Eylem ve Harekette Yaratıcı Düşünme Testi

Özet

Eylem ve Harekette Yaratıcı Düşünme Testi (EHYDT), orijinal adı Thinking Creatively in Action and Movement Test (TCAM) olan ölçeğin Türkçe kültürüne uyarlama çalışması sonucunda geliştirilmiştir. Bu test, özellikle okul öncesi ve erken çocuk gelişimi dönemindeki bireylerin eylem ve hareket yoluyla sergilediği yaratıcılık becerilerini ölçmeyi amaçlamaktadır. 2017 yılında Nezahat Hamiden Karaca ve Nilay Aral tarafından gerçekleştirilen bu adaptasyon, Türk çocuklarının yaratıcılık potansiyellerini standartlaştırılmış ve kültüre uygun bir şekilde değerlendirmeye olanak tanımaktadır. EHYDT, geleneksel kağıt-kalem testlerinin sınırlı kaldığı durumlarda, bedensel ifade ve performansa dayalı yaratıcı düşünceyi değerlendirme yeteneği sunar.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Eylem, Hareket, Çocuk Gelişimi, Okul Öncesi, TCAM, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Nezahat Hamiden Karaca, Nilay Aral.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, küçük yaştaki çocukların geleneksel sözel veya şekilsel testlerle tam olarak ölçülemeyen yaratıcılık düşünme becerilerini, fiziksel eylem ve hareketler bağlamında değerlendirmektir. Bu test, çocukların esneklik, özgünlük ve akıcılık gibi yaratıcılık boyutlarını gözlemlemeye dayalı olarak nicelendirmeyi hedefler.

EHYDT’nin Türkçe uyarlaması, araştırmacılara ve eğitimcilere, Türkiye’deki okul öncesi eğitim ortamlarında yaratıcılığın gelişimini desteklemek ve erken teşhis için güvenilir bir psikometri aracı sunmayı amaçlamıştır. Bu araç sayesinde, hareket temelli etkinliklerin çocukların yaratıcı potansiyelleri üzerindeki etkileri daha hassas bir şekilde incelenebilmektedir.

Yapı

Eylem ve Harekette Yaratıcı Düşünme Testi, yaratıcılık kavramının temel bileşeni olan ıraksak düşünme (divergent thinking) yeteneğini hareket yoluyla ölçmektedir. Bu yapısal model, çocukların verilen bir probleme veya duruma ne kadar farklı, özgün ve akıcı çözümler üretebildiğini bedensel ifade üzerinden değerlendirir ve motor becerilerden bağımsız olarak yaratıcı performansı ön plana çıkarır.

Ölçekte değerlendirilen temel boyutlar şunlardır:

• Akıcılık (Fluency): Belirli bir süre içinde üretilen farklı hareket fikirlerinin toplam sayısı.
• Esneklik (Flexibility): Üretilen hareketlerin kategorik çeşitliliği ve farklı düşünce sınıflarına ait olma durumu.
• Özgünlük (Originality): Üretilen hareketlerin sıradan olmaması, nadirliği ve benzersizliği.
• Detaylandırma (Elaboration): Hareket fikirlerinin zenginleştirilmesi ve ek detaylarla geliştirilmesi.

Geçerlik

Eylem ve Harekette Yaratıcı Düşünme Testi’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Karaca ve Aral, 2017), ölçeğin yapısal uygunluğunu ve geçerlik düzeyini belirlemek amacıyla kapsamlı analizler yapılmıştır. Uyarlama sürecinde öncelikle kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, maddelerin kültürel uygunluğu ve ölçülmek istenen yapıyı temsil etme derecesi incelenmiştir.

Yapı geçerliğini incelemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına benzer şekilde, Türk örnekleminde de yaratıcılığı ölçen temel boyutları desteklediğini göstermiştir. Bu bulgular, EHYDT’nin Türk kültürü bağlamında amaçlanan psikolojik yapıyı doğru bir şekilde ölçebildiğini kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Uyarlama çalışması kapsamında, EHYDT’nin tutarlılığını test etmek için çeşitli güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. EHYDT, gözlem ve performansa dayalı bir test olduğundan, özellikle gözlemciler arası güvenirlik büyük önem taşımaktadır. Karaca ve Aral (2017) çalışmasında, farklı gözlemcilerin çocukların performanslarını tutarlı bir şekilde puanladığını gösteren yüksek korelasyon katsayıları elde edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirliği analizleri yapılmıştır. Bu analizler, kısa zaman aralıklarında yapılan tekrarlı uygulamalarda benzer sonuçlar alındığını ve dolayısıyla ölçeğin ölçtüğü yaratıcılık yapısının kararlı olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Karaca ve Aral (2017) tarafından gerçekleştirilen geçerlik çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun faktör yapısını doğrulamak üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçek maddelerinin, teorik olarak belirlenen yaratıcılık boyutlarına (Akıcılık, Esneklik, Özgünlük) ne ölçüde yüklendiğini test etmiştir.

Analiz sonuçları, Türk çocuk gelişimi örnekleminde de orijinal ölçeğin yapısal modeline uygunluk gösteren iyi uyum indekslerine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, EHYDT’nin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu ve ölçeğin yaratıcılığı hareket yoluyla ölçme konusundaki teorik temelini koruduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal: Thinking Creatively in Action and Movement Test – TCAM)

Format: Bireysel Gözlem ve Performans Testi

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: Okul öncesi ve erken çocukluk dönemi (Genellikle 3-8 yaş arası)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklar üzerinde standardize edilmiştir. Uygulama, birebir ortamda deneyimli bir uygulayıcı tarafından gerçekleştirilir.

Test Metodolojisi: Test, çocuğun verilen talimatlar doğrultusunda (örneğin, “Bu nesneyi nasıl farklı şekillerde kullanabilirsin?”) serbest hareketler yaparak veya belirli görevleri yerine getirirken gösterdiği hareket çeşitliliği, özgünlüğü ve akıcılığı gözlemleyerek puanlamaya dayanır. Puanlama, önceden belirlenmiş kriterlere göre yapılır ve video kaydı alınması önerilir.

Anahtar Kelimeler

Iraksak Düşünme, Güvenirlik, Geçerlik Analizi, Okul Öncesi Eğitim, Psikolojik Ölçüm, TCAM.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmadı

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Nezahat Hamiden Karaca

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal versiyonunun kullanımı telif haklarına tabi olabilir. Türkçe uyarlama formunun akademik veya ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Nezahat Hamiden Karaca ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Uyarlama çalışmasının yayın yılı: 2017.

Ölçeğin uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: eylem-ve-harekette-yaratici-dusunme-testi-toad.pdf

Kaynaklar

• Karaca, N. H. ve Aral, N. (2017). Adaptation of Thinking Creatively in Action and Movement Test for Turkish children. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42, 240-253.

Eylem ve Harekette Yaratıcı Düşünme Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynakta açık metin olarak sağlanmamıştır. Eylem ve Harekette Yaratıcı Düşünme Testi (EHYDT), uygulama protokolü ve puanlama yönergeleri ile birlikte kullanılan bir performans testidir. Maddelerin tam içeriği ve uygulama protokolü için ilgili referans yayına (Karaca ve Aral, 2017) başvurulması gerekmektedir.