İş Güvenliği Performans Ölçeği

Özet

İş Güvenliği Performans Ölçeği, çalışanların iş yerindeki güvenlik davranışlarını ve performanslarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Erhan Ekingen tarafından 2021 yılında Türkçeye uyarlama çalışması ile kazandırılmıştır. Çalışma, ölçeğin Türkiye bağlamında kültürel ve dilsel eşdeğerliğini, ayrıca geçerlilik ve güvenirlik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır. Ölçek, iş sağlığı ve güvenliği alanında akademik araştırmalar yapmak ve kurumsal güvenlik programlarının etkinliğini değerlendirmek için kritik bir öneme sahiptir.

Uyarlama sürecinde, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde korunup korunmadığı incelenmiş ve elde edilen sonuçlar, ölçeğin Türk kültüründe iş güvenliği performansı yapısını başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir. Bu çalışma, alan uzmanlarına ve uygulayıcılara, çalışanların güvenlik davranışlarını sistematik olarak ölçebilecekleri güvenilir bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş Güvenliği Performansı, Güvenlik Davranışı, İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG), Ölçek Uyarlaması, Geçerlilik, Güvenirlik.

Yazarlar

Erhan Ekingen

Amaç

İş Güvenliği Performans Ölçeği’nin temel amacı, çalışanların iş güvenliği ile ilgili gösterdikleri davranışsal çıktıları nicel olarak değerlendirmektir. Bu, hem güvenlik talimatlarına uyma (uyum) davranışlarını hem de proaktif güvenlik katılımı (gönüllü katkı) davranışlarını kapsamaktadır. Ölçek, özellikle güvenlik kültürünün ve yönetim sistemlerinin etkinliğini ölçmede kritik bir rol oynar.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk çalışma ortamına aktarmayı ve bu sayede Türkiye’deki iş güvenliği araştırmalarına standart bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir. Bu araç sayesinde araştırmacılar, farklı sektörlerdeki çalışanların güvenlik performans düzeylerini karşılaştırabilir ve iyileştirme alanlarını tespit edebilirler.

Yapı

Ölçek, genellikle iki temel alt boyutu ölçmektedir: Güvenlik Uyum Davranışları (Safety Compliance) ve Güvenlik Katılım Davranışları (Safety Participation). Güvenlik uyum davranışları, çalışanların belirlenmiş prosedürlere, kurallara ve talimatlara ne ölçüde uyduğunu gösterir. Bu, zorunlu güvenlik gerekliliklerini yerine getirme eylemlerini içerir.

Öte yandan, güvenlik katılım davranışları, çalışanların iş güvenliğini geliştirmeye yönelik gönüllü, proaktif ve yapıcı eylemlerini ifade eder. Buna güvenlik toplantılarına katılmak, tehlikeleri rapor etmek, iş arkadaşlarına güvenlik konusunda yardımcı olmak gibi davranışlar dâhildir. Ölçek, bu iki boyutun birleşimi aracılığıyla genel iş güvenliği performansı yapısını ölçer.

Geçerlik

Ekingen (2021) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla çeşitli analizler gerçekleştirilmiştir. Yapı geçerliliği, ölçek maddelerinin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir. Çalışmada genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe örneklemde korunduğu gösterilmiştir.

Ek olarak, ölçeğin içerik geçerliliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve dilsel eşdeğerlik çalışmaları yapılmıştır. Bu süreçler, ölçeğin Türkçe formunun, orijinal ölçekteki kavramları doğru ve eksiksiz bir şekilde temsil ettiğini doğrulamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizi, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek düzeyde iç tutarlılık değerleri (genellikle .70 ve üzeri) elde edilmiştir. Yüksek güvenirlik katsayısı, ölçeğin farklı zamanlarda ve farklı denekler üzerinde tutarlı sonuçlar üretebildiğini ve maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinde ölçeğin yapısal uygunluğunu doğrulamak için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, orijinal ölçekte bulunan çok faktörlü yapının (Örn: Uyum ve Katılım) Türk çalışma grubunda istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin faktör yapısının kültürel aktarım sırasında sağlam kaldığını teyit etmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama, Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Örn: “Hiç Katılmıyorum”dan “Tamamen Katılıyorum”a).

Language Available: Türkçe (Türkçeye uyarlanmıştır)

Population Group: Çalışanlar, işçiler ve endüstriyel ortamlarda görev yapan personel.

Age Group: Yetişkin çalışan popülasyonu.

Population Details: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem genellikle farklı sektörlerden (imalat, hizmet vb.) çalışanları içermektedir. Detaylı örneklem bilgileri kaynak makalede mevcuttur.

Test Methodology: Kağıt-kalem veya dijital anket formatında, bireylerin kendi güvenlik davranışlarını değerlendirmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

İSG, Güvenlik Uyum Davranışları, Güvenlik Katılım Davranışları, Çalışan Performansı, Psikometri, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynakta belirtilmemiştir)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Batman Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Batman, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle ilgili yazar (Erhan Ekingen) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle ücret talep edilmemektedir, ancak ticari veya kurumsal uygulamalar için yazarla iletişime geçilmelidir.

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışmasının yayın yılı 2021’dir.

Kaynaklar

Ekingen, E. (2021). İş Güvenliği Performans Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. BANÜ Sağlık Bilimleri ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 110-117. doi:10.46413/boneyusbad.950998

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: is-guvenligi-performans-olcegi-toad.pdf

İş Güvenliği Performans Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin orijinal dilinde ve değiştirilmeden kullanılması için ilgili akademik makaleye (Ekingen, 2021) başvurulması gerekmektedir.