Kadınlarda Olası Kariyer Sonlandırma Nedenleri Ölçeği

Özet

Kadın işgücünün kariyerlerini sonlandırma potansiyel nedenlerini belirlemek amacıyla 2010 yılında Tarık Totan ve Tuncay Doğan tarafından geliştirilen bu ölçek, psikometrik açıdan sağlam bir ölçüm aracıdır. Ölçek, kadınların çalışma hayatından ayrılma eğilimlerini tetikleyen üç temel faktörü incelemektedir: Çocuk Sorumluluğu, Eşin Önceliği ve İş Yaşamı Sorunları. Toplamda 14 maddeden oluşan bu araç, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak geliştirilmiştir. Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin ilgili yapıyı tutarlı ve doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Sonlandırma, Kadınlarda Kariyer, İş Yaşamı Dengesi, Çalışan Kadınlar, Psikometri, Faktör Analizi, Çocuk Sorumluluğu, Eşin Önceliği.

Yazarlar

Tarık Totan, Tuncay Doğan.

Amaç

Kadınlarda Olası Kariyer Sonlandırma Nedenleri Ölçeği, kadın profesyonellerin kariyerlerini bırakma potansiyelini veya niyetini etkileyen psikososyal ve çevresel faktörleri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, Türkiye bağlamında kadınların kariyerden ayrılma kararlarının altında yatan nedenleri (özellikle ailevi ve işyeri kaynaklı baskıları) belirleyerek, bu alandaki akademik çalışmalara ve insan kaynakları uygulamalarına veri sağlamaktır.

Bu araç, özellikle kadınların meslek hayatları boyunca karşılaştıkları eş ve çocuk odaklı sorumluluklar ile çalışma koşullarından kaynaklanan zorlukların, kariyer sürekliliği üzerindeki etkisini nicel olarak değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, kadınların işgücünden ayrılma potansiyelini açıklayan üç temel psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapılar, geleneksel toplumsal rollerin ve işyeri dinamiklerinin kadınların kariyer tercihleri üzerindeki etkisini yansıtmaktadır. Bu üç boyut şunlardır:

• Çocuk Sorumluluğu: Kadının çocuk yetiştirme görevlerini, kariyer hedeflerinin önüne koyma eğilimini ölçer (4 madde).
• Eşin Önceliği: Evlilik veya partner ilişkisinde, eşin kariyer hedeflerinin veya işyeri gerekliliklerinin kadının kariyerinden daha önemli görülmesi eğilimini ölçer (7 madde).
• İş Yaşamı Sorunları: Çalışma ortamındaki koşulların (esnek olmama, uygunsuz çalışma saatleri, ayrımcılık algısı vb.) kadınlar için mesleği sürdürmeyi zorlaştırması algısını ölçer (2 madde).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, sınırlandırılmış betimleyici faktör analizi (SBFA) kullanılarak incelenmiştir. Analiz sonucunda, 14 maddelik nihai ölçek formuna ulaşılmıştır.

Faktör analizi bulgularına göre, maddelerin faktör yükleri .464 ile .817 arasında değişmektedir. Bu yükler, maddelerin ilgili faktörleri yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir. Ölçeğin toplam varyansın %43,44’ünü açıklaması, yapısal geçerliğin kabul edilebilir düzeyde olduğunu işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin kuramsal yapısını destekler niteliktedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık (Cronbach Alfa) katsayısı ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı maddeler aracılığıyla tutarlı sonuçlar verdiğini göstermiştir.

Güvenirlik analiz sonuçları şöyledir: Ölçeğin geneline ait Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı .84 olarak hesaplanmıştır. Alt boyutlara ait katsayılar ise şunlardır: Çocuk Sorumluluğu alt boyutu için .76, Eşin Önceliği alt boyutu için .73 ve İş Yaşamı Sorunları alt boyutu için .75’tir. Bu değerler, psikometrik standartlara göre ölçeğin alt boyutlarının ve toplam puanının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışmasında, sınırlandırılmış betimleyici faktör analizi (SBFA) uygulanarak 3 faktörlü ve 14 maddeli bir yapı elde edilmiştir. Bu faktör yapısı, kadınların kariyer sonlandırma kararlarının çok boyutlu olduğunu ortaya koymaktadır.

Faktörler ve madde dağılımları aşağıdaki gibidir:

• Faktör 1: Eşin Önceliği (7 madde): Bu faktör, evlilik içinde eşin kariyerinin veya taleplerinin önceliklendirilmesi sonucu kadının kendi kariyerini geri plana atma eğilimini temsil eder.
• Faktör 2: Çocuk Sorumluluğu (4 madde): Bu faktör, çocuk bakımı ve yetiştirme sorumluluklarının, profesyonel görevlerden daha önemli algılanarak kariyerden ayrılmaya yol açmasını kapsar.
• Faktör 3: İş Yaşamı Sorunları (2 madde): Bu faktör, çalışma koşullarının kadınlara uygun olmaması, esneklik eksikliği veya işyeri kültüründeki zorluklar gibi mesleki çevreden kaynaklanan nedenleri ifade eder.

Araç

Test Tipi: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Yanıt seçenekleri şu şekildedir: 1=hiç uygun değil, 2=çok az uygun, 3=kısmen uygun, 4=oldukça uygun ve 5=tamamen uygun.

Kullanılabilen Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Çalışan kadınlar ve kariyer planlaması yapan üniversite öğrencisi kadınlar.

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışma çağındaki bireyler).

Popülasyon Detayları: Ölçek, özellikle kariyer ve aile yaşamını dengeleme baskısı altında olan kadınlar üzerinde kullanıma uygundur.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği. Katılımcılardan, listelenen maddelerin kendileri için bir kariyer sonlandırma nedeni olarak ne derece uygun olduğunu belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Kariyer bırakma, Kadın istihdamı, İş-aile çatışması, İş yaşamı dengesi, Kariyer engelleri, Psikolojik ölçme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Tarık Totan

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, akademik bir makale kapsamında 2010 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilir. Sorumlu yazar Tarık Totan’dır. Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylarına aşağıdaki PDF linki aracılığıyla ulaşılabilir:

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: kadinlarda-olasi-kariyer-sonlandirma-nedenleri-olcegi-toad.pdf

Test Yılı: 2010

Kaynaklar

Totan, T., &Doğan, T. (2010). Kadınlarda olası kariyer sonlandırma nedenlerini belirlemeye yönelik bir ölçek geliştirme çalışması. İşGüç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 12(4), 35-50. DOI: 10.4026/1303-2860.2010.156.x

Kadınlarda Olası Kariyer Sonlandırma Nedenleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Çocuk Sorumluluğu (4 madde): Kadının çocukları işinden önce gelir.
• Eşin Önceliği (7 madde): Evlendiğimde eşimin işiyle ilgili öncelikler benimkinden önde gelecektir.
• İş Yaşamı Sorunları (2 madde): Meslek hayatımda çalışma koşullarının kadınlar için uygun olmadığını düşündüğümde işimi bırakırım.