İş Doyumsuzluğuna Verilen Tepkiler Ölçeği

Özet

İş Doyumsuzluğuna Verilen Tepkiler Ölçeği (İDVTÖ), çalışanların işlerinden duydukları memnuniyetsizliğe karşı gösterdikleri davranışsal ve psikolojik tepkileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Fatma Yaşın tarafından 2013 yılında Türkçe literatüre kazandırılan bu ölçek, özgün yapısına benzer şekilde, iş doyumsuzluğuna karşı verilen tepkileri dört temel boyutta incelemektedir. Ölçek, özellikle örgütsel davranış ve endüstriyel psikoloji alanlarında, çalışanların olumsuz iş koşullarına ne şekilde adapte olduklarını veya tepki verdiklerini belirlemede önemli bir araçtır.

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, 18 maddelik bu aracın psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermiştir. Yapılan analizler, İDVTÖ’nün iş doyumsuzluğu tepkilerini ölçmek için dört faktörlü özgün yapıyı koruduğunu doğrulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş doyumsuzluğu, örgütsel tepkiler, faktör analizi, örgütsel bağlılık, işten ayrılma, psikometri, uyarlama.

Yazarlar

Fatma Yaşın

Amaç

İş Doyumsuzluğuna Verilen Tepkiler Ölçeği’nin temel amacı, çalışanların algılanan iş doyumsuzluğu durumlarına karşı sergiledikleri spesifik tepki biçimlerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, çalışanların pasif veya aktif, yapıcı veya yıkıcı olabilen tepkilerini, dört temel davranış boyutu üzerinden nicelleştirmeyi hedefler.

Ölçek, yöneticilere ve araştırmacılara, çalışanların memnuniyetsizliklerini nasıl yönettiklerini anlamaları için kritik veriler sunar. Bu tepkilerin belirlenmesi, örgütsel sorunların erken teşhisi ve çalışan devir hızının azaltılması gibi stratejik insan kaynakları kararlarının alınmasında rehberlik eder.

Yapı

İDVTÖ, genellikle literatürde “Çıkış, Seslenme, Bağlılık ve İhmal” (Exit, Voice, Loyalty, Neglect – EVLN) modeli çerçevesinde tanımlanan dört ana boyutu ölçmektedir. Ölçek, toplam 18 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler dört faktöre ayrılmıştır. Bu faktörler, çalışanın işine veya çalıştığı kuruma karşı geliştirdiği farklı tepki stratejilerini temsil eder.

Ölçeğin yapısal boyutları ve madde dağılımları şunlardır:

• Bağlılık (4 madde): Çalışanın işyerine veya şirkete olan sadakatini ve durumu iyileştirme umudunu koruyarak pasif ve yapıcı bir tepki göstermesi.
• Çıkış (1 madde): İşten ayrılma veya başka bir iş arama yoluyla aktif ve yıkıcı bir tepki gösterme eğilimi.
• Konuşma (2 madde): Koşulları iyileştirmek amacıyla aktif ve yapıcı bir şekilde fikir beyan etme, şikayet etme veya değişimi talep etme.
• Yokmuş Gibi Davranma (13 madde): İşyerindeki sorunları görmezden gelme, çabayı azaltma veya işine kayıtsız kalma yoluyla pasif ve yıkıcı bir tepki gösterme. Bu faktör, ölçekteki en fazla maddeyi içermektedir.

Geçerlik

İDVTÖ’nün Türkçe formunun yapısal geçerliğini incelemek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır.

Analizler sonucunda, ölçeğin Türkçe yapısının orijinal ölçeğin yapısına uygun olduğu ve dört faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Bu bulgu, İDVTÖ’nün Türkiye örnekleminde de ölçmek istediği teorik yapıları başarıyla temsil ettiğini ve yüksek yapı geçerliğine sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık özelliklerini değerlendirmek üzere çeşitli güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Elde edilen bulgular, ölçeğin alt boyutlarının güvenirlik düzeylerinin kabul edilebilir sınırlar içinde değiştiğini göstermektedir.

İDVTÖ’nün güvenirlik istatistikleri şunlardır:

• Cronbach Alfa İç Tutarlılık Katsayıları: Alt boyutlar için .59 ile .67 arasında değişmektedir.
• İki Yarı Güvenirlik Katsayıları: .45 ile .48 arasında saptanmıştır.
• Test Tekrar Test Güvenirlik Katsayıları: Ölçeğin kararlılığını gösteren bu katsayılar .47 ile .69 arasında değişim göstermektedir.

Faktör Analizi

İDVTÖ’nün faktör yapısını netleştirmek ve Türkçe kültürüne adaptasyonunu sağlamlaştırmak amacıyla yapılan faktör analizi çalışmaları, ölçeğin 18 madde ve dört boyuttan oluşan özgün yapısını koruduğunu kanıtlamıştır. Bu dört boyut, kuramsal olarak beklenen tepki stratejilerini temsil etmektedir.

Açımlayıcı ve doğrulayıcı analizlerin birlikte kullanılması, ölçeğin yapısal modelinin sadece keşfedilmesini değil, aynı zamanda teorik modele ne kadar uyduğunu da göstermiştir. Bu metodolojik yaklaşım, ölçeğin psikometrik kalitesini güçlendirmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 18 maddeden oluşan, dört faktörlü yapıya sahip bir öz bildirim ölçeği.

Language Available: Türkçe

Population Group: Çalışanlar (Genel iş gücü popülasyonu)

Age Group: Yetişkin çalışanlar

Population Details: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması Türkiye’deki çalışanlar üzerinde yapılmıştır.

Test Methodology: Maddeler, 5’li Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır (1=kesinlikle katılıyorum – 5=kesinlikle katılmıyorum).

Anahtar Kelimeler

İş tatmini, örgütsel adalet, işyeri davranışı, Cronbach Alfa, uyarlama, EVLN modeli, iş stresi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Fatma Yaşın (2013 çalışmasının sorumlu yazarı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon ve psikometrik çalışmalarının yayınlandığı yıl 2013’tür. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Fatma Yaşın ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ve izin ücretleri hakkında bilgi, yazarın e-posta adresi aracılığıyla edinilebilir.

Kaynaklar

Yaşın, F. (2013). İş Doyumsuzluğuna Verilen Tepkiler Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Nesne Dergisi,1(2),1-20. DOI: 10.7816/nesne-01-02-01.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: is-doyumsuzluguna-verilen-tepkiler-olcegi-toad.pdf

Ayrıca, ölçek ile ilgili ek bilgilere şu bağlantıdan erişilebilir: toad.halileksi.net

İş Doyumsuzluğuna Verilen Tepkiler Ölçeği Maddeleri

Ölçek 18 madde dört faktörlü yapıdadır.

• Bağlılık (4m): Bu şirketten (işyerinden) sorumlu insanlar genellikle ne yaptığını bilen kişilerdir.
• Çıkış (1m): Çalışma koşullarım kötüleşirse, işten ayrılmayı düşünürüm.
• Konuşma (2m): İşyerimde bir şeyler cidden yanlış gittiğinde ve şirket harekete geçmediğinde, “düğmeye basarım.
• Yokmuş Gibi Davranma (13m): Ara sıra işimde çok fazla çaba harcamadığım günler olur.