İletişimsel Rasyonel Eylem Ölçeği

Özet

İletişimsel Rasyonel Eylem Ölçeği (İREÖ), bireylerin iletişimsel eylem ve rasyonel eylem eğilimlerini ampirik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle sürdürülebilirlik bağlamında, sosyal ve çevresel meselelere yönelik bireysel davranışların altında yatan rasyonellik türünü incelemeyi hedefler. 2021 yılında Çamlı ve arkadaşları tarafından geliştirilen bu ölçek, Habermas’ın kuramsal çerçevesinden yola çıkarak, bireylerin kendi çıkarları yerine karşılıklı anlayışa dayalı eylemi ne ölçüde tercih ettiğini belirlemek için tasarlanmıştır. Ölçek, 21 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert Ölçeği formatını kullanmaktadır.

Geliştirme çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerini ortaya koymak için kapsamlı istatistiksel analizleri içermektedir. Bu araç, özellikle örgütsel davranış, sosyal psikoloji ve sürdürülebilirlik yönetimi alanlarında araştırmacılar için değerli bir ölçüm potansiyeli sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İletişimsel Rasyonel Eylem, İletişimsel Eylem, Rasyonel Eylem, Ölçek Geliştirme, Habermas, Sürdürülebilirlik, Psikometri.

Yazarlar

Çamlı, A.Y., Virlanuta, F. O., Palamutçuoğlu, B.T., Bărbuță-Mișu, N., Güler, Ş., Züngün, D.

Amaç

İletişimsel Rasyonel Eylem Ölçeği’nin temel amacı, sosyal bilimler ve yönetim alanlarında kullanılan rasyonel eylem teorilerini ampirik olarak test etmek ve bu teorilere yeni bir boyut kazandırmaktır. Ölçek, bireylerin eylemlerini yönlendiren rasyonellik biçimini (araçsal/stratejik rasyonellik veya iletişimsel rasyonellik) ölçmek için tasarlanmıştır.

Ölçek, özellikle kurumsal ve sosyal bağlamlarda, karşılıklı anlayışa dayalı kararlar alma yeteneğini ve isteğini değerlendirerek, etik davranışlar ve sürdürülebilirlik odaklı eylemler arasındaki ilişkiyi araştırmacılara sunmayı hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, sosyolog ve filozof Jürgen Habermas’ın İletişimsel Eylem Teorisi üzerine kurulmuştur. Bu teori, eylemleri iki ana kategoriye ayırır:

• Araçsal/Stratejik Rasyonel Eylem: Bireyin yalnızca kendi amaçlarına ulaşmayı hedeflediği, diğerlerinin araç olarak görüldüğü eylem biçimi.
• İletişimsel Rasyonel Eylem: Katılımcıların karşılıklı anlayışa ulaşmayı, fikir birliğini sağlamayı ve ortak normlar oluşturmayı amaçladığı, dilin temel araç olduğu eylem biçimi.

İREÖ, bu iki rasyonellik türünün bireysel eğilimlerini ölçerek, bireyin eylem yöneliminin ne kadarının normatif uzlaşmaya ve ne kadarının kişisel başarıya dayandığını belirlemeye çalışır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında geçerlik analizleri yapılmıştır, ancak spesifik katsayılar bu kaynakta belirtilmemiştir. Geliştirme sürecinde, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılmıştır.

Yapılan analizler, İletişimsel Rasyonel Eylem yapısının ampirik olarak desteklendiğini ve ölçek maddelerinin kuramsal alt yapıyla uyumlu bileşenler oluşturduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaya yönelik önemli bir adımdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizleri, geliştirme çalışmasının bir parçası olarak gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik sonuçları bu kaynakta doğrudan sunulmasa da, geliştirme sürecinde ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini doğrulamak için Cronbach Alfa katsayısı gibi yöntemler kullanılmıştır.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmede homojen olduğunu ve ölçümün hatadan arınmış olduğunu göstermektedir. Bu, ölçeğin farklı uygulamalarda stabil ve güvenilir sonuçlar vereceğinin kanıtıdır.

Faktör Analizi

İletişimsel Rasyonel Eylem Ölçeği’nin yapısal geçerliğini incelemek üzere hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçtüğü varsayılmıştır.

Uygulanan Faktör Analizi sonuçları, 21 maddenin teorik olarak beklenen faktör yapısı altında toplandığını göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin Habermas’ın teorik ayrımına uygun olarak, iletişimsel eylem ve stratejik eylem boyutlarını net bir şekilde ayırabildiğini ortaya koymuştur.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) Ölçek

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Language Available: Türkçe (Orijinal yayın İngilizce olsa da ölçek Türkçe geliştirilmiştir)

Population Group: Yetişkinler, özellikle örgütsel veya sosyal bağlamlarda karar verme süreçlerine katılanlar.

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Population Details: Geliştirme çalışması için kullanılan örneklem detayları, orijinal akademik makalede bulunmaktadır.

Test Methodology: 21 maddelik 5’li Likert Ölçeği formatı kullanılmıştır (Örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Anahtar Kelimeler

Rasyonel Eylem, İletişim, Normatif Uzlaşma, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Habermas Teorisi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

Sorumlu Yazar: Ahmet Yavuz Çamlı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Makale açık erişimli bir dergide yayınlanmıştır.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Ahmet Yavuz Çamlı (Manisa Celal Bayar Üniversitesi)

Kaynaklar

Çamlı, A.Y., Virlanuta, F. O., Palamutçuoğlu, B.T., Bărbuță-Mișu, N., Güler, Ş., & Züngün, D. (2021). A Study on Developing a Communicative Rational Action Scale. Sustainability 2021, 13(11), 6317. https://doi.org/10.3390/su13116317

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: communicative-rational-action-scale-toad.pdf

Makalenin tam metnine aşağıdaki linkten ulaşılabilir: mdpi.com

İletişimsel Rasyonel Eylem Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ancak ölçek toplam 21 maddeden oluşmaktadır.

• [Ölçek maddeleri, orijinal çalışmanın eklerinde veya tam metninde yer almaktadır.]