Kabul ve Eylem Anketi-Madde Bağımlılığı

Özet

Kabul ve Eylem Anketi-Madde Bağımlılığı (KAE-MB; İngilizce: Acceptance and Action Questionnaire-Substance Abuse, AAQ-SA), madde kullanım bozuklukları bağlamında bireylerin yaşadığı psikolojik esnekliği veya esneksizliği ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) modelinin temel yapısı olan psikolojik esneksizlik kavramını, madde bağımlılığına özgü bilişsel ve duygusal kaçınma davranışları üzerinden değerlendirir.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Uygur ve arkadaşları tarafından 2020 yılında klinik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe versiyonunun güvenirlik ve geçerlik özelliklerini incelemeyi amaçlamış ve Türk kültüründe madde bağımlılığı tedavisi gören hastalarda kullanılabilirliğini ortaya koymuştur. KAE-MB, madde kullanımına bağlı sıkıntıları ve davranışsal kaçınmayı ölçerek tedavi sonuçlarını öngörmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kabul ve Eylem Anketi, AAQ-SA, Madde Bağımlılığı, Kabul ve Kararlılık Terapisi, Psikolojik Esneksizlik, Uyarlama, Klinik Değerlendirme.

Yazarlar

Uygur, H., Yavuz, K.F., Eren, I., Uygur, O.F., Selcuk, M., Varsak, N., Ozbek Yildirim, S., & Demirel, B.

Amaç

Kabul ve Eylem Anketi-Madde Bağımlılığı (KAE-MB), madde kullanım bozuklukları olan bireylerde psikolojik esnekliği ölçmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin zorlayıcı içsel deneyimlerden (dürtüler, düşünceler, duygular) kaçınma derecelerini ve bu kaçınmanın değer odaklı eylemlerini ne ölçüde engellediğini belirlemektir.

Bu ölçüm, özellikle ACT temelli müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede kritik öneme sahiptir. Yüksek puanlar, madde kullanımına bağlı acı verici içsel durumlarla başa çıkmak yerine onlardan kaçınma eğiliminin yüksek olduğunu gösterir ve bu da nüks riskini artıran önemli bir psikopatoloji bileşenidir.

Yapı

KAE-MB, Kabul ve Kararlılık Terapisi’nin (ACT) merkezi kavramı olan psikolojik esneksizlik yapısını ölçmektedir. Psikolojik esneksizlik, bireyin acı verici içsel deneyimlere (duygular, düşünceler, anılar) katı bir şekilde bağlanması ve bu durumdan kaçınmaya çalışırken, değerleriyle uyumlu eylemlerde bulunma yeteneğini kaybetmesi olarak tanımlanır. Madde bağımlılığı bağlamında bu, madde kullanma dürtüsünden veya yoksunluk belirtilerinden kaçınmak için madde kullanımına yönelme döngüsünü ifade eder.

Ölçek, madde ile ilişkili rahatsız edici iç deneyimlerin kabul edilme düzeyi ile değerlere dayalı yaşam eylemlerine odaklanma arasındaki ilişkiyi inceler. Yapısal olarak, ACT modeline uygun olarak, psikolojik esneksizlik ne kadar yüksekse, madde bağımlılığı semptomlarının şiddeti ve tedavi sonuçlarının olumsuzluğu o kadar fazla olacaktır.

Geçerlik

KAE-MB’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Uygur ve arkadaşları (2020) tarafından klinik bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Bu çalışma, ölçeğin yapı geçerliğini ve ayırt edici geçerliğini incelemiştir. Yapılan analizler, KAE-MB’nin madde bağımlılığı ile ilişkili psikolojik esneksizlik yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Geçerlik sonuçları, ölçeğin diğer ilgili psikopatoloji ölçütleri (örneğin, kaygı, depresyon, madde isteği) ile beklenen yön ve büyüklükte korelasyonlar gösterdiğini doğrulamıştır. Bu bulgular, KAE-MB’nin Türk kültüründe madde kullanım bozuklukları olan bireylerin değerlendirilmesinde geçerli bir araç olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe Psikometrik Özellikler çalışmasında (Uygur et al., 2020), KAE-MB’nin iç tutarlılık güvenilirliği incelenmiştir. İç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri) hesaplanmış ve sonuçlar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermiştir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin klinik popülasyonda tutarlı sonuçlar verdiğini ve madde bağımlılığı tedavisinde kullanılan diğer araçlarla birlikte kullanılabilecek sağlam bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ölçeğin test-tekrar test güvenirliği gibi ek güvenirlik incelemeleri, gelecekteki çalışmalarda daha detaylı olarak araştırılabilir.

Faktör Analizi

KAE-MB’nin orijinal versiyonu genellikle tek faktörlü bir yapıya işaret ederken, Türkçe Uyarlama çalışmasında yapısal geçerliği test etmek amacıyla faktör analizi yöntemleri uygulanmıştır. Uygur ve arkadaşları (2020), muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanarak, ölçeğin orijinal tek boyutlu yapısının Türk klinik örnekleminde de korunduğunu araştırmışlardır. Bu analizler, psikolojik esneksizliğin madde bağımlılığı bağlamında tek ve bütünleşik bir yapı olarak ele alınabileceğini desteklemiştir. Bu sonuç, ACT teorisinin madde bağımlılığına uygulanabilirliğini psikometrik düzeyde teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Bildirilen bilgilere göre, Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Ancak kaynakta derecelendirme bilgisi ‘-‘ olarak verilmiştir).

Language Available: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Population Group: Klinik Popülasyon (Madde kullanım bozukluğu olan bireyler)

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Türkiye’de madde bağımlılığı tedavi merkezlerinde yatan veya ayakta tedavi gören hastalar.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Kabul, Eylem, Psikolojik Esneksizlik, ACT, Nüks, Tedavi Sonucu, Klinik Değerlendirme, Psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: [email protected] (Sorumlu Yazar: Hilal Uygur)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için izin ve ücret bilgisi, sorumlu yazar Hilal Uygur ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir.

Test Yılı (Uyarlama): 2020

Kaynaklar

• Uygur, H., Yavuz, K.F., Eren, I., Uygur, O.F., Selcuk, M., Varsak, N., Ozbek Yildirim, S., & Demirel, B. (2020). Reliability and validity of the Turkish version of the Acceptance and Action Questionnaire-Substance Abuse (AAQ-SA) on a clinical sample. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 30(1), 47-54, https://doi.org/10.5455/PCP.20200320085704.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: psychiatryandclinicalpsychopharmacology.org

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kabul-ve-eylem-anketi-madde-bagimliligi-toad.pdf

Kabul ve Eylem Anketi-Madde Bağımlılığı Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri sunulmamıştır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir. Ölçek, madde bağımlılığı ile ilişkili psikolojik esneksizliği ölçen belirli ifadelerden oluşmaktadır.

• Maddeler mevcut değildir.