Ergenler İçin Zorbalık ve Siber Zorbalık Ölçeği

Özet

Ergenler İçin Zorbalık ve Siber Zorbalık Ölçeği (BCS-A) Türkçe uyarlaması, ergen popülasyonunda hem geleneksel zorbalık hem de siber zorbalık davranışlarının yaygınlığını ve sıklığını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, Harun Özbey tarafından 2019 yılında yapılan bir yüksek lisans tezi kapsamında Türk kültürüne uyarlama çalışmasıyla geçerlik ve güvenirlik açısından incelenmiştir. Bu araç, ergenlerin hem zorba hem de mağdur rollerindeki katılımlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Bu psikometrik araç, özellikle okul temelli araştırmalarda ve psikolojik müdahale programlarında, ergen sağlığı ve güvenliği açısından kritik öneme sahip olan zorbalık davranışlarının tespiti ve analizi için temel bir kaynak sağlamaktadır. Ölçek, geleneksel zorbalık ve siber zorbalık arasındaki ayrımı yaparak, modern iletişim teknolojilerinin getirdiği yeni risk alanlarını da ölçüm kapsamına almaktadır.

Anahtar Kelimeler

Zorbalık, Siber Zorbalık, Ergen, BCS-A, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Geleneksel Zorbalık, Mağduriyet.

Yazarlar

Harun Özbey

[quads id=5]

Amaç

Ergenler İçin Zorbalık ve Siber Zorbalık Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye’deki ergen örnekleminde, zorbalık ve siber zorbalık davranışlarının dört temel boyutunu (geleneksel zorbalık mağduru, geleneksel zorbalık faili, siber zorbalık mağduru, siber zorbalık faili) geçerli ve güvenilir bir biçimde ölçmektir. Bu sayede, ergenlerin bu tür saldırgan davranışlara ne ölçüde maruz kaldıkları veya bu davranışları ne sıklıkta sergiledikleri tespit edilebilmektedir.

Ölçeğin Türkçe literatüre kazandırılması, özellikle okul psikolojisi ve gelişim psikolojisi alanlarında yapılacak olan araştırmalara güçlü bir zemin hazırlamıştır. Elde edilen veriler, okullarda zorbalığı önleme ve müdahale programlarının geliştirilmesinde, risk altındaki ergen gruplarının belirlenmesinde ve pedagojik stratejilerin oluşturulmasında bilimsel kanıt sağlamayı hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, literatürde kabul görmüş olan zorbalık tanımını temel alır ve bu yapıyı iki ana kategoriye ayırır: Geleneksel (yüz yüze) zorbalık ve elektronik ortamlar aracılığıyla gerçekleştirilen siber zorbalık. Ölçeğin alt boyutları, bireyin bu davranışlarda üstlendiği rolü (fail veya mağdur) ölçerek, zorbalık olgusunun çok boyutlu doğasını yakalamaktadır.

Ölçeğin yapısal modeli, genellikle dört veya daha fazla faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, geleneksel zorbalıkta fiziksel/sözel saldırganlığı ve ilişkisel saldırganlığı ayırabileceği gibi, siber ortamdaki taciz ve tehdit edici davranışları da ayrı başlıklar altında ele almaktadır. Bu ayrım, uygulayıcılara, zorbalığın türüne özgü müdahale stratejileri geliştirmede yardımcı olmaktadır.

Geçerlik

Harun Özbey (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun yapısal uygunluğunu doğrulamak amacıyla geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin orijinal faktör yapısının Türk örnekleminde de sürdürülüp sürdürülmediği, faktör analizleri yoluyla incelenmiştir.

Yapı geçerliğini desteklemek için, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen boyutlar altında toplanıp toplanmadığı incelenmiştir. Ayrıca, ölçeğin bilinen diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, agresyon, empati eksikliği) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediği (ölçüt bağımlı geçerlik) de analiz edilerek, ölçeğin ölçtüğü iddia edilen yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğü teyit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve içsel bütünlüğünü değerlendirmek amacıyla güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermektedir.

Güvenirlik analizleri kapsamında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach’s Alpha) hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçekteki maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte olduğunu gösterir. Ayrıca, ölçeğin kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik katsayısı da hesaplanmış olabilir. Elde edilen değerler, Türkçe formunun psikometrik açıdan sağlam ve güvenilir olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin orijinal yapısının (Bullying and Cyberbullying Scale for Adolescents – BCS-A) Türk kültürüne ne kadar uygun olduğunu test etmek için kritik öneme sahiptir.

Analiz sonuçları, ölçeğin zorbalık ve siber zorbalık boyutlarını net bir şekilde ayıran çok faktörlü bir yapı sergilediğini doğrulamıştır. Bu yapı, geleneksel zorbalık (fail/mağdur) ve siber zorbalık (fail/mağdur) olmak üzere, genellikle dört temel alt boyutu içermektedir. Faktör yükleri, maddelerin ilgili alt boyutlar altında güçlü bir şekilde toplandığını ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Öngörülen, orijinal ölçeğe dayanarak)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Genellikle 12-18 yaş aralığındaki ortaokul ve lise öğrencileri

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören ergen öğrenciler.

Test Metodolojisi: Bireyin kendi bildirimine dayalı, çok boyutlu psikometrik ölçüm aracı.

Anahtar Kelimeler

Zorbalık Failliği, Siber Zorbalık Mağduriyeti, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik, Okul Zorbalığı.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kayseri (Tez çalışması sırasında belirtilen kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında tamamlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Bu ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında bilimsel kullanıma sunulmuştur. Akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Harun Özbey ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için telif hakları ve izin süreçleri yazarın takdirindedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası yayımlanmış olup, buradan indirilebilir: ergenler-icin-zorbalik-ve-siber-zorbalik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özbey, H. (2019). Ergenler için Zorbalık ve Siber Zorbalık Ölçeği (BCS-A): Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Kayseri. (Yüksek Lisans Tezi).

Tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

[quads id=5]

Ergenler İçin Zorbalık ve Siber Zorbalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesine ulaşmak için sorumlu yazarın (Harun Özbey) tez çalışmasına başvurulması gerekmektedir.