Jenkins Uyku Ölçeği

Özet

Jenkins Uyku Ölçeği (JSS), bireylerin son bir ay içerisinde yaşadıkları uyku sorunlarının sıklığını ve şiddetini ölçmek amacıyla geliştirilmiş kısa ve öz bir öz bildirim aracıdır. Bu ölçek, özellikle kronik hastalıkları olan veya uyku kalitesi düşüklüğü yaşayan popülasyonlarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Sunulan çalışma, ölçeğin Türkçe adaptasyonunu ve geçerlik/güvenirlik analizlerini, özellikle psoriatik artrit hastaları üzerinde gerçekleştirmiştir. JSS, kolay uygulanabilirliği ve hızlı sonuç vermesi nedeniyle klinik ve araştırma ortamlarında tercih edilmektedir.

Türkçe adaptasyon çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruduğunu ve Türk popülasyonunda uyku bozukluklarını değerlendirmede güvenilir ve geçerli bir araç olduğunu göstermiştir. Bu uyarlama, 4 maddelik yapısıyla uykuya dalma, uykuda kalma, gece uyanmaları ve yorgun uyanma gibi temel uyku problemlerini ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Jenkins Uyku Ölçeği, JSS, Uyku Bozukluğu, Uyku Kalitesi, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Psoriatik Artrit, PSQI.

Yazarlar

Duruöz, M.T., Erdem, D., Gencer, K., Ulutatar, F., Baklacıoğlu, H.Ş. (Türkçe Uyarlama Çalışması)

Amaç

Jenkins Uyku Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin son bir ay içinde yaşadığı uyku güçlüklerinin sıklığını ve şiddetini hızlı ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, klinik pratikte uyku problemlerinin taranması ve tedavi yanıtlarının izlenmesi için değerli bir araç sağlar.

Türkçe adaptasyon çalışmasının (2018) özel amacı ise, Jenkins Uyku Ölçeği‘nin Türkçe formunun, özellikle romatolojik bir hastalık olan psoriatik artrit hastalarında geçerliğini ve güvenirliğini test ederek, Türk sağlık profesyonellerinin kullanımına sunmaktır. Bu çalışma, kronik inflamatuar durumların uyku kalitesi üzerindeki etkilerini araştırmayı hedeflemiştir.

Yapı

Jenkins Uyku Ölçeği (JSS), tek boyutlu bir yapı ölçmek üzere tasarlanmıştır: Genel Uyku Bozukluğu Sıklığı ve Şiddeti. Ölçek, uyku ile ilgili dört temel şikayet alanını sorgular. Bu yapı, uykuya dalma zorluğu (insomni başlangıcı), uykuyu sürdürme zorluğu (insomni devamı), gece uyanmaları ve sabah yorgun uyanma (dinlenememiş uyku) bileşenlerini kapsar.

JSS, uyku bozukluklarını kapsamlı bir şekilde incelemek yerine, kişinin genel uyku kalitesindeki düşüşü ve bu düşüşün sıklığını pratik bir şekilde değerlendirmeyi amaçlar. Bu dört madde, klinik olarak anlamlı uyku sorunlarının temel göstergeleri olarak kabul edilir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında, JSS’nin geçerliği, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PSQI) gibi yerleşik bir uyku ölçüm aracıyla karşılaştırılarak incelenmiştir. Yapılan analizlerde, JSS toplam skoru ile PSQI alt grupları arasında istatistiksel olarak anlamlı, düşük-orta düzeyde korelasyonlar saptanmıştır.

Bu korelasyonlar, subjektif uyku kalitesi, uyku gecikmesi, uyku süresi, alışılmış uyku etkinliği, uyku bozukluğu ve gündüz fonksiyon bozukluğu alt boyutları arasında gözlemlenmiştir. Bu bulgular, JSS’nin Türkçe formunun, uyku kalitesinin çeşitli bileşenleriyle ilişkili olduğunu ve yapısal geçerliğe sahip olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Türkçe Jenkins Uyku Ölçeği‘nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Çalışmada, JSS için hesaplanan Cronbach alfa katsayısı 0.862 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin birbiriyle yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir.

Ek olarak, güvenirlik analizi kapsamında her bir maddenin zemin (floor) ve tavan (ceiling) yüzdelerinin ortalama ve standart sapması tanımlayıcı veriler olarak sunulmuştur. Yüksek alfa katsayısı (0.862), ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanıma uygunluğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Jenkins Uyku Ölçeği (JSS) orijinal olarak 4 maddelik tek faktörlü bir yapıya sahiptir ve genel uyku bozukluğunu ölçer. Türkçe uyarlama çalışmasında (Duruöz vd., 2018) detaylı bir faktör analizi bilgisi açıkça belirtilmemiş olsa da, ölçeğin orijinal yapısının korunarak uyarlanması ve yüksek iç tutarlılık katsayısı elde edilmesi, tek faktörlü yapının Türkçe formda da geçerli olduğunu düşündürmektedir. JSS, kısa olması nedeniyle genellikle faktör yapısı basit tutulan ve pratik tarama amaçlı kullanılan bir araçtır.

Araç

Test Türü: Öz Bildirim Ölçeği (Uyarlama)

Format: 4 maddeden oluşan kısa ölçek.

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle kronik hastalığı olan bireyler (Türkçe uyarlama psoriatik artrit hastaları üzerinde yapılmıştır).

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyon.

Popülasyon Detayları: Türkçe adaptasyon çalışması, psoriatik artrit tanısı almış hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 6’lı Likert tipi derecelendirme (0=hiç, 5=22-28 gün) kullanılarak katılımcının son bir ay içerisindeki uyku güçlüklerinin sıklığını belirtmesi istenir. Toplam skor, uyku bozukluğunun genel şiddetini yansıtır.

Anahtar Kelimeler

Uyku, Uyku Bozukluğu, Jenkins Uyku Ölçeği, Cronbach alfa, Psikometri, Romatoloji, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Türkçe Uyarlama): Didem Erdem

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Türkçe Uyarlama Yayını): 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle izin gereklidir. İletişim e-posta adresi üzerinden sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal PDF dokümanı bu linkten indirilebilir: jenkins-uyku-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Duruöz, M.T., Erdem, D., Gencer, K., Ulutatar, F.,& Baklacıoğlu, H.Ş. (2018). Validity and reliability of the Turkish version of the Jenkins Sleep Scale in psoriatic arthritis. Rheumatology International, 38, 261–265. https://doi.org/10.1007/s00296-017-3911-2.

Jenkins Uyku Ölçeği Maddeleri

Jenkins Uyku Ölçeği, aşağıdaki dört temel uyku güçlüğünü sorgulayan maddelerden oluşmaktadır:

• Uykuya dalmada güçlük
• Uykuda kalmada güçlük
• Gece birkaç kez uyanmak
• Yorgun hissederek uyanmak

Derecelendirme 6’lı Likert ölçeği üzerinden yapılmaktadır (0=hiç, 5=22-28 gün).