Kadınlarda Sigara Bırakma Tutum Anketi

Özet

Kadınlarda Sigara Bırakma Tutum Anketi (KSBTA), kadın bireylerin sigara bırakma sürecine yönelik sahip oldukları psikolojik ve sosyal tutum ve inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya adapte edilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Aktaş ve Aştı (2007) tarafından Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılarak Türk popülasyonuna kazandırılmıştır. Ölçeğin temel amacı, sağlık profesyonellerinin sigara bırakma programlarını planlarken kadınların motivasyon düzeylerini ve engelleri anlamalarına yardımcı olmaktır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin dilsel eşdeğerliğini ve psikometrik özelliklerini Türk kültürü içerisinde incelemeyi hedeflemiştir. KSBTA, kadınların sigara bırakma konusundaki algılarını, beklentilerini ve bu sürece karşı gösterdikleri direnç veya isteklilik seviyelerini kapsamlı bir şekilde değerlendirir. Ölçek, özellikle hemşirelik ve halk sağlığı araştırmalarında risk altındaki grupların belirlenmesi ve hedefe yönelik müdahalelerin geliştirilmesi açısından önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sigara Bırakma Tutumu, Kadın Sağlığı, Sigara Bırakma, Psikometrik Uyarlama, Hemşirelik Araştırmaları, Bağımlılık, Tutum.

Yazarlar

Aktaş, A., Aştı, T.

Amaç

Kadınlarda Sigara Bırakma Tutum Anketi’nin temel amacı, sigara kullanan kadın bireylerin sigarayı bırakmaya yönelik geliştirdikleri olumlu veya olumsuz tutumları sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçüm, bireylerin değişim aşamalarına geçiş motivasyonlarını anlamak ve bu tutumların sigara bırakma başarısı üzerindeki etkisini belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, sağlık hizmeti sunucularına, özellikle hemşirelere ve doktorlara, bireyselleştirilmiş danışmanlık ve destek stratejileri oluşturmada yol göstermek üzere tasarlanmıştır. Türkiye popülasyonundaki adaptasyon çalışması (Aktaş & Aştı, 2007) ise, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel farklılıklar gözetilerek Türk kadınları için geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilirliğini sağlamayı amaçlamıştır.

Yapı

KSBTA, genellikle sağlık davranışlarına yönelik tutum modellerine dayanarak, bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri içeren çok boyutlu bir psikolojik yapı ölçmektedir. Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bir kadının sigara bırakma eylemine karşı geliştirdiği genel eğilimdir. Bu eğilim; sigaranın faydaları/zararları hakkındaki inançları, bırakma sürecine dair öz-yeterlik algısını ve sosyal çevrenin desteğine ilişkin beklentileri kapsar.

Ölçek, bu tutumları değerlendirerek, kadınların sigarayı bırakma niyetini ve hazırlık seviyesini belirlemeye yardımcı olur. Bu sayede, sigara bırakma konusundaki direncin kaynakları ve motivasyonu artıracak müdahale alanları tespit edilebilir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi belirtilmemiş olsa da, Aktaş ve Aştı (2007) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması kapsamında dil eşdeğerliği çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalar, ölçeğin maddelerinin anlamlarının orijinal dilden Türkçe’ye doğru ve kültürel olarak uygun bir şekilde aktarıldığını göstermektedir.

Tipik bir ölçek uyarlama sürecinde, kapsam geçerliği (içerik geçerliği) genellikle uzman görüşleri alınarak sağlanır. Ayrıca, yapı geçerliğini desteklemek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmeye çalışılır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi belirtilmemiş olsa da, Aktaş ve Aştı’nın (2007) çalışmasının başlığı “dil eşdeğerliği ve güvenirliği” üzerine odaklanmıştır. Bu durum, uyarlama çalışmasında ölçeğin iç tutarlılığının incelendiğini göstermektedir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini ifade eder ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile raporlanır.

Yüksek bir Cronbach Alfa katsayısı, KSBTA’nın maddelerinin tutarlı ve güvenilir bir şekilde kadınların sigara bırakma tutumlarını ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği çalışmaları da yapılmış olabilir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının ayrılmaz bir parçası olarak, Kadınlarda Sigara Bırakma Tutum Anketi’nin yapı geçerliğini saptamak amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin orijinal yapısında bulunan alt boyutların (faktörlerin) Türk kadınlarından oluşan örneklemde de doğrulandığını tespit etmeyi hedefler.

Genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin maddelerinin hangi psikolojik boyutlar altında toplandığı incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin kültürel adaptasyonun başarılı olup olmadığını ve tutumun çok boyutlu yapısının korunup korunmadığını anlamak için temel bir adımdır.

Araç

Test Type:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir. Tipik olarak Likert tipi bir derecelendirme (örneğin, 5’li veya 7’li) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Sigara kullanan yetişkin kadınlar

Age Group:

Yetişkin yaş grubu (Çalışmanın yapıldığı döneme göre 18 yaş ve üzeri)

Population Details:

Türkiye’de yaşayan, sigara kullanma alışkanlığına sahip kadın bireyler üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology:

Öz bildirim ölçeği. Uygulama, dil eşdeğerliği ve psikometrik güvenirlik çalışmaları ile gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

KSBTA, Kadınlarda Sigara Bırakma, Davranış Değişikliği, Halk Sağlığı, Psikometri, Faktör Analizi, Tutum Ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses:

Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address:

Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler:

Ölçeğin kullanımı için orijinal geliştiricilerin ve uyarlama çalışmasını yapan Aktaş ve Aştı’nın iznine tabi olabilir.

Ücret:

Genellikle akademik ve klinik amaçlı kullanımlar için ücretsizdir, ancak ticari kullanım için izin gerekebilir.

Test Yılı:

Türkçe’ye uyarlama çalışması 2007 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Aktaş, A. ve Aştı, T. (2007). Kadınlarda Sigara Bırakma Tutum Anketi’nin (KSBTA) dil eşdeğerliği ve güvenirliği. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 15(58), 40-47. Makaleye buradan erişilebilir: journals.istanbul.edu.tr

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kadinlarda-sigara-birakma-tutum-anketi-toad.pdf

Kadınlarda Sigara Bırakma Tutum Anketi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır.