İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Performans Değerlendirme Ölçeği

Özet

İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Performans Değerlendirme Ölçeği (İSGUPDÖ), Üngüren ve Koç (2015) tarafından geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, kurumsal düzeyde uygulanan İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) uygulamalarının etkinlik düzeyini ve performansını sistematik olarak ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, uygulamaların organizasyonel başarıya katkısını değerlendirmek için gerekli olan performans değerlendirme mekanizmalarına bilimsel bir temel sağlamaktadır.

Ölçek geliştirme sürecinde, geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılarak aracın psikometrik özelliklerinin yeterliliği araştırılmıştır. Bu çalışma, İSG alanında çalışan profesyonellere ve araştırmacılara, kurumsal İSG yönetim sistemlerinin ne kadar başarılı çalıştığını tespit etmede standart bir araç sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

İş Sağlığı ve Güvenliği, Performans Değerlendirme, Örgütsel Performans, Ölçek Geliştirme, Güvenlik Yönetimi, Risk Yönetimi.

Yazarlar

Engin Üngüren, Tuba Sarıgül Koç.

Amaç

İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Performans Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, işletmelerin İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) mevzuatına uygunluk ve uygulama düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Ölçek, sadece yasal zorunlulukları yerine getirmenin ötesinde, İSG kültürünün ve yönetim sistemlerinin organizasyonel performansa ne ölçüde entegre olduğunu ölçmeyi amaçlar.

Bu araç sayesinde, kurumlar zayıf noktalarını tespit edebilir, iyileştirme alanlarını belirleyebilir ve İSG uygulamalarına yönelik yatırım ve çabalarının geri dönüşünü (ROI) ölçebilirler. Ölçek, özellikle Türkiye’deki işletmelerin kendine özgü koşulları dikkate alınarak geliştirilmiştir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçek, İş Sağlığı ve Güvenliği uygulamalarının örgütsel performansını ölçen çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı genellikle aşağıdaki temel boyutları içermektedir (ancak bunlarla sınırlı değildir):

• Yönetimin Taahhüdü ve Katılımı: Üst yönetimin İSG politikalarına olan bağlılığı ve liderliği.
• Risk Değerlendirme ve Önleyici Faaliyetler: Potansiyel tehlikelerin belirlenmesi ve risklerin yönetimi süreçlerinin etkinliği.
• Eğitim ve İletişim: Çalışanların İSG konusunda bilgilendirilme ve eğitilme düzeyleri.
• Acil Durum Yönetimi: Kaza ve acil durumlara hazırlık ve müdahale kapasitesi.

Ölçek, bu boyutlar üzerinden toplanan verilerle işletmelerin İSG performansının kapsamlı bir profilini çıkarmayı sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması kapsamında, psikometrik geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Geçerlik, aracın gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçüp ölçmediğini gösteren kritik bir özelliktir. Üngüren ve Koç (2015) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Genellikle bu tür ölçek geliştirme çalışmalarında içerik geçerliği (uzman görüşleri ile madde havuzunun oluşturulması) ve yapı geçerliği (faktör yükleri ve model uyum indeksleri) incelenir. Ölçeğin maddelerinin, İş Sağlığı ve Güvenliği performansını temsil eden teorik yapılarla tutarlı olduğu analizlerle desteklenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizi, aracın ölçümlerinin tutarlı ve kararlı olup olmadığını incelemek için gerçekleştirilmiştir. Akademik çalışmada (Üngüren ve Koç, 2015), iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

Tipik olarak, İSG Uygulamaları Performans Değerlendirme Ölçeği gibi çok boyutlu araçlarda kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyinin (genellikle 0.70 ve üzeri) elde edildiği varsayılır. Bu yüksek güvenirlik değeri, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verebileceğini ve ölçüm hatalarının düşük olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, başlangıçta oluşturulan geniş madde havuzunun hangi temel boyutlar altında toplandığını ortaya çıkarmıştır.

Geliştirme çalışmasında, büyük ihtimalle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde azaltma ve boyutlandırma yapılmış, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğu test edilmiştir. Bu süreç, ölçeğin nihai, çok boyutlu yapısının belirlenmesini sağlamıştır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Performans Değerlendirme Ölçeği)

Format: Büyük olasılıkla 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır (Örnek: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: İşletmelerdeki çalışanlar, yöneticiler, İSG uzmanları ve denetim personeli.

Yaş Grubu: Çalışma hayatındaki yetişkinler (18+).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki farklı sektör ve büyüklükteki işletmelerde görev yapan personel.

Test Metodolojisi: Öz bildirim veya değerlendirme anketi yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Gelişim, İSG Yönetim Sistemi, İşyeri Güvenliği, Cronbach Alfa, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Engin Üngüren

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Akdeniz Üniversitesi (Tahmini kurumsal bilgi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2015 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgisi için sorumlu yazar Engin Üngüren ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda genellikle referans gösterilerek kullanım izni alınabilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgileri içeren PDF dosyası aşağıda belirtilmiştir:

Orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: is-sagligi-ve-guvenligi-uygulamalari-performans-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Üngüren, E. ve Koç, T. S. (2015). İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Performans Değerlendirme Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sosyal Güvenlik Dergisi, 5 (2), 124-144.

İş Sağlığı ve Güvenliği Uygulamaları Performans Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğe ait maddeler, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.