İş- Aile Yaşam Dengesi Ölçeği

Özet

İş- Aile Yaşam Dengesi Ölçeği, Çiğdem Apaydın tarafından 2011 yılında hazırlanan bir Doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin iş ve aile yaşamları arasındaki dengeyi, çatışma ve zenginleşme boyutları üzerinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle akademik personel (öğretim üyeleri) bağlamında, işe bağımlılık düzeyi ile genel iş-yaşam ve iş-aile yaşam dengesi arasındaki ilişkileri incelemek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde psikometrik özelliklerinin incelendiği varsayılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş-aile dengesi, işe bağımlılık, yaşam dengesi, iş-yaşam dengesi, akademik personel, ölçek geliştirme, psikometri.

Yazarlar

Çiğdem Apaydın

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin profesyonel hayatları ile özel (aile) hayatları arasındaki etkileşimi ve bu etkileşimin yarattığı dengeyi nicel olarak ölçmektir. Geliştirme çalışması, öğretim üyelerinin karşılaştığı spesifik iş yükü ve rol çatışmaları bağlamında, işin aileye müdahalesi (çatışma) ve aileden işe veya işten aileye aktarılan olumlu etkileşimleri (zenginleşme) saptamayı hedeflemiştir.

Bu araç, özellikle örgüt psikolojisi ve insan kaynakları yönetimi alanlarında, çalışan refahını ve iş tatminini etkileyen temel bir faktör olan iş-aile dengesizliğini tespit etme ve müdahale programları geliştirme potansiyeli sunmaktadır.

Yapı (Construct)

Ölçek, psikolojik bir yapı olarak İş-Aile Yaşam Dengesi kavramını ölçmektedir. Bu yapı genellikle iki ana yönü içerir: İş-Aile Çatışması (Work-Family Conflict) ve İş-Aile Zenginleşmesi (Work-Family Enrichment). Çatışma, bir alandaki rollerin gerekliliklerinin diğer alandaki rolleri yerine getirmeyi zorlaştırması veya imkansız kılması durumunu ifade ederken; zenginleşme, bir alandaki deneyimlerin diğer alanda performansı veya ruh halini olumlu yönde iyileştirmesini ifade eder.

Ölçeğin, Apaydın’ın (2011) tezinde incelenen işe bağımlılık (workaholism) kavramı ile güçlü teorik bağlantıları bulunmaktadır, zira işe bağımlılık genellikle iş-aile dengesizliğinin önemli bir nedeni olarak kabul edilmektedir.

Geçerlik (Validity)

Ölçek geliştirme çalışmalarında geçerlik, ölçüm aracının gerçekten ölçmek istediği yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünün göstergesidir. Ölçeğin geliştirildiği doktora tezi kapsamında, yapı geçerliği için muhtemelen faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Ayrıca, ölçek maddelerinin ilgili literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanmasıyla kapsam geçerliği sağlanmıştır.

İlgili çalışmada, İş- Aile Yaşam Dengesi Ölçeği’nin diğer ilgili yapılarla (örneğin, iş tatmini, yaşam doyumu veya işe bağımlılık) ilişkileri incelenerek ölçüt geçerliği (criterion validity) kanıtları sunulmuştur.

Güvenilirlik (Reliability)

Güvenilirlik, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve farklı koşullar altında tutarlılığını ifade eder. Ölçeğin güvenilirliğini belirlemek amacıyla, iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanmıştır. Yüksek bir alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu gösterir.

Geliştirme çalışmasının doğası gereği, ölçeğin alt boyutlarının her biri için ayrı ayrı iç tutarlılık analizleri yapılmış ve tatmin edici düzeyde güvenilirlik katsayıları elde edildiği varsayılmaktadır. Ek olarak, zamanla değişmezliği test etmek için test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir.

Faktör Analizi

İş- Aile Yaşam Dengesi Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, geliştirme aşamasında Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, İş-Aile Yaşam Dengesi gibi çok boyutlu bir yapıyı oluşturan temel alt boyutları ortaya çıkarmıştır.

Genellikle bu tür ölçeklerde ortaya çıkan alt boyutlar şunları içerebilir:

• İşten Aileye Çatışma
• Aileden İşe Çatışma
• İşten Aileye Zenginleşme
• Aileden İşe Zenginleşme

Yapılan Faktör Analizi sonuçları, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçme aracı)

Format: Yazar tarafından belirtilmemiş olsa da, psikolojik ölçeklerin büyük çoğunluğunda kullanılan Likert Tipi Derecelendirme formatında olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle akademik personel (Öğretim Üyeleri).

Yaş Grubu: Çalışan yetişkinler (Genellikle 25 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yürütülen doktora tezi kapsamında, Türkiye’deki üniversitelerde görev yapan öğretim üyeleri üzerinde pilot ve ana uygulamaları gerçekleştirilerek geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle, kağıt-kalem veya online anket formatında uygulanır.

Anahtar Kelimeler

İş stresi, rol çatışması, iş tatmini, yaşam doyumu, psikometrik özellikler, İş- Aile Yaşam Dengesi Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor (Tez yayınlandığı tarihte ORCID kullanımı yaygın değildi.)

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım: Bu ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirildiği için, ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarın izniyle mümkündür. Ölçeğin kullanımından önce yazara e-posta yoluyla ulaşılması önerilir.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: 2011

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: is-aile-yasam-dengesi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Apaydın, Ç. (2011). Öğretim üyelerinin işe bağımlılık düzeyi ile iş-yaşam dengesi ve iş-aile yaşam dengesi arasındaki ilişki (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tezin YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerindeki bağlantısı: tez.yok.gov.tr

İş- Aile Yaşam Dengesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yazarın doktora tezine başvurulması gerekmektedir.