Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği

Özet

Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği (MKFÖ), Güleşir ve Gül (2022) tarafından, fen ve biyoloji öğretmen adaylarının Mikroplastik Kirliliği konusundaki farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 14 maddeden oluşmakta olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda üç faktörlü bir yapı sergilemiştir.

Yapı geçerliği hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile titizlikle incelenmiştir. Ölçeğin genel güvenirlik katsayısı yüksek bulunmuş (α=0,81), bu da ölçeğin çevre eğitimi ve toplum taramaları alanlarında güvenle kullanılabileceğini göstermektedir. MKFÖ, özellikle eğitim fakültelerinde çevre bilinci ve sürdürülebilirlik konularındaki bilgi düzeyini değerlendirmek için önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mikroplastik Kirliliği, Farkındalık, Çevre Bilinci, Öğretmen Adayları, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Tuğçe GÜLEŞİR, Aysel GÜL.

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, özellikle fen ve biyoloji alanlarında öğrenim gören öğretmen adaylarının, günümüzün en önemli çevre sorunlarından biri olan mikroplastik kirliliği hakkındaki bilgi, tutum ve farkındalık seviyelerini bilimsel olarak tespit etmektir.

Ölçek, öğretmen adaylarının mikroplastiklerin ekosistem ve insan sağlığı üzerindeki potansiyel tehditlerine dair ne kadar bilinçli olduğunu belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, çevre eğitimi müfredatındaki olası eksiklikleri gidermede ve bu konudaki pedagojik stratejileri geliştirmede yol gösterici niteliktedir.

Yapı

Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği, bireylerin mikroplastiklerin çevresel etkileri, insan sağlığı üzerindeki potansiyel riskleri ve kirlilikle mücadele yöntemleri hakkındaki bilişsel ve duyuşsal farkındalıklarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder.

Ölçek, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda belirlenen üç temel faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, mikroplastiklerin ekolojik sistemler üzerindeki tehditlerini, besin zinciri yoluyla insan sağlığına etkilerini ve kirliliği önlemeye yönelik bireysel/toplumsal sorumlulukları kapsamaktadır. Ölçek, katılımcıların bu küresel çevre sorununa dair ne kadar bilinçli ve duyarlı olduğunu ortaya çıkarmayı amaçlar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla, toplanan verilere sırasıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin 3 faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ve bu faktörlerin toplam varyansın %49,57’sini açıkladığını göstermiştir.

AFA bulgularını doğrulamak için uygulanan DFA, modelin güçlü bir uyum sergilediğini ortaya koymuştur. Model uyum indeksleri aşağıdaki sonuçları vermiştir:

• χ2 /df değeri mükemmel uyum göstermektedir.
• RMSEA, SRMR, CFI, GFI ve NNFI değerleri iyi veya mükemmel uyum düzeyindedir.
• AGFI ve NFI değerleri kabul edilebilir uyum düzeyinde bulunmuştur.

Bu istatistiksel sonuçlar, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle tutarlı olduğunu ve ölçülmek istenen farkındalık yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği’nin genel iç tutarlılığı, Cronbach Alfa Katsayısı ile hesaplanmıştır ve bu değer 0,81 olarak belirlenmiştir. Bu katsayı, genel güvenirlik için yüksek derecede güvenirliğe sahip olarak kabul edilmektedir.

Ölçeğin alt boyutlarına ait Cronbach Alfa katsayıları ise faktör bazında aşağıdaki gibidir:

• Faktör 1 için: 0,74 (Yüksek güvenirlik)
• Faktör 2 için: 0,68 (Yeterli güvenirlik)
• Faktör 3 için: 0,65 (Yeterli güvenirlik)

Bu değerler, ölçeğin mikroplastik kirliliği fenomenine ilişkin toplum taramalarında ve bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir (Özdamar, 2017, s. 112).

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal özellikleri, çok aşamalı bir Faktör Analizi süreciyle incelenmiştir. İlk aşamada gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin 14 maddesinin üç ana faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu üç faktör, toplam varyansın %49,57’sini açıklamaktadır.

İkinci aşamada, modelin yapısal uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, modelin belirlenen faktör yapısıyla güçlü bir uyum sergilediğini ve ölçek maddelerinin teorik alt boyutları başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamıştır. Bu analizler, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir temele sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 14 maddeden oluşan ve 3 faktörlü yapıya sahip bir farkındalık ölçeğidir.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları (Fen Bilgisi ve Biyoloji Öğretmen Adayları).

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri (Öğretmenlik eğitimi alan).

Popülasyon Detayları: Çalışma, üniversitelerin ilgili öğretmenlik programlarında öğrenim gören adaylar üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Ölçek, 3’lü Likert tipi derecelendirme kullanır. Derecelendirme seçenekleri şunlardır: 0=Hayır, 1=Fikrim Yok, 2=Evet.

Anahtar Kelimeler

Mikroplastik, Çevre Bilinci, Plastik Kirliliği, Ekolojik Tehdit, Güvenirlik Katsayısı, Ölçek Geliştirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar)

İletişim Adresi: Tuğçe GÜLEŞİR.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2022 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Tuğçe GÜLEŞİR ile e-posta yoluyla doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Çalışmanın orijinal makalesine ait dergi bağlantısı: iojet.org

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı buradan indirilebilir: mikroplastik-kirliligi-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Güleşir, T. & Gül, A. (2022). Development of Microplastic Pollution Awareness Scale for prospective science and biology teachers. International Online Journal of Education and Teaching (IOJET), 9(2). 852-870.

Özdamar, K. (2017). Paket Programlarla İstatistiksel Veri Analizi. Kaan Kitabevi.

[quads id=5]

Mikroplastik Kirliliği Farkındalık Ölçeği Maddeleri

Ölçek 14 maddeden oluşmaktadır.

1. Mikroplastikler canlıların yaşamı için ciddi bir tehdit oluşturmaktadır.
2. Yiyecek ve içeceklerin dayanıklılığını arttırmak ve raf ömrünü uzatmak için kullanılan ambalajlarda (kompozit) mikroplastik bulunmaz.
3. Mikroplastikler, sucul ekosistemler için önemli bir kirleticidir.
4. Midye, karides gibi birçok deniz canlısı mikroplastikleri bünyelerinde biriktirirebilir.
5. Besin zinciri ile insanlara kadar ulaşması mümkün olmayan mikroplastiklerin, canlılar üzerindeki etkileri önemsizdir.
6. Mikroplastik kirliliği ile mücadele için plastik ambalajlar geri dönüşüm kutularına atılmalıdır.
7. Mikroplastik kirliliği henüz ciddi tehlikeler oluşturmamaktadır.
8. Gözle görülemeyecek boyuttaki mikroplastikler, yiyecek ve içeceklerde bulunabildiği için kanser gibi hastalıklara neden olur.
9. Mikroplastik kirliliği, çevre bilincinin kazanılması ile önlenebilir.
10. Mikroplastiklerin insan sağlığı üzerindeki etkisi henüz bilinmediği için korkulması gereken bir durum yoktur.
11. Mikroplastiğin olumsuz etkilerinin azaltılması için plastiğin yerine kullanılabilecek alternatif malzemeler tercih edilmelidir
12. Mikroplastiklerin insanların gelişimi üzerinde etkisi yoktur.
13. Mikroplastikler canlı dokulara zarar verdiği için gelecekte çeşitli mutasyonlara yol açabilir.
14. Plastik ayak izinin azaltılmasına yönelik bilinçlendirme yapılmalıdır.