Çok Boyutlu Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği

Özet

Çok Boyutlu Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği (ÇBZMO), bireylerin farklı bağlamlarda ve şekillerde maruz kaldıkları zorbalık deneyimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal versiyonunun Türkçe konuşan popülasyonda kullanılmak üzere kültürel ve dilsel uyarlama çalışması neticesinde ortaya çıkmıştır. Ölçeğin temel amacı, fiziksel, sözel, ilişkisel ve siber zorbalık gibi mağduriyetin çok boyutlu yapısını güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Ölçeğin uyarlama çalışması, 2020 yılında İme, Erden-Çınar, Keskinoğlu ve Kütük tarafından gerçekleştirilmiş olup, elde edilen psikometrik veriler aracın Türk kültürüne uygunluğunu desteklemektedir.

Bu araç, özellikle okul ortamlarında ve ergen popülasyonunda zorbalık mağduriyetinin yaygınlığını ve türlerini belirlemek için kritik öneme sahiptir. Araştırmacılar ve ruh sağlığı uzmanları için kapsamlı bir değerlendirme imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

Zorbalık, Psikometri, Mağduriyet, Ölçek Uyarlaması, Ergenlik, Okul Zorbalığı, Çok Boyutlu Ölçüm.

Yazarlar

Yakup İme, S. Erden-Çınar, M. Ş. Keskinoğlu, H. Kütük.

Amaç

Çok Boyutlu Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin maruz kaldığı zorbalık türlerini ve şiddetini çok boyutlu bir perspektifle ölçmektir. Ölçek, yalnızca zorbalığın varlığını değil, aynı zamanda mağduriyetin farklı biçimlerini (örneğin, fiziksel saldırıdan sosyal dışlanmaya kadar) ayırt edebilmeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması, Türk kültüründeki bireylerin zorbalık deneyimlerini geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirebilecek standart bir araç sağlamak amacıyla yapılmıştır. Bu, özellikle eğitim kurumlarında zorbalıkla mücadele stratejilerinin geliştirilmesi ve risk altındaki öğrencilerin belirlenmesi açısından önemlidir.

Yapı

Bu ölçek, zorbalık mağduriyetini tek bir genel puan yerine, zorbalığın farklı görünümlerini temsil eden alt boyutlar aracılığıyla ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Zorbalık, modern psikolojide tek tip bir davranıştan ziyade, farklı bağlamlarda (yüz yüze ve siber) ve farklı yöntemlerle (açık ve gizli) ortaya çıkan karmaşık bir fenomen olarak kabul edilir.

ÇBZMO’nun ölçtüğü temel boyutlar genellikle şunları içerir (orijinal ölçeğin yapısına bağlı olarak):

• Fiziksel Mağduriyet (Vurma, itme gibi doğrudan eylemler).
• Sözel Mağduriyet (Alay etme, tehdit etme).
• İlişkisel/Sosyal Mağduriyet (Dışlama, dedikodu yayma).
• Siber Mağduriyet (İnternet veya sosyal medya üzerinden taciz).

Geçerlik

Çok Boyutlu Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (İme vd., 2020), ölçeğin Türk popülasyonunda ölçmeyi amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini belirlemek için kapsamlı geçerlik analizleri yapılmıştır.

Yapı geçerlik kanıtları, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak öngörülen çok boyutlu yapıyı (faktör yapısını) desteklediğini göstermelidir. Ayrıca, ölçeğin ilgili diğer yapılarla (örneğin, depresyon, kaygı veya öz saygı) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediğini inceleyen ölçüt bağlantılı geçerlik çalışmaları da yürütülmüştür.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, maddelerin iç tutarlılığını ve ölçek puanlarının zaman içindeki istikrarını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin alt boyutlarının her biri için Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede homojen olduğunu gösterir. Tipik olarak, psikometrik açıdan kabul edilebilir bir güvenirlik düzeyi (Cronbach Alfa katsayısı) .70 ve üzeri olarak beklenmektedir. Ölçeğin zaman içinde tutarlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları da yapılmış olabilir, bu da ölçek puanlarının kısa bir süre sonra tekrar uygulandığında benzer sonuçlar verdiğini doğrular.

Faktör Analizi

Çok Boyutlu Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği’nin Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını incelemek amacıyla faktör analizleri temel bir rol oynamıştır.

Araştırmacılar öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanarak, maddelerin hangi faktörler altında toplandığını incelemişlerdir. Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının teorik modelle ne kadar uyumlu olduğunu test etmişlerdir. Başarılı bir uyarlama, orijinal ölçeğin sunduğu çok boyutlu faktör yapısının (örneğin, dört veya beş faktörlü bir yapı) Türkiye örnekleminde de iyi uyum indeksleriyle (CFI, TLI, RMSEA) doğrulanmasını gerektirir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenci Popülasyonu (Genellikle ortaokul ve lise öğrencileri)

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Genellikle 12-18 yaş arası)

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması, Türkiye’deki çeşitli okullarda öğrenim gören öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışma, psikometrik özelliklerin genel öğrenci popülasyonunda temsil edilebilirliğini sağlamayı amaçlamıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların belirli zorbalık davranışlarına ne sıklıkta maruz kaldıklarını değerlendirmelerini gerektiren bir derecelendirme formatına (Likert tipi) sahiptir. Puanlama, alt boyutlar ve toplam mağduriyet düzeyi üzerinden yapılmaktadır. Orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cok-boyutlu-zorbalik-magduriyeti-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Zorbalık Mağduriyeti, Faktör Yapısı, Psikolojik Test, Kültürel Uyarlama, İme, e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yakup İme

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama ve geçerlik çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Yakup İme ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım koşulları hakkında bilgi mevcut değildir.

Kaynaklar

İme, Y., Erden-Çınar, S., Keskinoğlu, M. Ş., ve Kütük, H. (2020). Çok Boyutlu Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği’nin Türkçe ’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. e- Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 7, 137-152. DOI: http://dx.doi.org/10.30900/kafkasegt.732493

Çok Boyutlu Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta doğrudan sağlanmamıştır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen akademik referans makalesine başvurulması gerekmektedir.