İnternet Tabanlı Okuma Motivasyonu ve Katılım Ölçeği

Özet

İnternet Tabanlı Okuma Motivasyonu ve Katılım Ölçeği (İTOMKÖ), bireylerin internet ortamında gerçekleştirdikleri okuma eylemlerine yönelik motivasyon ve katılım düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Rıdvan Ata ve Mehmet Murat Alpaslan tarafından gerçekleştirilmiş olup, özellikle öğretmen adaylarının çevrimiçi okuma davranışlarını incelemek için kullanılmıştır. Ölçek, 12 maddeden ve 4 alt faktörden oluşan çok boyutlu bir yapıya sahiptir.

Ölçek, okuma yeterliği, zorluk algısı, okumaya adanmışlık ve okumadan kaçınma gibi kritik boyutları ele alarak, dijital çağda okuma alışkanlıklarının psikolojik temellerini araştırmacılara sunar. Derecelendirme sistemi 10’lu Likert formatında (1=kesinlikle katılmıyorum, 10=kesinlikle katılıyorum) puanlanmaktadır, bu da yanıt çeşitliliği ve hassasiyeti artırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İnternet Tabanlı Okuma, Okuma Motivasyonu, Dijital Katılım, Faktör Analizi, Ölçek Uyarlama, Öğretmen Adayları.

Yazarlar

Rıdvan Ata, Mehmet Murat Alpaslan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin dijital okuma ortamlarında sergiledikleri motivasyon ve katılım düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu adaptasyon çalışması, özellikle Türk kültür ve eğitim bağlamında, internet tabanlı okuma davranışlarının altında yatan psikolojik dinamikleri ortaya çıkarmayı hedeflemiştir.

Araştırmacılar, bu ölçek sayesinde öğretmen adaylarının internet üzerinden bilgi edinme, öğrenme ve araştırma yapma süreçlerindeki motivasyonel engellerini ve kolaylaştırıcı unsurlarını belirleyebilir; böylece dijital okuryazarlık eğitimlerine yönelik daha hedefli müdahaleler geliştirebilirler.

Yapı

İnternet Tabanlı Okuma Motivasyonu ve Katılım Ölçeği, okuma motivasyonu ve katılımını dört ana alt-boyut altında inceleyen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu alt-boyutlar şunlardır:

• Yeterlik (Competency): Bireyin internet ortamında okuma görevlerini başarıyla yerine getirebileceğine dair inancı.
• Zorluk (Difficulty): İnternet tabanlı okuma görevlerinin algılanan zorluk seviyesi.
• Adanmışlık (Dedication/Commitment): İnternet okumalarına gösterilen çaba ve süreklilik.
• Kaçınma (Avoidance): Bireyin internet tabanlı okuma görevlerinden kaçınma eğilimi.

Bu dört faktör, dijital okuma sürecinin hem bilişsel hem de duyuşsal yönlerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır. Ölçek, toplam 12 maddeden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında yapı geçerliğini test etmek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analizler, ölçeğin orijinal yapısında bulunan dört faktörlü yapının Türkçe formda da geçerli olduğunu doğrulamıştır.

Bu bulgular, ölçek maddelerinin teorik olarak ölçmeyi amaçladıkları alt boyutları başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal tutarlılığının korunduğunu göstermektedir. Doğrulayıcı Faktör Analizi sonuçları, modelin veri uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğunu işaret etmiştir.

Güvenirlik

Ölçme aracının iç tutarlılığını belirlemek amacıyla her bir alt-boyut için ayrı ayrı Cronbach alfa güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

• Yeterlik alt-boyutu için Cronbach alfa değeri: .82
• Zorluk alt-boyutu için Cronbach alfa değeri: .84
• Adanmışlık alt-boyutu için Cronbach alfa değeri: .86
• Kaçınma alt-boyutu için Cronbach alfa değeri: .83

Tüm alt-boyutlarda güvenirlik katsayılarının .80’in üzerinde olması, ölçeğin alt boyutlarının tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, 12 maddelik, dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Uyarlama çalışmasında gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), maddelerin beklenen teorik faktör yüklerini sergilediğini ve özgün dört faktörlü yapıyı desteklediğini ortaya koymuştur.

Daha sonra uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), bu dört faktörlü modelin (Yeterlik, Zorluk, Adanmışlık, Kaçınma) Türk örnekleminde de istatistiksel olarak iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamıştır. Bu analizler, ölçeğin geçerli bir psikometrik araç olduğunu teyit etmektedir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Maddeler: 12 Madde

Faktör Sayısı: 4 Faktör

Derecelendirme: 10’lu Likert Tipi (1=kesinlikle katılmıyorum – 10=kesinlikle katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Özellikle Öğretmen Adayları)

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Çalışma, eğitim fakültelerinde öğrenim gören öğretmen adayları üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Psikometrik geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, AFA ve DFA ile iç tutarlılık analizlerini içermektedir.

Anahtar Kelimeler

Okuma Motivasyonu, İnternet Okuryazarlığı, Dijital Okuma, Yeterlik, Kaçınma, Güvenirlik Katsayısı, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Rıdvan Ata

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Mevcut Değil

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi Mevcut Değil (Muhtemelen Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama Çalışması): 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Rıdvan Ata ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

Ata, R. ve Alpaslan, M. M. (2019). İnternet Tabanlı Okuma Motivasyonu ve Katılım Ölçeği Türkçe’ye uyarlama çalışması ve öğretmen adayları ile çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 9(2), 522-538. Doi: 10.17943/etku.557780.

Makalenin orijinal tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: internet-tabanli-okuma-motivasyonu-ve-katilim-olcegi-toad.pdf

İnternet Tabanlı Okuma Motivasyonu ve Katılım Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler, ölçeğin dört alt faktörünü (Yeterlik, Zorluk, Adanmışlık, Kaçınma) ölçmek üzere tasarlanmış 12 ifadeden oluşmaktadır. Maddelerin orijinal formu için yukarıda belirtilen referans makaleye başvurulması gerekmektedir.