İş-Aile Çatışması Ölçeği

Özet

İş-Aile Çatışması Ölçeği (IAÇÖ), bireylerin iş yaşamı ile aile yaşamı arasındaki karşılıklı etkileşimden kaynaklanan baskı ve gerilimi ölçmek amacıyla kullanılan psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, çalışan yetişkin popülasyonunda iş ve aile rollerinin birbirine müdahalesinin derecesini saptamak üzere geliştirilmiştir. Ölçek, genellikle iki temel alt boyutu, yani İşten Aileye Çatışma (İAÇ) ve Aileden İşe Çatışma (AİÇ) boyutlarını değerlendirir.

İş-aile çatışması, modern çalışma hayatının önemli bir sonucu olup, bu ölçek sayesinde psikologlar ve insan kaynakları uzmanları, bireylerin yaşadığı rol gerilimini nicel olarak ölçme imkanı bulur. Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, Akın, Tunca ve Bayrakdar tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiş, böylece Türkiye’deki araştırmacılar için güvenilir bir ölçüm aracı sağlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

İş-Aile Çatışması, IAÇÖ, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Çalışma Yaşamı, Rol Gerilimi, Stres Yönetimi.

Yazarlar

Ahmet Akın, Mustafa Tunca, İbrahim Bayrakdar

Amaç

İş-Aile Çatışması Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin iş rolleri ile aile rolleri arasında deneyimledikleri çatışmanın yoğunluğunu ve yönünü belirlemektir. Bu araç, özellikle iş yükünün aile sorumluluklarını ne ölçüde engellediğini (İşten Aileye Çatışma) ve ailevi taleplerin iş performansını ne ölçüde olumsuz etkilediğini (Aileden İşe Çatışma) ayrıştırmayı hedefler.

Ölçek, örgütsel psikoloji ve sağlık psikolojisi alanlarında, tükenmişlik, iş doyumu, yaşam kalitesi ve psikolojik iyi oluş gibi değişkenlerle iş-aile çatışması arasındaki ilişkileri incelemek için kritik bir araç görevi görür. Elde edilen veriler, kurumların çalışan refahını artırmaya yönelik hedeflenmiş müdahale programları geliştirmesine yardımcı olur.

Yapı

Ölçek, İş-Aile Çatışması (Work-Family Conflict) yapısal modelini ölçmektedir. Bu yapı, genellikle iki temel ve bağımsız boyuttan oluşur: İşten Aileye Çatışma (IAÇ) ve Aileden İşe Çatışma (AİÇ). Bu iki yönlü yapı, çatışmanın tek yönlü değil, karşılıklı bir etkileşim olduğunu vurgular.

IAÇ, iş yerindeki zaman baskısının, gerginliğin veya davranışların aile sorumluluklarını yerine getirmeyi zorlaştırması durumunu ifade ederken; AİÇ, ailevi görevlerin, sorumlulukların veya duygusal yüklerin iş yerindeki görevleri yerine getirmeyi engellemesi durumunu ifade eder. Ölçek, bu iki alt yapının ölçümünü yaparak çatışmanın kaynağı hakkında daha detaylı bilgi sunar.

Geçerlik

Türkçe formun geçerlik çalışmaları, ölçeğin kavramsal yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi amaçlamıştır. Uyarlama çalışmasında genellikle yapı geçerliği (Construct Validity) incelenir. Bu kapsamda, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin orijinal iki faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğu test edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, iş doyumu, yaşam memnuniyeti, stres) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediğini incelemek amacıyla ölçüt geçerliği (Criterion Validity) analizleri yapılmıştır. Bu analizler, IAÇÖ’nün teorik beklentilere uygun sonuçlar üreten geçerli bir araç olduğunu destekler nitelikte olmalıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmiştir. Türkçe uyarlama çalışmasında temel olarak iç tutarlılık güvenilirliği (Internal Consistency Reliability) incelenmiştir. Bu amaçla, her bir alt boyut için (İşten Aileye Çatışma ve Aileden İşe Çatışma) Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu gösterir. Tipik olarak, bu tür psikometrik araçlarda kabul edilebilir güvenirlik düzeyleri 0.70 ve üzeri olarak belirlenmiştir. Uyarlama çalışması, IAÇÖ’nün Türkçe formunun güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamıştır.

Faktör Analizi

İş-Aile Çatışması Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü test etmek amacıyla Faktör Analizi (Factor Analysis) kullanılmıştır. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin teorik olarak varsayılan faktör yapısının (iki boyutlu: IAÇ ve AİÇ) Türk kültürüne adapte edilmiş formda da geçerli olup olmadığı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir.

DFA sonuçları, model uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, ölçeğin maddelerinin beklenen iki faktör altında toplandığını ve bu faktörlerin bağımsız ancak ilişkili yapılar olarak işlev gördüğünü teyit etmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin yapısal geçerliğine önemli bir kanıt sunmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bireyin kendini değerlendirmesine dayalı (Self-report) anket formatı.

Language Available: Türkçe

Population Group: Çalışan yetişkinler (Farklı sektörlerdeki profesyoneller ve iş gücüne katılan bireyler).

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üstü yetişkinler.

Population Details: Çalışan bireylerin iş ve aile sorumluluklarını dengelemeye çalıştığı geniş bir kitle.

Test Methodology: Yanıtlayıcıların maddelere ne ölçüde katıldığını veya maddelerin kendilerini ne ölçüde temsil ettiğini belirledikleri, çok basamaklı bir Likert Ölçeği (genellikle 5’li veya 7’li) kullanılarak derecelendirme yapılır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarın izni şart olabilir. İletişim bilgileri aşağıda verilmiştir.

Kaynaklar

Akın, A., Tunca, M.,& Bayrakdar, İ. (2017). İş-Aile Çatışması Ölçeği (IAÇÖ) Türkçe formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. II. Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu içinde (s.39- 44). Alanya: Alaaddin Keykubat Üniversitesi.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Ölçek ile ilgili orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: is-aile-catismasi-olcegi-toad.pdf

İş-Aile Çatışması Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu akademik girişte sunulamamaktadır. Maddeler, yukarıda belirtilen kaynakça ve ilgili makale üzerinden temin edilebilir. Maddeler, İşten Aileye Çatışma ve Aileden İşe Çatışma alt boyutlarını temsil eden ifadelerden oluşmaktadır.