Çocukların Evlilik Çatışmasını Algılaması Ölçeği

Özet

Çocukların Evlilik Çatışmasını Algılaması Ölçeği (CEÇAO), ebeveynleri arasındaki çatışmayı çocukların nasıl algıladığını, bu çatışmaya yönelik bilişsel ve duygusal tepkilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçek uyarlamasıdır. Ölçek, özellikle evlilik çatışmasının çocuğun psikolojik sağlığı üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmalarda kullanılmaktadır. İ. Pınar Ulu ve H. Fışıloğlu tarafından Türkçe’ye uyarlanan 35 maddelik bu araç, Çatışma Özellikleri, Tehdit ve Kendini Suçlama olmak üzere üç temel alt boyutu ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Evlilik çatışması, çocuk algısı, kendini suçlama, tehdit, psikometrik uyarlama, evlilik çatışması, psikoloji.

Yazarlar

İ. Pınar Ulu, H. Fışıloğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çocukların ebeveynlerinin evlilik çatışmalarını ne sıklıkta, ne yoğunlukta ve hangi biçimlerde deneyimlediğini saptamaktır. Bu algıların, çocuklarda yarattığı tehdit hissini ve çocuğun kendini bu çatışmalardan sorumlu tutma (kendini suçlama) eğilimini ölçerek, evlilik çatışmasının çocuk üzerindeki olumsuz etkilerini nicel olarak belirlemektir.

CEÇAO, klinik ve akademik araştırmalarda kullanılarak, boşanma süreçleri veya yüksek düzeyde ebeveyn anlaşmazlığı olan ailelerdeki çocuklara yönelik koruyucu müdahale programlarının geliştirilmesine zemin hazırlar. Özellikle çocuğun çatışmaya verdiği tepkilerin özelleşmiş doğasını (tehdit algısı veya kendini suçlama) tespit etmek, müdahalenin hedef noktasını belirlemede kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, çocukların ebeveyn çatışmasına yönelik tepkilerini üç temel psikolojik yapı üzerinden değerlendirir:

• Çatışma Özellikleri: Çatışmanın gözlemlenen sıklığı, yoğunluğu ve yapısı hakkındaki algıları kapsar. Çocuğun ebeveynler arasındaki tartışmaların yıkıcılığını nasıl yorumladığını gösterir.
• Tehdit: Ebeveyn çatışmasının çocuğun güvenliğine ve aile istikrarına yönelik oluşturduğu tehlike algısını ölçer. Bu alt boyut, çocuğun korku ve kaygı düzeyini yansıtır.
• Kendini Suçlama: Çocuğun, ebeveynleri arasındaki anlaşmazlıkların veya tartışmaların kaynağının kendisi olduğuna inanma derecesini ölçer. Bu yapı, genellikle çocuklarda görülen bilişsel çarpıtmaların ve yüksek düzeyde içselleştirilmiş stresin bir göstergesidir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, faktör analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Bu analiz sonucunda, toplam 35 maddeden oluşan ölçeğin özgün çalışmadaki yapıya benzer şekilde üç alt ölçekli bir yapı sergilediği doğrulanmıştır. Elde edilen alt ölçekler, Çatışma Özellikleri, Tehdit ve Kendini Suçlama olarak adlandırılmıştır.

Faktör yapısının orijinal formla tutarlılık göstermesi, CEÇAO’nun Türkçe formunun yapısal geçerliğini desteklemekte ve ölçülmek istenen teorik yapıları başarıyla temsil ettiğini göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin Türkiye örnekleminde de ebeveyn çatışmasının çocuk algısını güvenilir bir şekilde ölçebileceğini kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleriyle incelenmiştir. Türkçe formunun alt ölçekler bazında iç tutarlılık (Cronbach Alfa) katsayıları yüksek bulunmuştur:

• Çatışma Özellikleri: .84
• Tehdit: .78
• Kendini Suçlama: .77

Bu değerler, alt ölçek maddelerinin kendi içlerinde tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, iki haftalık arayla uygulanan test-tekrar test tutarlılığı katsayıları da yüksek bulunmuştur: sırasıyla .88, .77 ve .77. Bu sonuçlar, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Yapılan faktör analizi, ölçeğin 35 maddesinin, özgün formun temel aldığı üç boyutlu yapıyı koruduğunu göstermiştir. Bu faktör yapısı, ebeveyn çatışmasının çocuk üzerindeki etkilerinin çok boyutlu olduğunu ve bu boyutların birbirinden ayrılabilir olduğunu psikometrik olarak kanıtlamaktadır.

Faktör yükleri ve madde dağılımı aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

• Çatışma Özellikleri: 17 madde
• Tehdit: 9 madde
• Kendini Suçlama: 9 madde

Toplam 35 maddeden oluşan bu yapı, ebeveyn çatışmasına maruz kalan çocukların deneyimlerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: 35 maddeden oluşan, 3’lü Likert ölçeği formatındadır.

Dil Seçeneği: Türkçe

Derecelendirme: Yanıt seçenekleri şunlardır:

• “doğru”
• “bazen/biraz doğru”
• “yanlış”

Popülasyon Grubu: Çocuklar

Yaş Grubu: Okul çağı çocukları ve ergenler (Uyarlama çalışması detaylı yaş aralığını belirtmemiştir, ancak evlilik çatışmasını algılama yetisine sahip çocuklar hedeflenmiştir).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, ebeveynleri evli olan veya ebeveyn çatışmasına maruz kalan çocuklar.

Test Metodolojisi: Bilişsel ve duygusal tepkileri ölçmeye yönelik öz bildirim (self-report) yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, çatışma algısı, uyarlama çalışması, iç tutarlılık, test tekrar test, çocuk psikolojisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İ. Pınar Ulu

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantılı Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması 2004 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar İ. Pınar Ulu ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cocuklarin-evlilik-catismasini-algilamasi-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

Ulu, İ. P. ve Fışıloğlu, H. (2004). Çocukların Evlilik Çatışmasını Algılaması Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Yazıları Dergisi, 7(14), 61-75.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: turkpsikolojiyazilari.com

Çocukların Evlilik Çatışmasını Algılaması Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 3 alt boyut ve 35 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda alt boyutlara ait örnek maddeler listelenmiştir:

• Çatışma Özellikleri (17 madde): Anne-babamın tartıştıklarını hiç görmedim
• Tehdit (9 madde): Anne-babam tartıştıklarında korkarım
• Kendini Suçlama (9 madde): Anne-babamın tartışmaları benim suçum değil