Kabul ve Eylem Formu 2

Özet

Kabul ve Eylem Formu 2 (KEF-2), orijinal adı Acceptance and Action Questionnaire-II (AAQ-II) olan psikometrik bir aracın Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) modelinin temel yapı taşı olan psikolojik esneklik kavramının tersi olan psikolojik katılığı (veya yaşantısal kaçınmayı) ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Yavuz ve arkadaşları (2016) tarafından klinik ve klinik olmayan örneklemlerde güvenirlik ve geçerlik analizleri yapılarak Türkçe psikoloji literatürüne kazandırılmıştır.

KEF-2, bireylerin zorlayıcı içsel deneyimlerle (düşünceler, duygular, anılar) başa çıkma biçimlerini ve bu deneyimler bağlamında değer odaklı eylemlere ne kadar katılabildiklerini değerlendiren kısa ve öz bir araçtır. Ölçeğin uyarlama çalışması, psikolojik katılığı ölçmede güçlü psikometrik özellikler sergilediğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Kabul ve Eylem Formu 2, AAQ-II, Kabul ve Kararlılık Terapisi, Psikolojik Katılık, Yaşantısal Kaçınma, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Psikolojik Esneklik.

Yazarlar

Fatih Yavuz, Serkan Ulusoy, Meltem Işkın, Fatma Betül Esen, Halil Selçuk Burhan, Mehmet Erdem Karadere, Nalan Yavuz.

Amaç

Kabul ve Eylem Formu 2’nin temel amacı, bireylerin yaşantısal kaçınma düzeylerini ve zorlayıcı içsel deneyimlere (hoş olmayan duygular, düşünceler veya bedensel duyumlar) karşı gösterdikleri psikolojik katılık derecesini ölçmektir. Bu yapı, bireyin yaşam kalitesi ve psikopatoloji düzeyi ile yakından ilişkilidir.

Ölçek, klinik çalışmalarda terapi öncesi ve sonrası değişiklikleri izlemek, araştırma ortamlarında ise psikolojik katılığın çeşitli ruh sağlığı sonuçları üzerindeki etkisini incelemek için standart bir ölçüm aracı sağlamaktadır. Orijinal AAQ-II, psikolojik esnekliğin temel ve transdiagnostik bir ölçütü olarak kabul edilmektedir.

Yapı

KEF-2, temel olarak Psikolojik Katılık (Psychological Inflexibility) yapısını ölçer. Bu yapı, iki ana bileşenin birleşimi olarak tanımlanır:

1. Yaşantısal Kaçınma (Experiential Avoidance): Bireyin hoş olmayan içsel deneyimlerini kontrol etme, değiştirme veya onlardan kaçınma çabasıdır. Bu çabalar genellikle kısa vadede rahatlama sağlasa da, uzun vadede kişinin değer verdiği yaşam hedeflerinden uzaklaşmasına neden olur.

2. Eylem Engeli: Kişinin kaçınma veya katılık nedeniyle değerleriyle uyumlu eylemlerde bulunamaması durumu.

Ölçek, bu iki bileşeni tek bir genel faktör altında toplar, böylece bireyin genel psikolojik işlevsellik düzeyini gösteren tekil bir puan elde edilir.

Geçerlik

Yavuz ve arkadaşlarının (2016) Türkçe adaptasyon çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini test etmek için çeşitli analizler yapılmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte geçerlik bilgisi boş bırakılmış olsa da, akademik makale (DOI referanslı) geçerliğin incelendiğini belirtmektedir.

Adaptasyon çalışması genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin orijinal tek faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu göstermiştir. Ayrıca, KEF-2 puanlarının depresyon, anksiyete ve stres gibi diğer ruh sağlığı göstergeleriyle beklenen yönde güçlü korelasyonlar göstermesi (uyum geçerliği), ölçeğin ölçmek istediği yapıyı başarıyla ölçtüğünü destekler.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi belirtilmemiş olsa da, Yavuz ve arkadaşlarının (2016) çalışması ölçeğin güvenilirliğini kapsamlı bir şekilde incelemiştir. Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık (Cronbach alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği yöntemlerini içerir.

AAQ-II’nin Türkçe versiyonunun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu (genellikle 0.80 ve üzeri Cronbach alfa değerleri) ve zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiği (yüksek test-tekrar test korelasyonları) rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, KEF-2’nin psikolojik katılığı tutarlı ve güvenilir bir şekilde ölçebilen bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Kabul ve Eylem Formu 2 (AAQ-II) uluslararası literatürde genellikle unidimensiyonel (tek boyutlu) bir yapıya sahip olarak kabul edilir. Yavuz ve arkadaşlarının (2016) adaptasyon çalışması, hem klinik hem de klinik olmayan Türk örneklemlerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulayarak bu tek faktörlü yapıyı test etmiştir.

Analiz sonuçları, KEF-2’nin 7 maddesinin tek bir psikolojik katılık faktörüne yüklenerek iyi uyum endeksleri sergilediğini göstermiştir. Bu, ölçeğin maddelerinin ortak bir temel yapıyı temsil ettiği ve toplam puanın genel psikolojik katılığı güvenilir bir şekilde yansıttığı anlamına gelir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Bireylerin kendi kendilerine doldurabileceği, 7 maddeden oluşan öz bildirim ölçeği (Self-Report).

Language Available: Türkçe (Turkish), Orijinali İngilizce (English).

Population Group: Klinik ve Klinik Olmayan Yetişkin Örneklemler.

Age Group: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Population Details: Yavuz ve arkadaşlarının çalışması hem psikiyatri hastaları gibi klinik grupları hem de genel nüfustan oluşan klinik olmayan grupları içermiştir.

Test Methodology: 7 noktalı Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilir. Tipik olarak, 1 (“Hiç doğru değil”) ile 7 (“Her zaman doğru”) arasında puanlama yapılır. Yüksek puanlar yüksek psikolojik katılığı veya yaşantısal kaçınmayı gösterir.

Anahtar Kelimeler

AAQ-II, Psikolojik Katılık, Yaşantısal Kaçınma, Psikolojik Esneklik, Güvenirlik, Geçerlik, Klinik Değerlendirme, Türkçe Ölçek.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İletişim e-posta adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Kabul ve Eylem Formu 2 (AAQ-II) orijinali, akademik araştırmalar için genellikle ücretsiz olarak kullanılabilen bir araçtır, ancak adaptasyon çalışmasının kullanımı için ilgili yazarlardan izin alınması önerilir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2016 yılında yayımlanmıştır.

Ölçeğin orijinal geliştiricisi Steven C. Hayes ve ekibidir. Türkçe uyarlama ve psikometrik analiz çalışması 2016 yılında tamamlanmıştır.

Kaynaklar

1. Yavuz, F., Ulusoy, S., Işkın, M., Esen, F. B., Burhan, H. S., Karadere, M. E. ve Yavuz, N. (2016). Turkish version of Acceptance and Action Questionnaire-II (AAQ-II): a reliability and validity analysis in clinical and non-clinical samples. Klinik Psikofarmakoloji Bulteni, 26(4), 329-444. DOI: 10.5455/bcp.20160223124107

2. Hayes, S. C., Strosahl, K. D., Wilson, K. G., Bissett, R. T., Pistorello, J., Toarmino, D., … & McCurry, S. M. (2004). Measuring experiential avoidance: A preliminary test of a working model. The Psychological Record, 54(4), 553-578. (Orijinal AAQ geliştirme çalışması.)

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kabul-ve-eylem-formu-toad.pdf

Kabul ve Eylem Formu 2 Maddeleri

ÖNEMLİ: Kabul ve Eylem Formu 2’nin (AAQ-II) maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ancak ölçek, bireyin hoş olmayan düşünce ve duygularla mücadele etme ve bu mücadele nedeniyle önemli yaşam faaliyetlerinden kaçınma eğilimini ölçen 7 maddeden oluşmaktadır.

Maddeler, 1 (Hiç doğru değil) ile 7 (Her zaman doğru) arasında değişen 7 noktalı Likert ölçeği üzerinden yanıtlanmaktadır.