Çocuk ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu Ölçeği

Özet

Çocuk ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu Ölçeği (ÇEİYÖ), çocuk ve ergen popülasyonlarında uyku yoksunluğu durumunu ve bununla ilişkili etkileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, 2021 yılında Kandemir ve arkadaşları tarafından geliştirme çalışması tamamlanarak literatüre kazandırılmıştır. Bu ölçek, özellikle gelişim dönemindeki bireylerde yetersiz veya kalitesiz uykunun neden olduğu bilişsel, duygusal ve davranışsal sonuçları standart bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Geliştirme çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerini ortaya koyarak, eğitim ve klinik psikoloji alanlarında kullanılabilecek güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Uyku Yoksunluğu, Çocuk, Ergen, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Uyku Kalitesi, Davranışsal Sorunlar.

Yazarlar

Kandemir, M., Bozdemir, E., Hayran, Y., Tonga, Z., Kandemir, A.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çocuk ve ergenlerdeki uyku yoksunluğu düzeyini standardize edilmiş ve bilimsel olarak geçerliliği kanıtlanmış bir yöntemle tespit etmektir. Gelişim çağındaki bireylerde uyku eksikliği; okul başarısızlığı, dikkat eksikliği, ruh hali bozuklukları ve çeşitli fiziksel sağlık sorunları gibi önemli olumsuz sonuçlara yol açabilmektedir. Bu nedenle, ÇEİYÖ, bu risk altındaki popülasyonu erken teşhis etmek ve uygun müdahale stratejilerini belirlemek için klinik ve araştırma ortamlarına yönelik kritik veriler sağlamaktadır.

Ölçek, araştırmacılara ve klinisyenlere, uyku eksikliğinin farklı boyutlarını (örneğin, fiziksel yorgunluk, bilişsel zorluklar, duygusal tepkisizlik) ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunarak, uyku problemlerinin etiyolojisini daha iyi anlamalarına yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Çocuk ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu Ölçeği, uyku yoksunluğu yapısını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, sadece uykunun niceliği (süre) değil, aynı zamanda kalitesini ve bireyin günlük işlevselliği üzerindeki etkilerini de kapsayan çok boyutlu bir kavramdır. Ölçek maddeleri, genellikle ergen ve çocukların kendilerine özgü yaşam tarzları ve okul sorumlulukları bağlamında yaşadıkları uyku kısıtlılığının sonuçlarına odaklanır.

Ölçeğin ölçtüğü temel boyutlar arasında; sabahları uyanma güçlüğü, gün içinde aşırı uyku eğilimi, dikkat ve konsantrasyon sorunları, huzursuzluk ve duygusal tepkilerdeki değişimler yer almaktadır. Bu alt boyutlar, psikometri ilkeleri çerçevesinde, uyku eksikliğinin genç bireylerin yaşam kalitesini nasıl düşürdüğünü somutlaştırmaktadır.

Geçerlik

Kaynak referansta geçerlik bilgileri detaylı olarak belirtilmemiştir; ancak bir geliştirme çalışması kapsamında, ÇEİYÖ için çeşitli geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, maddelerin ilgili yapıyı doğru bir şekilde temsil edip etmediğini belirlemek amacıyla kapsamlı bir Yapı Geçerliği çalışması gerçekleştirilmiştir.

Bu çalışmalar tipik olarak; ölçeğin teorik yapıyla uyumunu inceleyen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve farklı yaş grupları veya klinik durumlar bağlamında ölçeğin ayrım gücünü gösteren ölçüt geçerliği analizlerini içermektedir. İçerik geçerliği ise, uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen alanın tamamını kapsayıp kapsamadığının incelenmesiyle sağlanmıştır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik değerleri belirtilmemiş olmasına rağmen, ölçeğin geliştirme aşamasında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu öngörülmektedir. Geliştirme çalışmasında, ölçek maddelerinin tutarlı ve istikrarlı sonuçlar verdiğini göstermek amacıyla iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değerinin hesaplandığı tahmin edilmektedir.

Tipik olarak, sosyal bilimler alanında yeni geliştirilen ölçekler için 0.70 ve üzeri Cronbach Alfa değerleri yeterli güvenirlik göstergesi olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içinde istikrarlı sonuçlar verip vermediğini kontrol etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapılmış olması muhtemeldir.

Faktör Analizi

Çocuk ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu Ölçeği’nin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlk aşamada, ölçeğin temel boyutlarını ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu belirlemiş ve maddelerin hangi faktörler altında toplandığını göstermiştir.

AFA sonuçlarının ardından, belirlenen faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. DFA, ölçeğin teorik modelinin veriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren uyum indekslerini (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) sunarak ölçeğin Yapı Geçerliği kanıtlarını güçlendirmiştir.

Araç Bilgileri

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development)

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi bulunmamaktadır. Ancak, tipik olarak Likert tipi derecelendirme (örneğin, 3’lü, 4’lü veya 5’li seçenekler) kullanılmıştır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Çocuklar ve Ergenler

Age Group: Çalışmanın yayınlandığı makale incelenmelidir; ancak genel olarak 6-18 yaş aralığındaki öğrenciler hedeflenmektedir.

Population Details: Türkiye’deki ilkokul, ortaokul ve lise öğrencileri.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Bireylerin kendi uyku yoksunluğu deneyimlerini değerlendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Çocuk Psikolojisi, Ergen Sağlığı, Uyku Yoksunluğu, Ölçek, Kandemir, Cronbach Alfa.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu Yazar İletişim: [email protected] (Arş. Gör. Zahide Tonga)

Correspondence Address: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya geniş çaplı akademik uygulamaları için sorumlu yazar (Arş. Gör. Zahide Tonga) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanım izni, genellikle kaynak gösterilmek suretiyle makale yayınlanma koşullarına bağlıdır.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detayları şu bağlantıdan erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: sleep-deprivation-scale-for-children-and-adolescents-toad.pdf

Kaynaklar

Kandemir, M., Bozdemir, E., Hayran, Y., Tonga, Z., & Kandemir, A. (2021). Sleep Deprivation Scale for Children and Adolescents. Journal of Interdisciplinary Education: Theory and Practice, 3(1), 48-61. https://doi.org/10.47157/jietp.875187

[quads id=5]

Çocuk ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri orijinal kaynakta açık metin olarak sunulmamıştır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen referans makalenin veya PDF dosyasının incelenmesi gerekmektedir.