İntihar Davranış Ölçeği

Öz

İntihar Davranış Ölçeği (İDÖ), bireylerin geçmişteki ve mevcut intiharla ilişkili düşünce ve eylemlerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkiye uyarlaması ve Geçerlik güvenirlik çalışması, 1995 yılında Bayam ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında İntihar Davranışı spektrumunu, Depresyon ve ümitsizlik gibi ilişkili yapılar bağlamında etkin bir şekilde ölçebilme yeteneğini araştırmıştır. İDÖ, özellikle intihar riskini değerlendirmede ve psikiyatrik müdahale gereksinimini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçek, orijinal olarak yabancı bir dilde geliştirilmiş olup, Uyarlama çalışması ile Türk kültürüne ve diline uygun hale getirilmiştir. Adaptasyon sürecinde, ölçeğin maddelerinin anlam bütünlüğünün korunmasına ve Türk popülasyonunda aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünden emin olunmasına özen gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İntihar Davranışı, İntihar Düşüncesi, Depresyon, Ümitsizlik, Psikometrik, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Göksel BAYAM (Sorumlu Yazar), Nesrin DİLBAZ, Vedat BİTLİS, Haluk HOLAT, Turgut TÜZER.

[quads id=5]

Amaç

İntihar Davranış Ölçeği’nin temel amacı, klinik ve genel popülasyonlarda intihar riskini ve intihar davranışlarının ciddiyetini sistematik olarak ölçmektir. Ölçek, sadece tamamlanmış intihar girişimlerini değil, aynı zamanda pasif intihar düşüncelerini, planlarını ve hazırlık davranışlarını da kapsamaktadır. Bu sayede, uygulayıcılar bireylerin intihar spektrumundaki konumunu daha doğru bir şekilde belirleyebilirler.

1995 tarihli Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özelliklerini (Geçerlik ve güvenirlik) test etmek ve bu aracın Türk psikiyatri ve psikoloji alanında güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanıma sunulmasını sağlamaktır. Bu çalışma, özellikle İntihar Davranışı, Depresyon ve ümitsizlik arasındaki ilişkiyi incelemeye odaklanmıştır.

Yapı

İntihar Davranış Ölçeği, psikolojideki İntihar Spektrumu yapısını ölçmektedir. Bu yapı, intihara yönelik düşünce ve davranışların sürekliliğini ifade eder. Ölçek, aşağıdaki temel bileşenleri değerlendirir:

• İntihar Düşüncesi (İdeasyon): Yaşama isteğinin kaybı, ölüm düşünceleri.
• İntihar Planları: İntiharı gerçekleştirmeye yönelik somut hazırlıklar.
• İntihar Girişimleri: Hayatı sonlandırma niyetiyle gerçekleştirilen eylemler.
• İntihar Niyeti ve Ciddiyeti: Davranışın ardındaki ölümcüllük düzeyi.

Ölçek, bireyin yaşam boyu intihar riskini ve mevcut kriz durumunu değerlendirerek, intihar risk yönetimi açısından kritik veriler sunar. Bu yapı, genellikle umutsuzluk ve ciddi Depresyon belirtileriyle yüksek korelasyon göstermektedir.

Geçerlik

Bayam ve arkadaşlarının (1995) uyarlama çalışması, ölçeğin geçerliğini incelemeyi amaçlamıştır. Çalışmanın başlığı geçerlik çalışmasına işaret etse de, kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir (-). Ancak, akademik yayın standardı gereği, çalışmada muhtemelen aşağıdaki geçerlik türleri incelenmiştir:

• Ölçüt Bağımlı Geçerlik: Ölçeğin skorlarının, intihar riski yüksek olan klinik grupları (örneğin, daha önce intihar girişiminde bulunmuş hastalar) kontrol gruplarından ayırma yeteneği.
• Yapı Geçerliği: İDÖ puanlarının, teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer ölçeklerle (Beck Depresyon Envanteri, Beck Umutsuzluk Ölçeği) olan korelasyonu incelenmiştir. Yüksek korelasyonlar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü destekler.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik katsayıları yer almamasına rağmen (-), 1995 tarihli makalede güvenirlik çalışmasının yapıldığı belirtilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin ölçümlerinin tutarlılığını ifade eder ve bu bağlamda şu yöntemlerin kullanıldığı varsayılmaktadır:

• İç Tutarlılık: Ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanması. Yüksek iç tutarlılık, ölçeğin tek bir yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğinin incelenmesi. Bu yöntem, İntihar Davranışı gibi nispeten stabil olması beklenen bir yapının ölçümünde önemlidir.

Faktör Analizi

İntihar Davranış Ölçeği’nin Faktör Analizi sonuçları kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Ancak, bir Uyarlama çalışmasında ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunup korunmadığını belirlemek için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. Bu analizler, ölçeğin intihar davranışının farklı boyutlarını (örneğin, ideasyon ve eylem) ayrıştırıp ayrıştıramadığını ortaya koyar. Başarılı bir faktör yapısı, ölçeğin yapı geçerliğine güçlü bir destek sağlar.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) çalışması yapılmış psikometrik bir öz bildirim ölçeğidir.

Format: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak genellikle likert tipi veya evet/hayır formatında maddelerden oluşur.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Klinik ve genel popülasyonlar.

Yaş Grubu: Kaynakta belirtilmemiştir, ancak yetişkin popülasyonda kullanıldığı varsayılmaktadır.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, psikiyatri hastalarını içerebilecek bir klinik örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi intiharla ilgili düşünce, plan ve eylemlerini raporlamalarına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim Ölçeği, İntihar Riski, Klinik Değerlendirme, Uyarlama, Geçerlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor.

Yazışma Adresi: Sorumlu Yazar: Göksel BAYAM. (1995 yılındaki afiliasyon bilgileri makalenin orijinalinde yer almaktadır, kaynakta belirtilmemiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına dair bilgiler kaynakta mevcut değildir. Akademik ve klinik kullanım için yazar veya yayıncıdan izin alınması gerekebilir.

Test Yılı (Uyarlama): 1995. (Bayam, Dilbaz, Bitlis, Holat, ve Tüzer tarafından yapılan çalışma yılı.)

Kaynaklar

Bayam, G., Dilbaz, N., Bitlis, V., Holat, H., ve Tüzer, T. (1995). İntihar davranışı ve depresyon, ümitsizlik, intihar düşüncesi ilişkisi: İntihar Davranış Ölçeği geçerlilik, güvenirlik çalışması. Kriz Dergisi, 3(1-2), 223-225.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki adresten indirilebilir: intihar-davranis-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

İntihar Davranış Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: İntihar Davranış Ölçeği’nin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için Bayam ve arkadaşlarının (1995) yayımlanan makalesine başvurulması gerekmektedir.