Kaçınma ve Birleşme Ölçeği-Gençler 8 (KBÖ-G8)

Özet

Kaçınma ve Birleşme Ölçeği-Gençler 8 (KBÖ-G8), genç bireylerde psikolojik kaçınma eğilimlerini ve olumsuz içsel yaşantılarla aşırı özdeşleşme anlamına gelen bilişsel birleşme (füzyon) düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış 8 maddelik kısa bir ölçme aracıdır. Ölçek, E. Büyüköksüz ve A. Erözkan (2019) tarafından Türk kültürüne adapte edilmiş ve psikometrik özellikleri incelenmiştir. Yapılan çalışmalar, KBÖ-G8’in tek boyutlu yapısının yüksek düzeyde uyumlu olduğunu ve geçerli/güvenilir sonuçlar sağladığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaçınma, Bilişsel Birleşme, Kabul ve Kararlılık Terapisi, Psikometrik Özellikler, Gençler, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Büyüköksüz, E., Erözkan, A.

Amaç

KBÖ-G8’in temel amacı, genç popülasyonda psikolojik kaçınma eğilimlerini ve içsel deneyimlerle aşırı özdeşleşme anlamına gelen bilişsel birleşme düzeylerini hızlı ve etkili bir şekilde tespit etmektir. Ölçek, Kabul ve Kararlılık Terapisi (KKT) çerçevesinde klinik değerlendirme ve araştırma amaçlı kullanım için Türk kültürüne uyarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçme aracının faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını belirlemeyi ve ölçeğin güvenilirliğini iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleriyle kanıtlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, gençlerin psikolojik esneklik düzeylerini ölçmede kullanılabilecek standardize edilmiş bir araç sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Kabul ve Kararlılık Terapisi (KKT) modelinin temelini oluşturan iki kritik psikolojik yapıyı ölçmektedir: Psikolojik Kaçınma ve Bilişsel Birleşme. Bu iki kavram genellikle psikolojik katılığa ve dolayısıyla psikopatolojiye zemin hazırlar.

Psikolojik Kaçınma, bireyin rahatsız edici veya istenmeyen içsel deneyimlerden (duygular, düşünceler, bedensel duyumlar) uzak durma çabasıdır. Bilişsel Birleşme ise, kişinin kendi düşüncelerini gerçekliğin mutlak yansıması olarak görmesi, düşüncelerine aşırı derecede inanması ve onlara sıkı sıkıya bağlanmasıdır. KBÖ-G8, bu iki yapının gençlerdeki ifadesini tek bir boyutta (Kaçınma ve Birleşme) değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Geçerlik

KBÖ-G8’in geçerlik çalışmaları hem yapı geçerliğini hem de ölçüt bağıntılı geçerliğini kapsamıştır. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin tek boyutlu yapısının Türk kültüründe de orijinal form ile benzerlik gösterdiğini ve iyi bir model uyumu sağladığını kanıtlamıştır.

Ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, ölçek puanlarının Durumluk Kaygı Envanteri (DKE) ve Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ile ilişkisi Pearson korelasyon katsayıları kullanılarak incelenmiştir. Analizler sonucunda KBÖ-G8 ile DKE arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişki (r=.58, p<.01) ve KBÖ-G8 ile RBSÖ arasında yine pozitif yönde orta düzeyde bir ilişki (r=.61, p<.01) bulunmuştur. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak kaçınma ve birleşme ile ilişkili olması beklenen kaygı ve benlik saygısı gibi yapılarla uyumlu olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

KBÖ-G8’in güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirliği olmak üzere iki ana başlıkta incelenmiştir.

İç tutarlılık güvenirliği için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı .78 olarak bulunmuştur. Nunnally ve Bernstein (1994) tarafından kabul edilebilir güvenirlik düzeyi olarak belirtilen .70 sınırının üzerinde olması, ölçek maddelerinin içsel olarak tutarlı olduğunu ve güvenilir sonuçlar ürettiğini göstermektedir.

Test-tekrar test güvenirliği çalışmasında 79 kişilik bir katılımcı grubuna iki hafta arayla ölçme aracı tekrar uygulanmıştır. İki uygulama arasındaki Pearson korelasyon katsayısı .79 olarak hesaplanmıştır (Price, 2016). Bu yüksek korelasyon değeri, ölçeğin zaman içinde kararlılığını koruduğunu ve ölçtüğü yapının stabil olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

KBÖ-G8’in yapı geçerliği, ölçeğin faktör yapısının orijinali ile benzerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Analiz sonuçları, tek boyutlu modelin Türk kültürü örnekleminde de iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir.

Model uyum indeksleri, Hu ve Bentler (1999) tarafından önerilen kabul edilebilir ölçütlere göre değerlendirilmiştir:

• χ2/sd değeri 2.18

• RMSEA değeri .06

• NFI değeri .95

• CFI değeri .97

• GFI değeri .97

• SRMR değeri .04

Bu uyum indeksleri, ölçeğin önerdiği tek boyutlu modelin mükemmel düzeyde uyum sağladığını ve Türk kültüründeki uyarlama çalışmasının başarılı olduğunu doğrulamaktadır. Ayrıca, ölçme aracının maddeleri için hesaplanan t değerlerinin 7.22 ile 13.66 arasında değişmesi, tüm maddelerin faktör yüklerinin anlamlı olduğunu göstermiştir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 8 maddeden oluşan, tek boyutlu bir ölçektir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Gençler

Age Group: Genç popülasyon

Population Details: Türk kültürü örneklemi üzerinde psikometrik çalışmaları yapılmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (0 = Hiç Doğru Değil – 4 = Çok Doğru).

Anahtar Kelimeler

DFA, Cronbach Alfa, Rosenberg, DKE, Bilişsel Birleşme, Kaçınma Ölçeği, Genç Psikolojisi, Psikolojik Esneklik

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi Kaynakta Yoktur.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Engin Büyüköksüz)

Correspondence Address: Bilgi Kaynakta Yoktur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar Engin Büyüköksüz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Büyüköksüz, E., & Erözkan, A. (2019). Kaçınma ve Birleşme Ölçeği-Gençler 8 (KBÖ-G8): Türk kültüründe faktör yapısı ve güvenirlik çalışmaları. Journal of Cognitive Behavioral Psychotherapy and Research. 8 (Supplement 1): 3-7. Makalenin orijinal PDF’i şuradan indirilebilir: jcbpr.org

Hu, L., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55.

Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.

Price, P. C. (2016). Research methods in psychology. OpenStax College.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: kacinma-ve-birlesme-olcegi-gencler-8-kbo-g8-toad.pdf

Kaçınma ve Birleşme Ölçeği-Gençler 8 (KBÖ-G8) Maddeleri

Ölçek toplam 8 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda örnek maddeler listelenmiştir:

1. Kendimi mutlu hissedene kadar hayatım iyi olmayacak.

2. Eğer kalbim hızlı atarsa, benimle ilgili yanlış bir şeyler var demektir.

3. Duygularımdan korkuyorum.