiver Burden Scale among family caregivers of haemodialysis patients. Journal of Clinical Nursing, 23(3-4), 352-360.

Ölçeğin orijinal PDF dökümanına buradan ulaşılabilir: turkish-caregiver-burden-scale-toad.pdf

Türkçe Bakım Veren Yükü Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Bu ölçeğin maddeleri, telif hakları ve yayın kısıtlamaları nedeniyle bu kaynakta sunulamamaktadır. Maddelerin tam listesi ve uygulanış detayları için lütfen Çil Akıncı ve Akyay (2014) tarafından yayınlanan orijinal makaleye başvurunuz.