Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği

Özet

Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği (BCAYKÖ), ailelerin yaşam kalitesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş uluslararası bir aracın Türkçe uyarlama çalışmasıdır. BCAYKÖ, özellikle engelli bireylere sahip ailelerin yaşam kalitesini beş temel alt boyutta değerlendirmeye odaklanmaktadır. Bu ölçeğin Türkiye’de kullanımı için geçerlik ve güvenirlik çalışmaları Bekir Fatih Meral ve Ali Cavkaytar tarafından yapılmıştır. Ölçek, ailelerin kendilerini algıladıkları yeterlilik ve destek düzeylerini belirleyerek, psikolojik hizmet planlamasına ve müdahale programlarının etkinliğinin ölçülmesine önemli katkılar sağlamaktadır.

Ölçek, toplam 25 maddeden oluşmakta olup, 6 dereceli bir Likert tipi derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Yapılan psikometrik analizler, ölçeğin Türkçe formunun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir (Cronbach Alfa katsayısı .92). BCAYKÖ, aile etkileşimi, ebeveynlik, duygusal yeterlik, fiziksel/finansal/materyal yeterliği ve yetersizliğe ilişkin destek gibi kritik alanlarda aile fonksiyonlarını kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

Aile Yaşam Kalitesi, BCAYKÖ, psikometrik özellikler, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, engelli aileleri, psikoloji.

Yazarlar

Bekir Fatih Meral, Ali Cavkaytar

Amaç

Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin temel amacı, ailelerin genel yaşam kalitesini ve özellikle engelli bir bireye sahip olmanın getirdiği zorluklar bağlamında aile fonksiyonelliğini ve memnuniyetini ölçmektir. Bu ölçek, ailelerin ihtiyaç duyduğu destek alanlarını belirlemek ve bu ihtiyaçlara yönelik kişiselleştirilmiş müdahale programları geliştirmek için bir araç görevi görür.

Uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve diline uygunluğunu test etmek, geçerliğini ve güvenirliğini bilimsel yöntemlerle kanıtlamaktır. Bu sayede BCAYKÖ, Türkiye’deki araştırmacılar ve uygulayıcılar tarafından güvenilir bir araç olarak kullanılabilir hale gelmiştir.

Yapı

BCAYKÖ, Aile Yaşam Kalitesi (AYK) kavramını çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Bu yapı, beş ana alt boyutta incelenmektedir. Bu alt boyutlar, ailelerin günlük yaşamlarındaki başarılarını, doyumlarını ve genel iyilik hallerini yansıtmaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapılar ve alt boyutları şunlardır:

• Aile Etkileşimi: Aile üyeleri arasındaki iletişim, problem çözme ve karşılıklı destek düzeyini ölçer.
• Ebeveynlik: Ebeveynlerin çocuklarına sağladığı destek, rehberlik ve eğitim yeterliliğini değerlendirir.
• Duygusal Yeterlik: Aile üyelerinin stresle başa çıkma, duygusal ihtiyaçları karşılama ve duygusal refah düzeylerini inceler.
• Fiziksel/Finansal/Materyal Yeterliği: Ailenin temel yaşam ihtiyaçlarını (barınma, sağlık, ulaşım) karşılayabilme ve finansal stabilite durumunu ölçer.
• Yetersizliğe İlişkin Destek: Engelli bireyin özel ihtiyaçlarına yönelik dışarıdan alınan destek hizmetlerinin yeterliliğini ve aileye sağladığı katkıyı değerlendirir.

Geçerlik

Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, modelin teorik yapıyı desteklediğini göstermiştir. Elde edilen modelin uyum indeksleri incelendiğinde, Ki-kare değerinin (x²=741.30, N=368, sd=263, p=.00) istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir.

Uyum iyiliği indeksi (x²/sd) hesaplaması sonucunda 741.30/263 = 2.81 değeri elde edilmiştir. Bu oran (2.81), psikometrik çalışmalarda kabul edilebilir bir uyum iyiliği düzeyini işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin orijinal beş faktörlü yapısının Türk örnekleminde de geçerli olduğunu ve ölçülmesi amaçlanan yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa (α) katsayısı hesaplanarak değerlendirilmiştir. BCAYKÖ’nün bütünü için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek bulunmuş olup, değeri .92’dir. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Alt boyutlar bazında elde edilen iç tutarlılık katsayıları da kabul edilebilir düzeydedir: Aile Etkileşimi için .81, Ebeveynlik için .80, Duygusal Yeterlik için .71, Fiziksel/Finansal/Materyal Yeterliği için .81 ve Yetersizliğe İlişkin Destek alt boyutu için .82 olarak hesaplanmıştır. Tüm alt boyutların .70 eşiğinin üzerinde olması, BCAYKÖ’nün Türkçe formunun güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, yapısal modelin uygunluğunu incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin orijinal beş faktörlü yapısının Türk kültürüne adapte edilmiş versiyonunda korunup korunmadığını test etmiştir.

Yapılan DFA sonucunda, 25 maddelik ölçeğin beş alt boyuta ayrıldığı modelin veri ile uyumlu olduğu saptanmıştır. Uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olması (x²/sd=2.81), BCAYKÖ’nün Aile Etkileşimi, Ebeveynlik, Duygusal Yeterlik, Fiziksel/Finansal/Materyal Yeterliği ve Yetersizliğe İlişkin Destek olmak üzere beş ayrı faktörden oluştuğunu desteklemektedir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğine önemli kanıtlar sunmuştur.

Ölçüm Aracı

Test Tipi: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Kendi kendine raporlama (Self-Report) formatında, 25 maddeden oluşan Likert tipi bir ölçektir.

Language Available: Türkçe (Orijinali İngilizce)

Population Group: Engelli bireylere sahip aileler.

Age Group: Ebeveynler veya aile üyeleri (Ölçek, aile birimini değerlendirmektedir).

Population Details: Uyarlama çalışması, engelli bireylere sahip ebeveynler üzerinde gerçekleştirilmiştir (N=368).

Test Methodology: 6 dereceli Likert tipi derecelendirme (hiç uygun değil, uygun değil, uygun, ne uygun ne uygun değil, uygun, tamamen uygun).

Anahtar Kelimeler

Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği, psikometri, faktör yapısı, iç tutarlılık, Bekir Fatih Meral, aile fonksiyonu, engellilik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bekir Fatih Meral (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2013 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: İzinler için Sorumlu Yazar Bekir Fatih Meral ile iletişime geçilmesi önerilir ([email protected]).

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi bu bağlantı üzerinden indirilebilir: aile-yasam-kalitesi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Meral, B & Cavkaytar, A. (2013). Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Bilim. 38 (170), 49-60.

Beach Center Aile Yaşam Kalitesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Toplam madde sayısı 25’tir.

Örnek Maddeler:

• Aile üyelerim, birbirleriyle her konuda çekinmeden, açıkça konuşur.
• Aile üyelerim, çocukların okul ödevlerine ve etkinliklerine yardımcı olur.
• Ailem masraflarımızı karşılayacak ekonomik güce sahiptir.