İntihara Yönelik Damgalama Ölçeği

Özet

İntihara Yönelik Damgalama Ölçeği (İYDÖ), İngilizce orijinali olan Stigma of Suicide Scale (SOSS) ölçeğinin Türkçe diline uyarlanmış formudur. Bu ölçek, bireylerin intihar olgusu ve intihar girişiminde bulunan kişilere yönelik sahip olduğu damgalama inançlarını, olumsuz tutumları ve sosyal dışlama eğilimlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özellikler, üniversite öğrencileri örnekleminde detaylı olarak incelenmiş ve yüksek geçerlik ve güvenirliğe sahip olduğu belirlenmiştir. Ölçek, Damgalama, İzolasyon/Depresyon ve Yüceleştirme/Normalleştirme olmak üzere üç temel alt boyuttan oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İntihar, Damgalama, Ölçek Uyarlama, Psikometri, SOSS, İYDÖ, Ruh Sağlığı

Yazarlar

Ayfer Öztürk, S. Akın, Z. Durna

[quads id=5]

Amaç

İntihara Yönelik Damgalama Ölçeği’nin temel amacı, intihar davranışına ve intihar girişiminde bulunan bireylere karşı geliştirilen toplumsal ve bireysel düzeydeki olumsuz tutumların şiddetini ve doğasını ölçmektir. Bu damgalama tutumlarının belirlenmesi, intiharın önlenmesi stratejileri ve ruh sağlığı hizmetlerinin iyileştirilmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, sağlık profesyonellerinin ve araştırmacıların, bireylerin intiharla ilgili inançlarını ve bu inançların intihar riski altındaki kişilere yönelik yardım arama davranışları üzerindeki engelleyici etkilerini sistematik olarak değerlendirmesine olanak tanır.

Yapı

İYDÖ, intihara yönelik tutumları çok boyutlu bir perspektiften ele alır ve üç ana faktör altında inceler. Bu faktörler, intihara atfedilen sosyal, ahlaki ve psikolojik anlamları temsil eder. Ölçek, intiharın bir zayıflık işareti olarak görülmesi, aileyi utandırması gibi doğrudan damgalayıcı inançların yanı sıra, intihar eden kişinin izole edilmişliği ve durumun aşırı normalleştirilmesi gibi daha karmaşık tutumları da ölçmektedir. Ölçeğin nihai formu, bu üç alt boyutta yüksek iç tutarlılığa sahiptir.

Geçerlik

İYDÖ Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve ölçüm hassasiyetini doğrulamıştır. Test-tekrar test güvenirliği ile birlikte değerlendirilen İntraclass korelasyon katsayısı değeri 0.93 (F=15.426, p<0.01) olarak yüksek düzeyde bulunmuştur. Bu yüksek katsayı, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı değerlendiriciler tarafından uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir.

Yapısal geçerliği test etmek amacıyla yapılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile belirlenen üç faktörlü yapının (Damgalama, İzolasyon/Depresyon ve Yüceleştirme/Normalleştirme) Türkçe örneklemde kabul edilebilir uyum indeksleri ile doğrulandığını teyit etmiştir. Bu bulgular, ölçeğin intihara yönelik damgalama yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

İYDÖ’nün Türkçe formunun iç tutarlılığı oldukça yüksektir. Ölçeğin genel Cronbach alfa katsayısı 0.90 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede mükemmel bir uyum sergilediğini göstermektedir.

Ölçeğin kararlılığını değerlendirmek amacıyla 100 kişilik bir üniversite öğrencisi örneklemi üzerinde gerçekleştirilen test-tekrar test güvenirliği analizleri sonucunda, katsayılar 0.76 ile 0.87 arasında (p<0.001) bulunmuştur. Bu sonuçlar, İYDÖ’nün zaman içinde güvenilir ve kararlı ölçümler sağladığını bilimsel olarak desteklemektedir. Faktör yüklerinin 0.38–0.77 arasında olduğu belirtilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının faktör yapısını belirlemek amacıyla 1100 kişilik geniş bir örneklem üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, ölçeğin üç temel alt boyuttan oluştuğunu ortaya koymuştur:

• Damgalama (Stigma)
• İzolasyon/Depresyon (Isolation/Depression)
• Yüceleştirme/Normalleştirme (Glorification/Normalization)

Başlangıçta 58 maddeden oluşan ölçekte, faktör yükleri 0.332’nin altında kalan üç madde (bir yüktür, başkalarını cezalandırıyordur, zayıftır) ölçekten çıkarılmıştır. Bu düzeltmeler sonucunda, ölçeğin nihai Türkçe formu yüksek iç tutarlılığa sahip, üç faktörlü yapıyı destekleyen 55 madde ile oluşturulmuştur. Bu yapı daha sonra Doğrulayıcı Faktör Analizi ile de doğrulanmıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Başlangıçta 58, nihai olarak 55 madde ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Üniversite Öğrencileri

Age Group: Genç Yetişkinlik

Population Details: Uyarlama ve psikometrik özellikler testleri, geniş bir üniversite öğrencisi örneklemi (AFA için n=1100) üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim ölçeği. 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (1= hiç katılmıyorum – 5= kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Sosyal Tutumlar, Üniversite Öğrencileri, Cronbach alfa katsayısı, Test-Tekrar Test Güvenirliği

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi (Sorumlu Yazarın bağlı olduğu kurum olduğu varsayılmaktadır).

İzinler, Ücret ve Uygulama Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Ayfer Öztürk ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Öztürk, A., Akın, S., & Durna, Z. (2017). Testing the Psychometric Properties of the Turkish Version of the Stigma of Suicide Scale (SOSS) with a Sample of University Students. Journal of Psychiatric Nursing, 8(2), 102-109.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: the-stigma-of-suicide-scale-soss-toad.pdf

[quads id=5]

İntihara Yönelik Damgalama Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Kaynak içerikte ölçeğin tamamına ait maddeler listelenmemiştir. Yalnızca faktör analizleri sonucunda ölçekten çıkarılan maddelerden üç tanesi belirtilmiştir. Bu maddeler şunlardır:

• bir yüktür
• başkalarını cezalandırıyordur
• zayıftır