İş Arama Öz Yeterlilik Ölçeği

Özet

İş Arama Öz Yeterlilik Ölçeği, üniversite öğrencilerinin iş arama süreçlerinde kendilerini ne kadar yetkin ve başarılı hissettiklerini ölçmek amacıyla 2015 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin özgeçmiş hazırlama, mülakatlara katılma ve profesyonel ağ oluşturma gibi kritik iş arama davranışlarını gerçekleştirme konusundaki inanç düzeylerini saptamayı hedefler. Ölçeğin geliştirilmesi, Türkiye’deki üniversite öğrencilerinin kariyer geçiş dönemlerindeki psikolojik hazırlıklarını değerlendirmek ve bu alandaki danışmanlık hizmetlerine bilimsel bir temel sağlamak için önemli bir adım teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

İş Arama Öz Yeterlilik, Kariyer Gelişimi, Üniversite Öğrencileri, Öz Yeterlilik, Psikometri, Ölçek Geliştirme

Yazarlar

M. A. Çakır, Özlem Tagay

Amaç

İş Arama Öz Yeterlilik Ölçeği’nin temel amacı, üniversite öğrencilerinin iş arama faaliyetlerini başarıyla yerine getirme konusundaki öz yeterlilik algılarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu araç, öğrencilerin işgücü piyasasına geçişte karşılaştıkları psikolojik engelleri ve güçlü yönleri belirleyerek, kariyer danışmanlarına ve eğitim kurumlarına hedefe yönelik müdahale programları tasarlama imkanı sunar. Ölçek, özellikle genç yetişkinlerin mesleki hedeflerine ulaşma yolundaki motivasyon ve inanç düzeylerini nicel olarak değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Sosyal Bilişsel Kuram çerçevesinde tanımlanan öz yeterlilik yapısını temel alır. Bu bağlamda, İş Arama Öz Yeterlilik, bireyin belirli bir iş arama görevini başarıyla tamamlayabileceğine dair kişisel yargısını ifade eder. Ölçek, iş arama sürecinin farklı boyutlarını kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu boyutlar genellikle bilgi toplama, başvuru materyali hazırlama (CV/özgeçmiş), profesyonel iletişim kurma (networking) ve iş görüşmelerine hazırlanma gibi alanları içerir.

Öz yeterlilik, sadece yetenek sahibi olmakla değil, aynı zamanda bu yetenekleri zorlu koşullar altında uygulama inancıyla da ilgilidir. Ölçek, öğrencilerin iş arama sürecindeki zorluklar karşısında ne kadar ısrarcı olacaklarını ve ne kadar çaba göstereceklerini öngörme potansiyeline sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapısal uygunluğunu ve amaca hizmet etme yeteneğini doğrulamak için gerçekleştirilmiştir. Geliştirme aşamasında, ölçeğin kavramsal yapısının ölçülmek istenen iş arama öz yeterliliğini doğru bir şekilde temsil ettiğinden emin olmak için uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmıştır. Yapı geçerliği çalışmaları kapsamında, maddelerin kuramsal olarak beklenen faktör yapısını ortaya çıkarıp çıkarmadığı araştırılmıştır.

Her ne kadar orijinal kaynakta detaylı geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme makalesi, ölçeğin Türk üniversite öğrencilerinin iş arama öz yeterlilik düzeylerini ölçmek için uygun bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu çalışmalar genellikle Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (AFA ve DFA) yöntemlerini içerir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini incelemektedir. İş Arama Öz Yeterlilik Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenilirliği, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak raporlanmıştır. Yüksek alfa katsayısı, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı, yani iş arama öz yeterliliğini, tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Geliştirme makalesinde, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğu ve bu sayede araştırmalarda güvenle kullanılabileceği varsayılmaktadır. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemlerle de zaman içindeki kararlılığı incelenmiş olabilir, bu da ölçek puanlarının zamana karşı dayanıklı olduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla gerçekleştirilen analizler, ölçeğin alt boyutlarını ortaya çıkarmıştır. Orijinal çalışmada (Çakır & Tagay, 2015), üniversite öğrencilerinden toplanan veriler üzerinde faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin iş arama öz yeterliliğinin birden fazla spesifik yönünü ölçtüğünü gösteren çok boyutlu bir yapıyı desteklemiş olabilir.

Faktör analizinin sonuçları, öğrencilerin iş arama sürecindeki farklı görevlere (örneğin, özgeçmiş hazırlama yetkinliği vs. mülakat performansı yetkinliği) yönelik inançlarının birbirinden ayrışabildiğini göstermektedir. Bu ayrışma, kariyer danışmanlığı müdahalelerinin hangi spesifik beceri alanlarına odaklanması gerektiği konusunda değerli bilgiler sunar.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Genellikle 5 veya 7 noktalı, “Hiç Yetersiz Değilim”den “Tamamen Yeterliyim”e kadar değişen bir derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (18-25 yaş aralığı ağırlıklı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin lisans programlarında öğrenim gören öğrenciler örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli (self-report) anket formatında uygulanmaktadır. Katılımcılar, iş arama ile ilgili çeşitli görevleri yerine getirme becerilerine ne kadar inandıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlilik Ölçeği, Kariyer Danışmanlığı, İşgücü Piyasası, Genç Yetişkinlik, Psikolojik Değerlendirme

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı dönemdeki kurumsal bağlılık adresi (Detaylı bilgi için referans makaleye başvurulmalıdır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar(lar)dan izin alınması önerilir. Sorumlu yazar Özlem Tagay ile iletişim kurulabilir.

Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle ücretsizdir, ancak ticari kullanım veya adaptasyon için yazar izni gerekebilir.

Test Yılı: 2015

Kaynaklar

• Çakır, M. A., & Tagay, Ö. (2015). Developing Job Search Self Efficacy Scale and Turkish university students’ job search self-efficacy levels. British Journal of Education, Society & Behavioural Science, 10(3), 1-12. doi:10.9734/BJESBS/2015/18975

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: job-search-self-efficacy-scale-toad.pdf

İş Arama Öz Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta detaylı olarak verilmemiştir. Maddelerin tam listesi için Çakır ve Tagay (2015) tarafından yayınlanan orijinal araştırma makalesine başvurulması gerekmektedir.