İşyerinde Engelliye Yönelik Tutumlar Ölçeği

Özet

İşyerinde Engelliye Yönelik Tutumlar Ölçeği (İEYTÖ), Mamatoğlu, Yaşın-Dökmen ve Yıldırım (2015) tarafından geliştirilmiş, psikometrik açıdan sağlam bir ölçektir. Bu araç, çalışanların engelli bireylerin işyerindeki engelli istihdamı, iş ortamına uyumu ve çalışma yeterliliklerine dair sahip oldukları algı ve tutumları kapsamlı bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, toplam 47 maddeden oluşmakta olup, doğrulayıcı faktör analizi ile desteklenen üç temel faktörlü bir yapıya sahiptir. Ölçeğin iç tutarlılığı, toplam puan için 0.95 gibi yüksek bir Cronbach alpha değeri ile kanıtlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

İşyeri tutumları, engellilik, engelli istihdamı, örgütsel davranış, psikometrik ölçek geliştirme, Likert ölçeği.

Yazarlar

Nihal Mamatoğlu, Zeynep Yaşın-Dökmen, Figen Yıldırım.

[quads id=5]

Amaç

İşyerinde Engelliye Yönelik Tutumlar Ölçeği’nin temel amacı, çalışma ortamlarında engelli bireylere karşı geliştirilen tutumları bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Bu ölçek, engelli olmayan çalışanların, engelli meslektaşlarının işe alım süreçlerine, işyerine adaptasyonlarına ve genel çalışma performanslarına yönelik algılarını, yargılarını ve önyargılarını belirlemeyi hedefler.

Ölçek, kurumsal düzeyde engelli çalışanların sosyal entegrasyonu ve mesleki kabulü konularında farkındalık yaratmak ve bu alandaki olumsuz tutumları iyileştirmeye yönelik insan kaynakları veya eğitim müdahale programlarının tasarlanmasına bilimsel zemin sağlamak amacıyla geliştirilmiştir.

Yapı

Bu ölçek, işyerindeki engelli bireylere yönelik tutumları, genel ve spesifik davranışsal eğilimleri kapsayacak şekilde çok boyutlu bir yapıda incelemektedir. Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireyin engelli istihdamına dair inançlarını ve bu inançların işyeri pratiklerine nasıl yansıdığını ortaya koyar. Ölçek, 47 madde üzerinden üç temel alt boyutu ölçmektedir:

• Engelli İstihdamına Genel Yaklaşım: Engelli bireylerin işgücüne katılımına dair genel kabulleri, hakları ve ayrımcı yaklaşımları içerir.
• Engellilerin İş Ortamına ve İşe Uyumuna İlişkin Algı: Engelli çalışanların sosyal ve mesleki adaptasyon yeteneklerine, işyerine aidiyet duygusuna ve uyum hızlarına dair inançları ölçer.
• Çalışan Engellinin ve Yaptığı İşin Algılanan Niteliği: Engelli çalışanların mesleki yeterlilikleri, verimlilikleri ve gerçekleştirdikleri işin kalitesine dair önyargıları veya olumlu algıları değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. İlk olarak, açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda özdeğeri 1’den büyük olan beş faktör bulunmuştur. Ancak, bu beş faktörlü yapının teorik ve pratik uygunluğu, Scree plot grafiğinin analiz edilmesiyle yeniden değerlendirilmiş ve üç faktörlü bir yapının daha uygun olabileceği öngörülmüştür.

Bu öngörünün test edilmesi amacıyla gerçekleştirilen doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, üç faktörlü yapının istatistiksel uyum indeksleri açısından en uygun ve geçerli model olduğunu kesinleştirmiştir. Bu bulgular, ölçeğin tasarlanan teorik yapıyı doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

İşyerinde Engelliye Yönelik Tutumlar Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach alpha katsayısı ile değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Toplam ölçek için hesaplanan Cronbach alpha değeri 0.95 olarak bulunmuştur.

Faktörlerin ayrı ayrı iç tutarlılık değerleri de yüksek düzeydedir:

• 1. Faktör (Engelli İstihdamına Genel Yaklaşım): 0.93
• 2. Faktör (Engellilerin İş Ortamına ve İşe Uyumuna İlişkin Algı): 0.83
• 3. Faktör (Çalışan Engellinin ve Yaptığı İşin Algılanan Niteliği): 0.77

Faktör Analizi

Ölçek, 47 maddelik nihai yapısında üç ana faktör altında toplanmaktadır. Bu faktörler, engelli bireylere yönelik tutumların farklı boyutlarını temsil ederken, faktör yükleri ve madde içerikleri, her bir faktörün ölçtüğü yapının netliğini sağlamaktadır.

Faktörlerin madde dağılımı ve içerik ağırlıkları şöyledir:

1. Engelli İstihdamına Genel Yaklaşım: 20 madde.
2. Engellilerin İş Ortamına ve İşe Uyumuna İlişkin Algı: 15 madde.
3. Çalışan Engellinin ve Yaptığı İşin Algılanan Niteliği: 12 madde.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: 47 maddeden oluşan, çok boyutlu, öz-bildirim ölçeği.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Çalışanlar (Engelli olmayan işyeri çalışanları).

Age Group: Yetişkin Çalışma Çağı Nüfusu (Adult Working Age Population).

Population Details: Türkiye’deki çeşitli sektörlerde çalışan bireyler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanılmaktadır. Bu sistemde cevap seçenekleri şunlardır: 1=hiç katılmıyorum, 2=katılmıyorum, 3=kararsızım, 4=katılıyorum ve 5=tamamen katılıyorum. Yüksek puanlar olumlu tutumları ifade etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Tutum ölçeği, engellilik, işyeri algısı, sosyal entegrasyon, psikoloji, Cronbach alpha, yapı geçerliği.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (N/A)

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Bilinmiyor (N/A)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Geliştirme Yılı: 2015

İzinler ve Kullanım Hakkı: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Nihal Mamatoğlu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Kullanım ücreti belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: isyerinde-engelliye-yonelik-tutumlar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Mamatoğlu, N., Yaşın- Dökmen, Z., & Yıldırım, F. (2015). İşyerinde Engelliye Yönelik Tutumlar Ölçeği. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 32(2), 183-204.

Ölçeğin dijital bağlantısı: toad.halileksi.net

[quads id=5]

İşyerinde Engelliye Yönelik Tutumlar Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Engelli İstihdamına Genel Yaklaşım (20 madde) :Engellilerin ayrı bir yerde çalıştırılması iyi olur.
• Engellilerin İş Ortamına ve İşe Uyumuna İlişkin Algı (15 madde): Engelliler çalıştıkları işyerine kolayca bağlanabilirler.
• Çalışan Engellinin ve Yaptığı İşin Algılanan Niteliği (12 madde): Engelliler sadece vasıfsız işlerde çalışabilirler.