İnternet’te Bilgi Kirliliği Ölçeği

Özet

İnternet’te Bilgi Kirliliği Ölçeği (İBK), bireylerin internet ortamında karşılaştıkları aşırı ve düzensiz bilgi akışından kaynaklanan sorunları ve bu sorunlara yönelik algılarını ölçmek amacıyla 2015 yılında Mehmet Fırat ve A. Alper Kurt tarafından geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, özellikle dijital çağda artan bilgi yüklenmesi (Bilgi Kirliliği) sorununa odaklanmaktadır. Ölçeğin geliştirilme sürecinde, psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve geçerli, güvenilir bir araç oluşturulması hedeflenmiştir.

Toplamda 20 maddeden oluşan İBK, iki temel alt boyutta toplanmaktadır: Ortamdan Kaynaklanan Problemler ve Bireyden Kaynaklanan Problemler. Bu iki faktörlü yapı, bireylerin hem dijital ortamın kendisinden hem de kişisel bilgi işleme süreçlerinden kaynaklanan zorlukları ne ölçüde deneyimlediğini belirlemek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bilgi Kirliliği, İnternet, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Bilgi Yüklenmesi, Dijital Okuryazarlık, Likert Ölçeği

Yazarlar

Mehmet Fırat, A. Alper Kurt

Amaç

İnternet’te Bilgi Kirliliği Ölçeği’nin temel amacı, internet kullanıcılarının karşılaştığı aşırı bilgi miktarının ve kalitesizliğinin neden olduğu zorlukları sistematik olarak ölçebilecek, geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu ölçek, özellikle eğitim ve iletişim bilimleri alanlarında, bireylerin bilgiye erişim, değerlendirme ve kullanma süreçlerinde yaşadığı bilgi kirliliği (Bilgi Kirliliği) düzeylerini tespit etmek için tasarlanmıştır.

Ölçek, akademik araştırmacılara, internet ortamındaki bilgi yönetimi becerilerini ve bu becerilerin geliştirilmesine yönelik eğitim ihtiyaçlarını belirlemede somut veriler sağlamayı amaçlamaktadır.

Yapı

İBK ölçeği, internet ortamındaki bilgi kirliliği kavramını iki ana bileşen üzerinden ele almaktadır. Bu iki boyut, bireyin yaşadığı zorlukların kaynağına göre ayrılmıştır ve toplam 20 maddeden oluşmaktadır:

• Ortamdan Kaynaklanan Problemler (9 madde): Bu boyut, internetin kendisinin doğasından kaynaklanan, genellikle bilginin çokluğu, tekrarlanması, güncel olmaması veya organize edilmemiş olması gibi dışsal faktörlerle ilgili sorunları ölçer. Örnek bir ifade: “Aynı bilginin kopyalarına ulaşıyorum.”
• Bireyden Kaynaklanan Problemler (11 madde): Bu boyut ise bireyin bilgi işleme kapasitesi, güvenilirliği sorgulama yeteneği ve doğru bilgiye ulaşma becerisi gibi içsel zorlukları ölçer. Örnek bir ifade: “Güvenilir bilgiye ulaşmakta zorlanıyorum.”

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla yapılan çalışmalar, ölçeğin teorik yapısını desteklemektedir. Uygulanan açımlayıcı faktör analizi (Açımlayıcı Faktör Analizi) (AFA) sonucunda, ölçeğin iki faktörlü yapısı doğrulanmıştır. Bu iki faktör, ölçekteki maddelerin anlamlı bir şekilde ayrıştığını göstermektedir.

Yapılan analizler, ölçeğin toplam varyansın % 42.78’ini açıkladığını göstermiştir. Bu oran, ölçeğin ölçtüğü yapının önemli bir kısmını başarıyla temsil ettiğini işaret eden güçlü bir yapı geçerliği kanıtıdır.

Güvenirlik

İBK ölçeğinin iç tutarlılığını belirlemek için güvenirlik analizleri yapılmıştır. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha değeri, yüksek düzeyde bir güvenilirliğe işaret ederek α=.88 olarak bulunmuştur.

Ayrıca, ölçek maddelerinin toplam puan ile olan korelasyonları incelenmiştir. Madde toplam korelasyonlarının .356 ile .692 arasında değiştiği tespit edilmiştir. Bu değerler, tüm maddelerin ölçeğin ölçtüğü genel yapıyla tutarlı olduğunu ve hiçbir maddenin ölçekten çıkarılmasını gerektirecek derecede düşük bir korelasyona sahip olmadığını göstermektedir.

Faktör Analizi

İnternet’te Bilgi Kirliliği Ölçeği’nin geliştirilmesi aşamasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu test etmek için açımlayıcı faktör analizi (Açımlayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin toplam 20 maddesinin iki ana faktör altında toplandığını net bir şekilde ortaya koymuştur.

Elde edilen iki faktör, teorik beklentilerle uyumludur ve bilgi kirliliğinin hem çevresel hem de kişisel boyutlarını temsil etmektedir. Bu faktörler, ölçeğin toplam varyansın % 42.78’ini açıklayarak, ölçülen yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Ölçüm Aracı

Test Tipi: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil: Türkçe

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Ölçek (1=Hiç Katılmıyorum – 5=Tamamen Katılıyorum)

Popülasyon Grubu: İnternet Kullanıcıları (Genel olarak yükseköğretim öğrencileri veya yetişkinler üzerinde uygulanabilir.)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkinler ve yükseköğretim öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışma genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların İnternet’teki bilgi kirliliği hakkındaki görüşlerini 5 basamaklı bir derecelendirme sistemiyle ifade etmelerini ister. Yüksek puanlar, bireyin bilgi kirliliğinden kaynaklanan problemleri daha yoğun yaşadığını gösterir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015

İletişim: Sorumlu yazar Mehmet Fırat ile iletişime geçilebilir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal makalesine ve PDF dokümanına aşağıdaki bağlantı üzerinden erişim sağlanabilir.

Orijinal PDF dokümanı bu adresten indirilebilir: internette-bilgi-kirliligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Fırat, M. ve Kurt, A. A. (2015). İnternet’te Bilgi Kirliliği Ölçeğinin geliştirilmesi ve uygulanması. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 11(1), 89-103.

Makalenin tam metnine erişim adresi: eku.comu.edu.tr

İnternet’te Bilgi Kirliliği Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 20 madde ve 2 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Ortamdan Kaynaklanan Problemler (9 madde): Aynı bilginin kopyalarına ulaşıyorum.
• Bireyden Kaynaklanan Problemler (11 madde): Güvenilir bilgiye ulaşmakta zorlanıyorum.