Çocuklar İçin Uyku Bozuklukları Ölçeği

Özet

Çocuklar İçin Uyku Bozuklukları Ölçeği (ÇİUBÖ), çocuklarda yaygın olarak görülen uyku bozukluklarının ve uykuyla ilişkili problemlerin sistematik olarak değerlendirilmesi amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, 2019 yılında Seray Ağca Bilmenoğlu tarafından Tıpta Uzmanlık tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak Türk kültürüne uyarlanmasını ve psikometrik özelliklerinin belirlenmesini amaçlamıştır. Uyarlama çalışması, ÇİUBÖ’nün klinik ve araştırma ortamlarında çocuk ve ergen popülasyonlarında uyku patolojilerini saptamada etkili bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Uyku bozuklukları, çocuk sağlığı, psikometri, ölçek uyarlaması, yapı geçerliği, güvenilirlik, pediatrik uyku.

Yazarlar

Seray AĞCA BİLMENOĞLU (Türkçe Uyarlama Sorumlu Yazarı).

Amaç

Çocuklar İçin Uyku Bozuklukları Ölçeği, çocukluk döneminde ortaya çıkan çeşitli uyku bozukluklarının (örn. uykusuzluk, parasomniler, uykuya dalma/sürdürme güçlükleri) sıklığını ve şiddetini standart bir yöntemle ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, ebeveyn veya bakım verenler aracılığıyla çocukların uyku davranışlarını değerlendirerek, klinik müdahale gerektiren durumları hızlı ve güvenilir bir şekilde belirlemeye yardımcı olur.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının temel amacı, uluslararası alanda kabul görmüş bu aracı Türk örnekleminde kullanıma sunmak, böylece çocuk ve ergen psikiyatrisi alanında yapılan araştırmalara ve tanı süreçlerine katkı sağlamaktır. Bu amaçla, ölçeğin dilsel eşdeğerliği ve kültürel uygunluğu sağlanmıştır.

Ölçülen Yapı

Ölçek, temel olarak çocukluk çağı uyku bozuklukları yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflandırması (ICSD) veya DSM kriterlerine uygun olarak, uyku başlangıcı ve sürdürülmesi, uyku düzeni problemleri, aşırı gündüz uykululuğu ve uyku sırasında ortaya çıkan anormal davranışlar (parasomniler) gibi alt boyutları içermektedir.

Ölçülen yapı, yalnızca uyku süresi gibi nicel verileri değil, aynı zamanda uyku kalitesi ve uykunun çocuğun gündüz işlevselliği üzerindeki etkisini de kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu, ölçeğin kapsamlı bir değerlendirme sunmasını sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik geçerliliği açısından en önemli bileşenlerden biri yapısal geçerliliktir. Kaynak metinde belirtildiği gibi, yapısal geçerlilik, test maddelerinin ölçülmek istenen hipotetik faktörlerle yüksek düzeyde ilişkili olmasını ve faktörler arasındaki ilişkilerin ilgili kuramsal çerçeveye uygun düşmesini ifade eder. Bu, özellikle psikolojik ölçekler için birincil derecede öneme sahiptir.

Yapı geçerliğinin değerlendirilmesi için faktör analizi yöntemi kullanılmaktadır. Uyarlama çalışmaları bağlamında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemi tercih edilmiştir. Bu analiz, uyarlama sürecinde ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruduğunu göstermek için kritik bir adımdır.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Çocuklar İçin Uyku Bozuklukları Ölçeği’nin güvenilirliği, maddeler arası tutarlılığın değerlendirilmesi yoluyla incelenmiştir. Bu amaçla en yaygın kullanılan istatistiksel yöntem, Cronbach alfa katsayısıdır.

Cronbach alfa katsayısı, ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu ve aynı kavramsal yapıyı ölçüp ölçmediğini belirlemek için kullanılır. Bu katsayı, maddeler arası korelasyon ortalamasını dikkate alarak ölçeğin iç güvenilirliğini hesaplar. Yüksek alfa katsayısı değerleri, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve ölçülen yapıyı istikrarlı bir şekilde temsil ettiğini gösterir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçek maddeleri arasındaki ilişkileri inceleyerek altta yatan yapıları (faktörleri) ortaya çıkarmak için kullanılan temel bir istatistiksel yöntemdir. Kaynak metinde belirtildiği gibi, iki ana faktör analizi türü bulunmaktadır: Açımlayıcı ve Doğrulayıcı.

Test geliştirme aşamasında, faktör yapısının keşfedilmesi amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılması önerilir. Ancak, Çocuklar İçin Uyku Bozuklukları Ölçeği bir uyarlama çalışması olduğu için, orijinal ölçeğin hipotez edilen faktör yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu yaklaşım, uyarlama çalışmalarının metodolojik gerekliliklerine uygundur.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim (Ebeveyn/Bakım Veren Raporu)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlaması yapılmıştır).

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve ergenler.

Yaş Grubu: Uyarlama çalışmasının kapsadığı spesifik yaş aralığı tez metninde detaylı olarak belirtilmiştir, ancak genel olarak çocukluk çağı uyku bozukluklarını hedef alır.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Trakya Üniversitesi’nde Tıpta Uzmanlık tezi kapsamında yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Psikometrik özellikler, iç tutarlılık için Cronbach Alfa ve yapısal geçerlilik için Doğrulayıcı Faktör Analizi kullanılarak incelenmiştir.

Derecelendirme: Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiş olup, tipik olarak Likert tipi veya frekans temelli bir derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk çağı, uyku, psikolojik değerlendirme, uyarlama, Seray Ağca Bilmenoğlu, Trakya Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Trakya Üniversitesi, Edirne (Uyarlama tezi bağlamında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geliştiricileri tarafından belirlenen izin ve ücret koşulları, Türkçe uyarlama çalışması kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir. Türkçeye uyarlama çalışmasının tamamlanma yılı 2019‘dur.

Bu ölçeğin Türkçe uyarlama tezine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: cocuklar-icin-uyku-bozukluklari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Ağca Bilmenoğlu, S. (2019). Çocuklar için uyku bozuklukları ölçeği’nin Türkçe geçerlilik ve güvenilirliği (Tıpta Uzmanlık Tezi). Trakya Üniversitesi, Edirne.

Ek Kaynak: Çocuklar İçin Uyku Bozuklukları Ölçeği (TOAD) PDF.

Çocuklar İçin Uyku Bozuklukları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmadığı için buraya eklenememiştir. Maddeler, ilgili tez çalışmasında yer almaktadır.