İntihar Bilişleri Ölçeği

Özet

İntihar Bilişleri Ölçeği (İBÖ), intihar riski ile ilişkili olan bilişsel çarpıtmaları ve inançları değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkiye adaptasyonu, Melike Guzey Yiğit ve İlhan Yiğit tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerini, özellikle de faktör yapısını, geçerlik ve güvenirlik düzeylerini Türk kültüründe test etmeyi amaçlamıştır. Ölçeğin, sevilemezlik, çözülemezlik ve dayanamazlık gibi temel biliş alanlarını ölçtüğü doğrulayıcı faktör analizi sonuçlarıyla desteklenmiştir. Bu ölçek, klinik ortamda intihar eğilimi olan bireylerin bilişsel profilini anlamak için önemli bir değerlendirme aracıdır.

Anahtar Kelimeler

İntihar Bilişleri Ölçeği, İntihar Riski, Bilişsel Çarpıtmalar, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Sevilemezlik, Çözülemezlik, Dayanamazlık.

Yazarlar

Melike Guzey Yiğit, İlhan Yiğit

Amaç

İntihar Bilişleri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin intihar düşüncesi veya girişimi öncesinde ortaya çıkan spesifik bilişsel çarpıtmaları ve olumsuz otomatik düşünceleri sistematik bir şekilde ölçmektir. Bu bilişler genellikle kişinin kendini değersiz, sorunlarını çözülemez ve acılarını dayanılmaz olarak algılamasına odaklanır.

Ölçeğin adaptasyon çalışmasının amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik yapısının Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir sonuçlar verip vermediğini belirlemek ve bu sayede klinik ve araştırma çalışmalarında kullanılabilecek standardize edilmiş bir araç sağlamaktır.

Yapı (Construct)

İntihar Bilişleri Ölçeği, intiharla ilişkili üç ana bilişsel yapıyı ölçmektedir:

• Sevilemezlik (Unlovability): Bireyin kendini başkaları tarafından sevilmeye layık görmemesi ve sosyal olarak değersiz hissetmesi inancı.
• Çözülemezlik (Unsolvability): Bireyin karşılaştığı sorunların veya mevcut durumunun kesinlikle çözümsüz olduğuna dair bilişsel katılık ve umutsuzluk.
• Dayanamazlık (Unbearableness): Bireyin yaşadığı duygusal acı, stres veya sıkıntıya tahammül edemeyeceği ve bu durumun katlanılamaz olduğu inancı.

Bu üç faktör, intiharın bilişsel modelinde merkezi bir rol oynar ve intihar eğiliminin şiddetini anlamada kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması kapsamında, katılımcılardan İntihar Bilişleri Ölçeği’nin yanı sıra, eş zamanlı geçerliği test etmek amacıyla alanyazında kabul görmüş diğer ölçme araçlarını doldurmaları istenmiştir. Kullanılan araçlar arasında Beck Umutsuzluk Ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği ve İntihar Olasılığı Ölçeği bulunmaktadır.

Yapılan analizler, İntihar Bilişleri Ölçeği’nin ilgili psikopatolojik yapılarla güçlü korelasyonlar gösterdiğini doğrulamıştır. Özellikle, doğrulayıcı faktör analizinde elde edilen sonuçlar, ölçeğin alanyazında yer alan yapısal modellerle uyumlu olduğunu kanıtlamış ve klinik geçerliliğini desteklemiştir.

Güvenirlik

İntihar Bilişleri Ölçeği’nin güvenirlik düzeyleri çeşitli yöntemlerle incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirliği için hesaplanan Cronbach Alfa katsayıları oldukça yüksek bulunmuş olup, bu değerler .91 ile .97 arasında değişmektedir. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı istikrarını değerlendiren test-tekrar test güvenirliği de rapor edilmiştir. Beş günlük bir süre zarfında uygulanan test-tekrar test güvenirlik katsayısı, yatan hasta örnekleminde .54 olarak, üniversite örnekleminde ise .84 olarak saptanmıştır (Rudd ve ark., 2010). Bu sonuçlar, ölçeğin farklı popülasyonlarda kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analizde, ölçeğin alanyazında tartışılan iki faktörlü ve üç faktörlü yapıları karşılaştırılmıştır.

• İki Faktörlü Yapı: Sevilemezlik ve Çözülemezlik boyutlarını içermektedir.
• Üç Faktörlü Yapı: Sevilemezlik, Çözülemezlik ve Dayanamazlık boyutlarını içermektedir.

DFA sonuçları, hem iki faktörlü hem de üç faktörlü yapıların kabul edilebilir düzeyde geçerli ve güvenilir sonuçlar ortaya koyduğunu göstermiştir. Ancak, istatistiksel uyum indeksleri incelendiğinde, üç faktörlü yapının (sevilemezlik, çözülemezlik ve dayanamazlık) Türk örnekleminden elde edilen veriye daha iyi uyum gösterdiği tespit edilmiştir. Bu durum, adaptasyon çalışmasının üç boyutlu bilişsel modelin kullanımını desteklediğini işaret etmektedir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert tipi derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması baz alınarak)

Popülasyon Grubu: Klinik ve Üniversite Örneklemi

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler (Örneklem detaylarına göre)

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmada yatan hasta ve üniversite öğrencisi örneklemleri kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik özelliklerin değerlendirilmesi, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve iç tutarlılık katsayılarının hesaplanması yoluyla yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Bilişsel Değerlendirme, Güvenirlik, Faktör Analizi, Klinik Psikoloji, Ölçek Adaptasyonu.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı (Adaptasyon): 2017

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: intihar-bilisleri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Yiğit, M. G. ve Yiğit, İ. (2017). İntihar Bilişleri Ölçeğinin psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Nesne Psikoloji Dergisi, 5(11), 363-383.
2. Rudd, M. D., Joiner, T. E., Jobes, D. A., & Witte, T. (2010). The Suicidal Cognitions Scale (SCS): Psychometric properties and construct validation. (Orijinal ölçek çalışmasına dair atıf, detayları kaynak metinde belirtilmiştir).

İntihar Bilişleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için ilgili makaleye başvurulması gerekmektedir.