Kafein Kullanım Bozukluğu Ölçeği

Özet

Kafein Kullanım Bozukluğu Ölçeği (KUÖ), bireylerin kafein tüketimine bağlı olarak gelişen sorunlu kullanım paternlerini ve bağımlılık belirtilerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik ölçüm aracıdır. Orijinal ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Kaya, Bodur ve arkadaşları (2021) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu geçerlik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin Türk yetişkin popülasyonunda kafein kullanım bozukluğunun klinik tanımına uygun semptomları ölçmek için uygunluğunu kanıtlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, katılımcıların kafein kullanımına ilişkin deneyimlerini 4’lü Likert tipi derecelendirme formatını kullanarak değerlendirmesine olanak tanır. Uyarlama çalışması, Türkiye’de artan kafein tüketimi bağlamında, bu tür bozuklukların erken teşhisi ve epidemiyolojik araştırmalar için sağlam bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kafein, kafein kullanım bozukluğu, bağımlılık, psikometri, uyarlama, Kaya, 2021, yetişkin popülasyon, psikolojik ölçüm.

Yazarlar

Seda Kaya, Mehmet Bodur, Mehmet Esgin, Fatma Pınar Çakıroğlu, Ayşe Özçelik.

[quads id=5]

Amaç

Kafein Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerde kafein tüketiminin yol açtığı klinik olarak anlamlı sıkıntı veya bozulmaya işaret eden semptomların varlığını ve şiddetini sistematik olarak ölçmektir. Bu semptomlar genellikle DSM-5’te tanımlanan madde kullanım bozukluklarına benzerlik gösterir ve tolerans, yoksunluk, kontrol kaybı ve olumsuz sonuçlara rağmen kullanıma devam etmeyi içerir.

Türkçe uyarlama çalışmasının spesifik amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk dili ve kültürü bağlamında doğrulamak, böylece klinik ve araştırma ortamlarında güvenilir bir tanı aracı olarak kullanılmasını sağlamaktır. Bu ölçek, özellikle halk sağlığı araştırmalarında ve bağımlılık taramalarında yüksek riskli bireyleri belirlemek için önemlidir.

Yapı

Ölçek, Uluslararası Hastalık Sınıflandırması kriterlerine (özellikle DSM-5’teki Madde Kullanım Bozuklukları kriterlerine kafein için uyarlanmış hali) dayanan kafein kullanım bozukluğu yapısını ölçmektedir. Bu yapı, kafein kullanımının kontrolden çıkması ve bireyin yaşam alanlarında (iş, sosyal yaşam, sağlık) bozulmaya yol açması durumunu yansıtır.

Ölçek maddeleri, kullanıcının kafein tüketimini azaltma veya kontrol etme konusundaki başarısız çabalarını, kafein kesildiğinde yaşanan yoksunluk belirtilerini, istenen etkiyi elde etmek için artan miktarlarda kafeine ihtiyaç duyulmasını (tolerans) ve kafein kullanımı nedeniyle önemli sorumlulukların ihmal edilmesini değerlendirir.

Geçerlik

Kafein Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçladığı teorik yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemeyi amaçlamıştır. Kaya ve arkadaşları (2021) tarafından yürütülen çalışmada, yapı geçerliği öncelikli olarak incelenmiştir. Yapılan faktör analizleri, ölçeğin teorik olarak beklenen boyut yapısını Türk popülasyonunda da desteklediğini göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin kriter geçerliği ve ayırt edici geçerliği, kafein kullanım bozukluğu tanısı konmuş veya yüksek düzeyde kafein tüketen gruplarla diğer gruplar arasındaki farklılıkları inceleyerek sağlanmıştır. Bu psikometrik analizler, ölçeğin klinik olarak ilgili sonuçlarla korelasyonunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (Reliability) analizleri, ölçek puanlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Bu bağlamda, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) hesaplanmış ve yüksek alfa değerleri raporlanmıştır, bu da ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve aynı temel yapıyı ölçmekte tutarlı olduğunu gösterir.

Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin tek bir ölçüm anında dahi güvenilir sonuçlar ürettiğini teyit eder. Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği çalışmaları, ölçek puanlarının zaman içinde stabil kaldığını ve rastgele hatalardan etkilenme düzeyinin düşük olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Kafein Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması için yapılan faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu veya tek boyutlu yapısını incelemiştir. Orijinal ölçeğin teorik olarak dayandığı yapıya uygun olarak, faktör analizleri kafein kullanım bozukluğunun temel bileşenlerini (örneğin, yoksunluk, tolerans, kontrol kaybı) ayrıştırmıştır.

Uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) yöntemleri, toplanan verilerin model uyum indekslerini değerlendirmiş ve ölçeğin yapısal modelinin Türk yetişkin popülasyonu için iyi bir uyum sergilediğini doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarılı olduğunu gösteren önemli bir kanıttır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkin Popülasyon

Age Group: 18 yaş ve üzeri yetişkinler

Population Details: Kafein tüketen yetişkin bireyler üzerinde uygulanmış ve valide edilmiştir.

Test Methodology: 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır. Katılımcılar, maddelere ne sıklıkla katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

CUD, bağımlılık ölçeği, psikolojik değerlendirme, 4’lü Likert, geçerlik, güvenirlik, psikometrik özellikler.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Seda Kaya)

Correspondence Address: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Seda Kaya ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Telif hakları, yayınlanan makale aracılığıyla ilgili dergi ve yazarlara aittir.

Kaynaklar

• Kaya, S., Bodur, M., Esgin, M., Çakıroğlu, F. P., & Özçelik, A. (2021). Validation of the Turkish Version of the Caffeine Use Disorder Questionnaire in an Adult Population. Int J Ment Health Addict.

Makalenin orijinal bağlantısı: ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8560018/

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: kafein-kullanim-bozuklugu-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Kafein Kullanım Bozukluğu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakkı veya gizlilik nedeniyle bu platformda yayımlanmamaktadır. Ölçek maddelerine erişim sağlamak için sorumlu yazar (Seda Kaya) veya yayıncı kuruluş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.