İş ve Aile Çatışmasını Yönetme Öz-Yeterliği Ölçeği

Özet

İş ve Aile Çatışmasını Yönetme Öz-Yeterliği Ölçeği, bireylerin iş ve aile yaşamından kaynaklanan talepleri ve rolleri başarıyla dengeleme yeteneklerine dair algıladıkları öz-yeterlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özellikle Türkiye bağlamında iş ve aile çatışması deneyimleyen çalışanların bu çatışmayı yönetme becerilerine olan inançlarını değerlendirmeye odaklanmıştır. Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması, Amanvermez ve Denizli (2016) tarafından gerçekleştirilmiş olup, yapı geçerliği ve güvenirlik analizleri ile psikometrik özelliklerinin uygunluğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İş ve Aile Çatışması, Öz-Yeterlik, İş-Aile Dengelemesi, Yönetim Becerileri, Psikolojik Ölçek, Adaptasyon, Yapı Geçerliği

Yazarlar

Yağmur Amanvermez, Sibel Denizli

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin iş ve aile rollerinin talepleri arasındaki gerilimi veya çatışmayı etkili bir şekilde çözme, azaltma veya yönetme konusundaki algılanan yeterliliklerini nicel olarak ölçmektir. Bu, bireylerin zorluklarla karşılaştıklarında gösterdikleri motivasyonu ve azmi anlamak için kritik öneme sahiptir.

Bu aracın geliştirilmesi ve uyarlanması, akademisyenlere ve uygulayıcılara, iş-aile alanındaki müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmede ve öz-yeterlik inançlarının bu çatışma üzerindeki tamponlayıcı etkisini araştırmada sağlam bir metodolojik temel sunmayı hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel teori çerçevesinde ele alınan öz-yeterlik yapısını, spesifik olarak iş ve aile alanındaki çatışma yönetimi bağlamında ölçmektedir. Öz-yeterlik, bireyin belirli sonuçları üretmek için gereken eylemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirme yeteneğine olan inancıdır. Bu bağlamda, ölçek, bireyin işten aileye (İAÇ) ve aileden işe (AİÇ) doğru yönelen çatışma türlerini yönetebilme konusundaki inançlarını değerlendirir.

Ölçeğin ölçtüğü yapı, genellikle iki veya daha fazla alt boyuttan oluşur: bireyin zaman yönetimi, önceliklendirme ve duygusal kontrol gibi mekanizmaları kullanarak çatışmayı çözme becerisine dair inancı. Bu inançlar, bireyin stresle başa çıkma stratejilerini ve genel refah düzeyini önemli ölçüde etkilemektedir.

Geçerlik

Amanvermez ve Denizli (2016) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik analizleri yapılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Uyarlama sürecinde, yapı geçerliğini test etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, İş ve Aile Çatışmasını Yönetme Öz-Yeterliği Ölçeği’nin Türk kültüründe geçerli bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayılarının hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Amanvermez ve Denizli (2016) çalışmasında, İş ve Aile Çatışmasını Yönetme Öz-Yeterliği Ölçeği’nin toplam puanı ve alt boyutları için hesaplanan Cronbach Alfa katsayıları incelenmiştir. Elde edilen katsayıların yüksek olması (genellikle .70 ve üzeri), ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu ve farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle benzer sonuçlar verebileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere yürütülen faktör analizleri, ölçeğin teorik temellerini doğrulamıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısı, orijinal ölçeğin boyutlarını koruyacak şekilde incelenmiştir.

Doğrulayıcı faktör analizi (DFA), verilerin teorik olarak beklenen faktör yapısıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için kullanılmıştır. Bu analizler, İş ve Aile Çatışmasını Yönetme Öz-Yeterliği Ölçeği’nin çok boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de geçerli olduğunu ortaya koymuştur.

Araç

Test Type: Geliştirme ve Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçekler genellikle bu formatı kullanır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Çalışan yetişkinler

Age Group: Yetişkinler (Genellikle işgücüne katılan 18 yaş ve üzeri bireyler)

Population Details: İş ve aile yaşamını bir arada yürüten bireyler üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Öz-bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş Stresi, Aile Stresi, Rol Çatışması, Psikolojik Psikometri, Sosyal Bilişsel Teori, Yapı Geçerliği

Yazarlar

Author ORCID Identifier: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Yıldız Teknik Üniversitesi (Yazarın 2016 yılındaki tahmini kurumu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, Amanvermez ve Denizli tarafından 2016 yılında yayımlanan adaptasyon çalışması ile akademik kullanıma sunulmuştur. Akademik araştırmalar için kullanım izinleri genellikle sorumlu yazar (Yağmur Amanvermez) ile iletişime geçilerek sağlanabilir. Ölçek ticari amaçlar dışında genellikle ücretsizdir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: is-ve-aile-catismasini-yonetme-oz-yeterligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Amanvermez, Y.,& Denizli, S. (2016). İş ve Aile Çatışmasını Yönetme Öz-Yeterliği Ölçeği Türkçe formunun uyarlanması: Yapı geçerliği ve güvenirlik çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 17 (1), 1- 17.

İş ve Aile Çatışmasını Yönetme Öz-Yeterliği Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu nedenle, maddelerin orijinal metni burada listelenememektedir. Ölçek maddelerine erişim için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.