Demanslı Hastalara Bakım Verenlerde Bakım Yükü Ölçeği

Özet

Demanslı Hastalara Bakım Verenlerde Bakım Yükü Ölçeği (DHBVBYÖ), demans hastalarına birincil bakım sağlayan bireylerin deneyimlediği yük düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, 2018 yılında Aslan ve Aylaz tarafından geliştirilmiş olup, 24 maddeden oluşmaktadır ve dört temel alt boyutta (Fiziksel, Sosyal, Ekonomik ve Psikolojik) bakım yükü deneyimini değerlendirmektedir.

Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara bakım verenlerin yaşadığı zorlukları sistematik olarak ve kültürel bağlama uygun bir şekilde belirlemede önemli bir katkı sağlamaktadır. DHBVBYÖ, beşli Likert Tipi bir derecelendirme sistemi kullanır.

Anahtar Kelimeler

Bakım Yükü, Demans, Bakım Veren, Psikometrik Ölçek, Geriatri, Türkiye, Aile Bakımı.

Yazarlar

Sinan Aslan, Rukiye Aylaz

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, demans hastalarına bakım sağlayan bireylerin karşılaştığı çok boyutlu yükü (fiziksel, sosyal, ekonomik ve psikolojik) standardize edilmiş bir yöntemle nicel olarak ölçmektir. Bu ölçüm, müdahale programlarının planlanması ve bakım verenlerin desteklenmesi için kritik öneme sahiptir.

Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında bakım yükü kavramının boyutlarını derinlemesine analiz ederek, mevcut uluslararası ölçeklerin kültürel uyum sorunlarını aşmayı hedeflemiştir. Ölçek, özellikle Türk kültürüne uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunarak alandaki boşluğu doldurmayı amaçlamıştır.

Yapı

DHBVBYÖ, bakım yükü kavramını dört temel alt boyutta inceleyen çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Bakım yükü, sadece hastanın fiziksel ihtiyaçlarından kaynaklanan zorlukları değil, aynı zamanda bakım verenlerin kişisel yaşam, sosyal etkileşimler ve duygusal sağlık üzerindeki olumsuz etkileri de kapsamaktadır.

Bu dört faktör (Fiziksel, Sosyal, Ekonomik ve Psikolojik), bakım verenlerin yaşadığı stresi ve zorlanmayı ayrıştırarak, spesifik müdahale alanlarını belirlemeye olanak tanır. Örneğin, psikolojik alt boyut, suçluluk, depresyon ve anksiyete gibi duygusal sonuçları değerlendirirken; fiziksel alt boyut, yorgunluk ve fiziksel sağlıkta bozulma gibi somatik zorluklara odaklanır.

Geçerlik

Demanslı Hastalara Bakım Verenlerde Bakım Yükü Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde (Aslan & Aylaz, 2018) detaylı olarak sunulmuştur. Yapılan faktör analizi çalışmaları, ölçeğin teorik yapısı ile uyumlu dört alt boyutlu yapının geçerliliğini desteklemektedir.

Yapı geçerliliği testleri, ölçeğin maddelerinin demanslı hastalara bakım veren popülasyonda bakım yükü olgusunu doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin maddelerinin ilgili yapıyı temsil etme yeteneğini doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (özellikle Cronbach Alfa değeri) kullanılarak değerlendirilmiştir. Geliştirme çalışması, DHBVBYÖ’nün yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmiştir.

Yüksek güvenirlik değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verebileceğini işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin hem klinik hem de araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi sonucunda, Demanslı Hastalara Bakım Verenlerde Bakım Yükü Ölçeği’nin dört temel faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Bu faktörler, bakım yükü deneyiminin farklı yönlerini temsil etmektedir:

• Fiziksel Alt Boyut
• Sosyal Alt Boyut
• Ekonomik Alt Boyut
• Psikolojik Alt Boyut

Bu dörtlü faktör yapısı, bakım verenlerin karşılaştığı zorlukların ayrıştırılmasına olanak tanıyarak, en çok zorlanılan alanlara yönelik spesifik müdahaleler geliştirilmesine yardımcı olmaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: 24 maddeden oluşan, Beşli Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Demans Hastalarına Bakım Verenler

Age Group: Yetişkin Bakım Verenler (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Population Details: Demans tanısı almış hastaların aile üyeleri veya birincil bakım verenleri.

Test Methodology: Ölçek, bireysel veya grup uygulaması şeklinde katılımcılar tarafından öz bildirim yoluyla doldurulur. Toplam puan, maddelerin yanıtlarının toplanmasıyla elde edilir.

Anahtar Kelimeler

Bakım Yükü Ölçeği, Aile Bakımı, Gerontoloji, Psikometri, Yaşlı Sağlığı, DHBVBYÖ.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Sinan Aslan (Batman Üniversitesi, Türkiye)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında Aslan ve Aylaz tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve ticari ücretlendirme bilgileri hakkında sorumlu yazar Sinan Aslan ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal makale, Turkish Journal of Geriatrics dergisinde yayımlanmıştır ve makaleye aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: geriatri.dergisi.org

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: demansli-hastalara-bakim-verenlerde-bakim-yuku-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Aslan, S. & Aylaz, R. (2018). Demanslı Hastalara Bakım Verenlerde Bakım Yükü Ölçeği’nin geliştirilmesi. Turkish Journal of Geriatrics, 21(3), 456-466. doi: 10.31086/tjgeri.2018344061

[quads id=5]

Demanslı Hastalara Bakım Verenlerde Bakım Yükü Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Derecelendirme Yöntemi ve Puanlama:

DHBVBYÖ, 24 maddeden oluşmaktadır ve beşli likert tipi olan bu ölçek, aşağıdaki derecelendirme sistemi ile puanlanmaktadır:

1. “Hiçbir zaman” yanıtı için 1 puan
2. “Nadiren” yanıtı için 2 puan
3. “Ara sıra” yanıtı için 3 puan
4. “Çoğu zaman” yanıtı için 4 puan
5. “Her zaman” yanıtı için 5 puan

Ölçekten alınabilecek en düşük puan 24, en yüksek puan ise 120’dir. Yüksek puanlar, bakım veren bireyin deneyimlediği bakım yükünün yüksek olduğunu göstermektedir.

Alt Boyutların Madde Dağılımı:

Ölçek maddeleri, geliştirme çalışmasında belirlenen faktör yapısına göre dört alt boyuta ayrılmıştır:

• Fiziksel alt boyut: 2, 3, 4 ve 7. maddeleri içermektedir.
• Sosyal alt boyut: 8, 16, 17, 18, 19, 20 ve 22. maddeleri içermektedir.
• Ekonomik alt boyut: 14, 23 ve 24. maddeleri içermektedir.
• Psikolojik alt boyut: 1, 5, 6, 9, 10, 11, 12, 13, 15 ve 21. maddeleri içermektedir.