Gebelikte Psikososyal Sağlığı Değerlendirme Ölçeği

Özet

Gebelikte Psikososyal Sağlığı Değerlendirme Ölçeği (GPSDÖ), Hatice Yıldız tarafından 2011 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, gebelik sürecindeki kadınların psikososyal sağlık durumlarını sistematik ve kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, gebeliğin getirdiği fizyolojik ve duygusal değişimler karşısında kadının uyumunu, destek sistemlerini ve genel iyilik halini ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, toplam 46 maddeden ve altı farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Geliştirme sürecinde yapı geçerliği ve iç tutarlılık güvenirliği titizlikle incelenmiştir. GPSDÖ, hemşirelik ve psikoloji alanlarında, gebelik dönemindeki risk altındaki bireyleri tespit etmek ve önleyici müdahaleler geliştirmek için önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Gebelikte psikososyal sağlık, psikososyal değerlendirme, ölçek geliştirme, gebelik, prenatal dönem, faktör analizi, Hatice Yıldız.

Yazarlar

Hatice Yıldız

Amaç

Gebelikte Psikososyal Sağlığı Değerlendirme Ölçeği’nin temel amacı, gebelik sürecinde bulunan bireylerin psikososyal sağlık düzeylerini belirlemek ve bu düzeydeki olası risk faktörlerini saptamaktır. Gebelik, kadın yaşamında önemli bir dönüm noktası olup, bu süreçte yaşanan stres, kaygı ve sosyal destek eksiklikleri hem annenin hem de fetüsün sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu ölçek, bu riskleri erken aşamada tespit ederek gerekli hemşirelik ve psikolojik destek müdahalelerinin planlanmasına olanak tanımaktadır.

Ölçek geliştirme çalışması, gebelikte psikososyal sağlık kavramının multidimensional yapısını ölçebilecek, güvenilir ve geçerli bir araç sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, klinik uygulamalarda gebelerin ihtiyaçları daha objektif verilerle belirlenebilmektedir.

Yapı

GPSDÖ, gebelik dönemindeki psikososyal sağlığı yansıtan karmaşık bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, altı farklı alt boyutta toplanan 46 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin gebelikle ilgili duygusal tepkilerini, aile ve sosyal çevreden aldığı desteği, fiziksel ve duygusal değişimlere adaptasyonunu ve geleceğe yönelik kaygı düzeylerini kapsamaktadır. Bu boyutlandırma, gebelik sürecindeki psikososyal sağlığın yalnızca tek bir değişkenden ibaret olmadığını, aksine çeşitli faktörlerin birleşiminden oluştuğunu göstermektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireyin gebelik sırasında kendini iyi hissetme durumu, stresle başa çıkma kapasitesi ve çevresel destek kaynaklarının yeterliliğidir. Bu psikososyal yapı, anne adayının genel yaşam kalitesini doğrudan etkilemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla kapsamlı faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlk olarak, veri setinin faktör analizi için uygunluğunu ve örneklem yeterliliğini değerlendirmek üzere Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Barlett Sphericity testleri uygulanmıştır. Bu testler, verilerin faktör çıkarma işlemine uygun olduğunu doğrulamıştır.

Geçerlik çalışmaları sırasında temel bileşenler (Principal component factoring) yöntemi ve döndürme tekniği olarak Varimax rotasyonu kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin kavramsal olarak beklenen yapıyı desteklediğini ve en iyi şekilde altı faktörlü bir yapıda toplandığını göstermiştir. Bu bulgular, ölçek maddelerinin belirlenen alt boyutları temsil etme yeterliliğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Gebelikte Psikososyal Sağlığı Değerlendirme Ölçeği’nin güvenirliğini tespit etmek amacıyla iç tutarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren önemli bir istatistiksel ölçüttür. Bu analiz kapsamında, ölçeğin genel ve alt boyutlar bazındaki Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin iç tutarlılığının yeterli düzeyde olduğunu ve dolayısıyla ölçüm sonuçlarının güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal boyutlarını ortaya koymak ve maddelerin faktör yüklerini belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Analiz öncesinde, verilerin uygunluğunu değerlendirmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi ve Barlett Sphericity testi kullanılmıştır. Bu testler, faktör analizinin uygulanabilirliğini sağlamıştır.

Faktör çıkarma işlemi için Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Factoring) kullanılmış ve faktörlerin ayrıştırılması ve yorumlanması için Varimax döndürme tekniği uygulanmıştır. Özdeğer çizgi grafiği (Scree Plot) incelenerek faktör sayısı belirlenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, Gebelikte Psikososyal Sağlığı Değerlendirme Ölçeği’nin altı (6) faktörlü bir yapıda en iyi şekilde toplandığı ve bu yapının ölçeğin teorik çerçevesini desteklediği belirlenmiştir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme

Format: 6 alt boyut ve 46 maddeden oluşan, Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Gebeler (Hamile kadınlar)

Yaş Grubu: Gebelik dönemindeki yetişkin kadınlar.

Popülasyon Detayları: Gebelik sürecinde olan kadınlar. Çalışmanın orijinal örneklemi, ölçeğin geliştirildiği kültürel ve demografik yapıya uygun olarak belirlenmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanır. Yanıt seçenekleri ve puanlamaları şöyledir:

• çok fazla: 1
• fazla: 2
• orta: 3
• az: 4
• hiç: 5

Anahtar Kelimeler

Psikososyal sağlık, gebelik dönemi, ölçek geliştirme, Cronbach Alfa, faktör yükü, KMO, Varimax rotasyonu.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Hatice Yıldız (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için orijinal yazar ve yayıncı (Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Bilgi mevcut değildir.

Test Yılı: 2011

Ölçeğin geliştirilmesine dair orijinal makaleye aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: hemsirelik.maltepe.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: gebelikte-psikososyal-sagligi-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Yıldız, H. (2011). Gebelikte Psikososyal Sağlığı Değerlendirme Ölçeği geliştirme çalışması. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi, 4(1), 63-74.

Gebelikte Psikososyal Sağlığı Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplam 6 alt boyut ve 46 maddeden oluşmaktadır. Orijinal kaynak içeriğinde ölçek maddelerinin tam metni yer almamaktadır.